Làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc đang ồ ạt tràn vào thị trường Mỹ Latinh, từ quần áo, đồ điện tử, nội thất cho đến ô tô và hàng thương mại điện tử… tình trạng này kéo dài suốt nhiều năm qua khiến nhiều quốc gia Mỹ Latinh phải tính đến chuyện bảo vệ ngành sản xuất nội địa.
Người tiêu dùng hưởng lợi, doanh nghiệp địa phương lao đao
Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, hiện đã trở thành đối tác thương mại hàng đầu của nhiều quốc gia Mỹ Latinh. Bắc Kinh không chỉ tìm kiếm nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào như đồng, lithium hay đậu nành, mà còn coi khu vực hơn 600 triệu dân này là thị trường tiêu thụ tiềm năng trong bối cảnh căng thẳng thương mại và địa chính trị với Mỹ gia tăng.
Theo các chuyên gia, nhu cầu nội địa suy yếu buộc doanh nghiệp Trung Quốc phải đẩy mạnh xuất khẩu. Trong năm ngoái, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm khoảng 20%, trong khi xuất khẩu sang Mỹ Latinh và các khu vực khác tăng mạnh. “Mỹ Latinh có tầng lớp trung lưu tương đối lớn, sức mua khá và nhu cầu thực sự,” bà Margaret Myers, Giám đốc chương trình châu Á và Mỹ Latinh tại Viện Đối thoại Liên Mỹ (Washington), nhận định. “Điều đó khiến khu vực này trở thành nơi dễ dàng để Trung Quốc tiêu thụ lượng hàng công nghiệp dư thừa.”
Hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc mang lại lợi ích rõ rệt cho người tiêu dùng Mỹ Latinh, nhưng lại là thách thức lớn với các nhà sản xuất trong nước. Các sản phẩm từ ô tô, dệt may, đồ điện tử đến nội thất Trung Quốc ngày càng phổ biến, khiến nhiều doanh nghiệp bản địa khó cạnh tranh về giá.
Xu hướng này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc như Temu và Shein. Theo công ty nghiên cứu Sensor Tower, trong nửa đầu năm 2025, Temu đạt trung bình 114 triệu người dùng hoạt động hàng tháng tại Mỹ Latinh, tăng 165% so với cùng kỳ năm trước. Shein cũng ghi nhận mức tăng 18% người dùng hoạt động hàng tháng.
“Tôi thường xuyên mua sắm trên Temu, từ quần áo đến đồ gia dụng. Những món hàng tôi thấy trong trung tâm thương mại đều có trên đó, với giá rẻ hơn rất nhiều,” bà Lady Mogollon, một quản lý nhà hàng tại Chile, cho biết.
Không chỉ trên không gian mạng, hàng Trung Quốc còn tràn ngập các khu chợ truyền thống. Tại trung tâm Mexico City, quần áo, đồ chơi, đồng hồ, nội thất sản xuất tại Trung Quốc được bày bán dày đặc trên các quầy hàng rong. Ông Ángel Ramírez, chủ một cửa hàng đèn lâu năm, cho biết số cửa hàng kinh doanh hàng Trung Quốc tại khu vực này đã tăng hơn gấp ba chỉ trong vài năm, khiến nhiều cửa hiệu truyền thống phải đóng cửa.
Nhiều năm qua hàng hóa Trung Quốc đã tràn ngập thị trường từ chợ truyền thống cho tới siêu thị tại các nước Mỹ Latinh
Argentina là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ nét nhất từ làn sóng nhập khẩu hàng Trung Quốc. Ngành sản xuất, lĩnh vực sử dụng gần 1/5 lực lượng lao động đang chứng kiến nhiều nhà máy đóng cửa và cắt giảm nhân sự.
Theo số liệu chính phủ, khối lượng nhập khẩu thương mại điện tử, chủ yếu từ Trung Quốc, đã tăng 237% trong tháng 10 so với cùng kỳ năm trước. “Chúng tôi đang hoạt động ở mức công suất thấp kỷ lục trong khi hàng nhập khẩu phá vỡ mọi kỷ lục,” ông Luciano Galfione, Chủ tịch Quỹ Pro Tejer đại diện cho ngành dệt may Argentina, nói. “Đây là một cuộc tấn công tràn lan.”
