Những ngày gần đây, mưa lớn kéo dài cùng tình trạng ngập lụt đã gây thiệt hại nặng nề cho các vùng trồng rau trọng điểm ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, đặc biệt là khu vực Đức Trọng (Lâm Đồng) – nơi cung ứng lượng lớn rau xanh cho thị trường phía Nam. Nhiều điểm xảy ra sạt lở nghiêm trọng, đất canh tác bị cuốn trôi khiến nguồn cung bị đứt gãy và giá rau xanh tăng mạnh.
Phóng viên Tạp chí Thương Trường đã có cuộc trao đổi với bà Trịnh Vân Hoa, đại diện ORSAMART/ORSAFARM - đơn vị đang trực tiếp thu mua tại địa phương, để làm rõ vai trò của hệ thống bán lẻ trong việc bình ổn thị trường và hỗ trợ nông dân.
PV: Theo bà, đâu là nguyên nhân chính khiến giá rau tăng mạnh sau đợt ngập lũ?
Bà Trịnh Vân Hoa: Mưa lớn kéo dài gây ngập úng khiến nhiều diện tích rau bị hư hại, đất bị sạt lở và giao thông bị chia cắt. Tại Đức Trọng, chúng tôi ghi nhận nhiều hộ mất trắng toàn bộ vùng trồng, thậm chí sụt lún cuốn trôi đất xuống sông. Ngay cả các vùng lân cận như các buôn ở Buôn Ma Thuột, dù may mắn thu hoạch kịp, nhưng toàn bộ lúa vừa thu hoạch và lúa vụ mới bị mưa lớn làm ngập trong lũ, khiến việc bảo quản, sấy giầm và cung ứng cho thị trường trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Khi nguồn cung bị đứt gãy, giá tăng là điều khó tránh.
Tuy nhiên, mức độ biến động phụ thuộc rất lớn vào cách hệ thống bán lẻ điều tiết, bởi họ chính là cầu nối quan trọng giữa nông dân và người tiêu dùng.
Bà Trịnh Vân Hoa - CEO ORSAMART/ORSAFARM, đơn vị thu mua nông sản tại Đức Trọng.
PV: Hệ thống bán lẻ đóng vai trò gì trong việc bình ổn giá?
Bà Trịnh Vân Hoa: Trước hết, hệ thống bán lẻ có vai trò ngăn chặn đầu cơ và giữ giá minh bạch. Trong thời điểm thị trường hỗn loạn, các siêu thị với hợp đồng thu mua ổn định thường không để giá tăng đột biến như kênh chợ truyền thống.
Thứ hai, khi nguồn cung bị gián đoạn, siêu thị phải rà soát toàn bộ các nguồn cung trực tiếp, ưu tiên những nhà cung cấp còn hàng ổn định, không bị ảnh hưởng bởi sạt lở và có mức giá hợp lý. Điều này giúp duy trì giá bán ở mức phù hợp và tránh tình trạng khan hiếm giả tạo.
Đồng thời, hệ thống bán lẻ cần đồng hành cùng các hộ nông dân mất trắng để hỗ trợ tái thiết vùng trồng mới, đảm bảo đầu ra lâu dài sau khi sản xuất được khôi phục.
PV: Trong bối cảnh vùng rau bị thiệt hại nặng, làm sao đảm bảo đủ hàng cho người tiêu dùng?
Bà Trịnh Vân Hoa: Chính lúc này, hệ thống bán lẻ cần phát huy vai trò trong logistics: kho lạnh, vận tải lạnh, mạng lưới trung chuyển... giúp luân chuyển hàng từ các khu vực chưa bị ảnh hưởng, giảm tối đa gián đoạn.
Tại trạm thu mua ORSAMART ở Đức Trọng, chúng tôi liên tục cập nhật tình trạng từng vùng trồng - vùng còn hàng, vùng mất hàng - để hỗ trợ siêu thị điều chỉnh kế hoạch nhập kịp thời.
Ngoài ra, sau mưa lũ, vấn đề an toàn thực phẩm càng phải siết chặt. Siêu thị đóng vai trò như “bộ lọc” quan trọng, chỉ đưa lên quầy các sản phẩm đạt chuẩn, đồng thời tăng nhập rau nhà kính, rau thủy canh để bù sản lượng thiếu hụt.
PV: Với những hộ bị cuốn trôi cả vùng trồng, họ cần hỗ trợ gì để quay lại sản xuất?
Bà Trịnh Vân Hoa: Thiên tai làm tăng giá chỉ là bề nổi; quan trọng hơn, nó lấy đi sinh kế của nông dân. Vì vậy, hệ thống bán lẻ phải trở thành đối tác đồng hành trong quá trình phục hồi vùng nguyên liệu.
Trước mắt, cần duy trì thu mua với giá ổn định, thậm chí đặt hàng trước cho các hộ để họ có nguồn vốn khởi động lại. Về dài hạn, chúng ta phải quy hoạch và xây dựng vùng trồng mới tại những khu vực an toàn hơn, ít nguy cơ sạt lở.
Siêu thị, doanh nghiệp thu mua và chính quyền địa phương có thể phối hợp để: Quy hoạch vùng trồng thay thế vùng bị sạt lở; Hỗ trợ giống, vật tư và kỹ thuật; Ký lại hợp đồng tiêu thụ dài hạn sau khi tái thiết; Khuyến khích phát triển mô hình nhà kính, nhà màng nhằm giảm thiệt hại từ thời tiết
Khi những vùng trồng mới được hình thành đúng tiêu chuẩn, nguồn cung sẽ ổn định trở lại và thị trường sẽ bớt nhạy cảm trước mỗi đợt thiên tai.
PV: Theo bà, thông điệp quan trọng nhất cần gửi đi lúc này là gì?
Bà Trịnh Vân Hoa: Trong cơn bão tăng giá rau xanh sau ngập lũ, hệ thống bán lẻ không chỉ là nơi bán hàng mà là lực lượng trụ cột giúp ổn định thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và tiếp sức cho nông dân đứng dậy sau cơn bão. Khi nông dân - doanh nghiệp thu mua - siêu thị liên kết chặt chẽ, nguồn cung sẽ nhanh chóng phục hồi và giá cả sẽ trở lại cân bằng."
Tôi cũng tha thiết kêu gọi sự hỗ trợ từ các bộ ngành, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Bộ Tài nguyên & Môi trường và Ngân hàng Nông nghiệp, Chính quyền địa phương, đang trực chiến khắp nơi để kịp thời tiếp sức cho các hộ nông dân, HTX và hộ kinh doanh nông nghiệp bị cuốn trôi vùng trồng. Việc tái thiết vùng sản xuất mới càng sớm càng tốt sẽ giúp giữ lại những người nông dân giỏi tay nghề này - những người đang nắm giữ năng suất và chất lượng được tiếp tục cung ứng cho cả thị trường.
Thiên An