Kế hoạch phát triển chợ giai đoạn 2026-2030 của UBND TP Hải Phòng không chỉ đặt mục tiêu sửa chữa hay xây mới các khu chợ. Điều đáng chú ý hơn là tư duy quản trị đã thay đổi: chợ nào còn phát huy giá trị sẽ được đầu tư, chợ nào không còn phù hợp sẽ phải chuyển đổi hoặc rời khỏi hệ thống. Đó là bước đi cần thiết để chợ truyền thống không bị tụt lại trong quá trình đô thị hóa và chuyển đổi số.
Không thể phát triển đô thị bằng những khu chợ xuống cấp
Chợ truyền thống vẫn là mắt xích quan trọng trong hệ thống phân phối hàng hóa của Hải Phòng, đặc biệt tại khu vực nông thôn. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy không ít khu chợ đã bộc lộ những hạn chế kéo dài: hạ tầng xuống cấp, nguy cơ mất an toàn phòng cháy chữa cháy, mô hình quản lý còn mang nặng tính hành chính, thiếu nguồn lực đầu tư, trong khi các điểm kinh doanh tự phát lại phát triển, gây áp lực lên trật tự đô thị, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm.
Ảnh minh
Chính vì vậy, Kế hoạch phát triển chợ giai đoạn 2026-2030 mang ý nghĩa của một cuộc tái cơ cấu toàn diện hơn là một chương trình đầu tư xây dựng. Thay vì duy trì tất cả các chợ theo tư duy "có gì giữ nấy", Hải Phòng lựa chọn phân loại toàn bộ hệ thống thành năm nhóm gồm giữ nguyên, cải tạo, nâng cấp, di dời hoặc xóa bỏ và xây mới. Cách làm này cho thấy nguồn lực sẽ được tập trung vào những khu chợ thực sự còn nhu cầu, còn khả năng phát triển và đáp ứng các tiêu chuẩn về hạ tầng, phòng cháy chữa cháy cũng như quy hoạch.
Các mục tiêu đặt ra đến năm 2030 như cải tạo ít nhất 50 chợ, nâng cấp hoặc chuyển đổi mô hình quản lý 20 chợ, di dời hoặc xóa bỏ 20 chợ, xây mới tối thiểu 10 chợ và đưa thanh toán không dùng tiền mặt đến 100% quầy hàng cho thấy quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ. Đó không chỉ là những con số, mà còn là thông điệp rằng Hải Phòng không còn chấp nhận tình trạng chợ xuống cấp tồn tại nhiều năm, hay những công trình hoạt động kém hiệu quả vẫn tiếp tục chiếm dụng nguồn lực và quỹ đất đô thị.
Hiện đại hóa phải đi cùng bảo đảm sinh kế và bản sắc chợ truyền thống
 |
|
Hỗ trợ chi phí di dời và tiền thuê nhà không chỉ giúp giảm gánh nặng cho người dân phải rời khỏi các chung cư xuống cấp mà còn cho thấy Hải Phòng đang lựa chọn cách tiếp cận mới dùng chính sách an sinh để thúc đẩy cải tạo đô thị thay vì chỉ trông chờ vào các quyết định hành chính
|
Dẫu vậy, cải cách sẽ chỉ thành công nếu đặt con người làm trung tâm. Mỗi khu chợ không chỉ là một công trình hạ tầng mà còn là nơi mưu sinh của hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hộ kinh doanh. Vì vậy, quy định phải bố trí địa điểm kinh doanh mới cho thương nhân trước khi di dời hoặc chấm dứt hoạt động chợ cần được thực hiện nghiêm túc, tránh để quá trình chỉnh trang đô thị trở thành gánh nặng đối với những người đang sống nhờ chợ.
Định hướng xã hội hóa đầu tư cũng là bước đi phù hợp khi ngân sách nhà nước khó có thể đáp ứng nhu cầu nâng cấp hàng chục khu chợ cùng lúc. Tuy nhiên, xã hội hóa không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Mọi mô hình quản lý mới cần bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả đầu tư, quyền lợi của doanh nghiệp và lợi ích chính đáng của tiểu thương, người tiêu dùng.
Đáng chú ý, mục tiêu đưa thanh toán không dùng tiền mặt tới toàn bộ quầy hàng phản ánh tầm nhìn dài hạn của thành phố. Khi chợ truyền thống được kết nối với chuyển đổi số, minh bạch hơn trong giao dịch và thuận tiện hơn cho người dân, sức cạnh tranh của loại hình thương mại này cũng sẽ được nâng lên trước sự phát triển nhanh của siêu thị và thương mại điện tử.
Suy cho cùng, thành công của kế hoạch sẽ không được đo bằng bao nhiêu khu chợ bị xóa bỏ hay bao nhiêu công trình được xây mới. Thước đo quan trọng nhất là người dân có được môi trường mua bán an toàn hơn, tiểu thương có điều kiện kinh doanh ổn định hơn và nguồn lực xã hội được sử dụng hiệu quả hơn. Một thành phố hiện đại không thể để những khu chợ xuống cấp kéo lùi diện mạo đô thị, nhưng cũng không thể đánh mất bản sắc của chợ truyền thống chỉ vì chạy theo những mô hình mới. Giữ đúng những giá trị cần giữ và mạnh dạn thay đổi những gì đã lạc hậu mới là tinh thần cốt lõi của cuộc cải cách mà Hải Phòng đang hướng tới.
Đình Sáng