Ông Claudio Drescher, lãnh đạo một hiệp hội công nghiệp và chủ thương hiệu thời trang Jazmín Chebar, cho rằng thời trang siêu tốc từ Trung Quốc đang trở thành mối lo nghiêm trọng. “Đây là hiện tượng toàn cầu, nhưng hiện nay nó thực sự bắt đầu tác động mạnh ở Argentina.”
Không chỉ hàng tiêu dùng, ô tô Trung Quốc cũng đang nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường Mỹ Latinh, đặc biệt tại Brazil và Mexico hai trung tâm sản xuất ô tô lớn của khu vực.
Theo Hiệp hội Xe điện Brazil, hơn 80% trong số 61.615 xe điện bán ra tại Brazil năm 2024 là thương hiệu Trung Quốc. Trong khi đó, Mexico đã trở thành điểm đến xuất khẩu ô tô lớn nhất của Trung Quốc, với hơn 625.000 xe nhập khẩu trong năm ngoái, vượt cả Nga.
Trong bối cảnh quy mô sản xuất đóng vai trò then chốt, các chuyên gia cho rằng Trung Quốc có lợi thế rõ rệt, đặc biệt trong lĩnh vực xe điện nhờ giá thành thấp và sự hỗ trợ mạnh từ chính phủ. Các hãng như BYD hay GWM cũng đang đầu tư xây dựng nhà máy tại Brazil nhằm mở rộng sản xuất nội địa, dù vấp phải một số tranh cãi liên quan đến điều kiện lao động.
Quan hệ kinh tế sâu rộng nhưng mất cân đối, nỗ lực bảo hộ nhưng không dễ dàng
Mỹ Latinh giàu tài nguyên là nguồn cung quan trọng cho các ngành công nghiệp Trung Quốc, song thâm hụt thương mại với Bắc Kinh đang gia tăng ở nhiều quốc gia. Mexico ghi nhận thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên tới 120 tỷ USD năm 2024, trong khi Argentina cũng đạt gần 8,2 tỷ USD vào năm 2025.
Các nhà hoạch định khu vực Mỹ Latinh đang đâu đầu vì hàng giá rẻ từ Trung Quốc
Ngược lại, Brazil và Chile có thặng dư thương mại nhờ xuất khẩu mạnh các mặt hàng như đậu nành, đồng, lithium, trái cây và rượu vang. Tuy nhiên, mô hình chung vẫn là Trung Quốc xuất khẩu hàng chế tạo và nhập khẩu nguyên liệu thô.
Không dừng ở thương mại, Trung Quốc còn gia tăng ảnh hưởng thông qua các khoản vay và đầu tư. Theo AidData, trong giai đoạn 2014 - 2023, Bắc Kinh đã cung cấp khoảng 153 tỷ USD cho Mỹ Latinh và Caribe, gấp ba lần nguồn tài trợ của Mỹ. Các dự án hạ tầng lớn như siêu cảng Chancay tại Peru hay các đập thủy điện, mỏ khai thác trong khu vực cho thấy tầm ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của Trung Quốc.
Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều quốc gia Mỹ Latinh đã triển khai các biện pháp bảo hộ. Mexico áp thuế lên tới 50% đối với một số mặt hàng Trung Quốc. Brazil và Chile đang siết chặt hoặc loại bỏ các ưu đãi thuế với bưu kiện giá trị thấp, đồng thời tăng thuế nhập khẩu xe điện.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dư địa hành động của các quốc gia này là có hạn. “Họ phải cân bằng rất khó khăn,” ông Leland Lazarus, chuyên gia quan hệ Trung Quốc - Mỹ Latinh, nhận định. “Nếu đi quá xa, Trung Quốc có thể trả đũa. Vì vậy, ảnh hưởng của họ là có giới hạn.”
Trong bối cảnh đó, Mỹ Latinh đang đứng trước bài toán nan giải: vừa tận dụng lợi ích từ hàng hóa giá rẻ và nguồn vốn Trung Quốc, vừa tìm cách bảo vệ ngành công nghiệp nội địa và việc làm một sự cân bằng không hề dễ dàng trong trật tự kinh tế toàn cầu đang biến động.
Quốc Toản