HIUP và bài học cảnh tỉnh cho giới nghệ sĩ quảng cáo: Danh tiếng không thể đổi lấy niềm tin sai chỗ

Vụ việc sữa giả HIUP bị phanh phui không chỉ hé lộ đường dây sản xuất – phân phối thực phẩm chức năng kém chất lượng quy mô lớn, mà còn bóc trần sự tiếp tay của nhiều người nổi tiếng trong chiến dịch quảng cáo sai sự thật. Khi danh tiếng bị biến thành công cụ bán hàng bất chấp hậu quả, đã đến lúc cần đặt ra trách nhiệm và cả chế tài cho giới KOLs, nghệ sĩ tham gia tiếp thị sản phẩm sức khỏe một cá

Danh tiếng không thể là “tấm khiên” cho hàng giả

Vụ sữa non HIUP bị phát hiện là hàng giả, không đảm bảo chất lượng đang trở thành cú sốc lớn trong ngành thực phẩm chức năng. Vụ việc không chỉ liên quan đến công ty sản xuất mà còn có dấu hiệu tiếp tay từ hàng loạt người nổi tiếng khiến dư luận đặt câu hỏi về trách nhiệm và đạo đức của các KOLs khi quảng bá sản phẩm sức khỏe.

Theo kết quả điều tra của Bộ Công an, sản phẩm “dinh dưỡng HIUP 27” được Công ty Z Holding và các đơn vị liên quan đóng lon 420 g, 650 g và 800 g, sai lệch nghiêm trọng về thành phần dinh dưỡng. Số liệu giám định cho thấy chỉ còn 15–17 chất thay vì 37 như công bố, với hàm lượng nhiều chỉ tiêu dưới 70%, đủ căn cứ xác định là “hàng giả” theo quy định.

N gày 17/6, Cơ quan điều tra Bộ Công an (C01) đã khởi tố và bắt tạm giam 10 bị can, trong đó có ông Hoàng Quang Thịnh – Chủ tịch HĐQT Z Holding, cùng các lãnh đạo cấp cao khác như Phó Tổng giám đốc La Khắc Minh, Nguyễn Văn Minh, Trần Hải Bình, Hoàng Thị Hiền, Nguyễn Quốc Vương, và lãnh đạo của Nature Made và Alama chịu trách nhiệm trực tiếp sản xuất và phân phối sữa giả. Đây là một trong những đường dây sản xuất sữa giả lớn nhất, với doanh thu ước đạt 6.700 tỷ đồng từ giá nhập chỉ 87.800 đồng nhưng bán ra tới 546.000 đồng/lon.

Nhưng gây phẫn nộ nhất là chiêu thức “thổi phồng” công dụng sản phẩm, nhằm đánh vào tâm lý phụ huynh mong muốn tăng chiều cao cho con. Nhiều nghệ sĩ, người nổi tiếng như MC, BTV tên tuổi như Quang Minh, Vân Hugo, Trung Ruồi, Chí Trung, Lâm Vỹ Dạ,... đã tham gia quảng bá với những lời cam kết có cánh như “cao như hoa hậu sau 3 tháng”, “chắc chắn cao” với hai ly mỗi ngày.

Những cái tên này dù có người đã bị phạt hành chính, nhưng hậu quả xã hội không thể tuân theo con số tiền nhỏ nhoi ấy. Bởi đã có hàng ngàn phụ huynh đã bị lừa tiền tỷ, tin vào lời hứa sai sự thật và có thể gây ảnh hưởng sức khỏe trẻ nhỏ .

Điều này đặt ra câu hỏi lớn: Người nổi tiếng có thể tiếp tay cho hàng giả rồi… im lặng sau khi bị xử lý hành chính? Danh tiếng không phải là tấm khiên để che chắn cho hành vi thiếu lương tâm, thiếu trách nhiệm. Khi đã sử dụng sức ảnh hưởng để bán sản phẩm, họ phải cùng chịu trách nhiệm với doanh nghiệp.

Vụ sữa HIUP càng nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về chế tài mạnh mẽ hơn với KOLs, nghệ sĩ quảng cáo sai sự thật, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe, thực phẩm. Không chỉ xử phạt hành chính, mà cần công khai rõ ràng, buộc họ bỏ tiền bồi thường thiệt hại, thậm chí đưa vào hồ sơ thị thực đối với dịch vụ truyền thông.

Sức mạnh của truyền thông nằm ở sự tin tưởng. Nếu danh tiếng trở thành “công cụ bán hàng không cần kiểm chứng”, niềm tin đó sẽ sụp đổ. Đã đến lúc, cái giá mà các KOLs phải trả không chỉ là tiền phạt, mà còn là hình phạt xã hội và pháp lý thật sự để cảnh tỉnh cho cả ngành quảng cáo, và để người tiêu dùng không tiếp tục bị lừa bởi “mác nổi tiếng”.

Người nổi tiếng không thể “vô can” khi tiếp tay bán hàng giả

Trả lời về trách nhiệm của người nổi tiếng trong việc quảng cáo hàng giả, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho biết, Luật Quảng cáo 2012, Luật An toàn thực phẩm 2010 và Bộ luật Hình sự 2015 đã quy định, các cá nhân thực hiện hành vi quảng cáo sai sự thật, tiếp tay cho việc quảng bá sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc hoặc giả mạo, dù là nghệ sĩ, KOL hay MC, đều có thể bị xử lý về hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ, hậu quả gây ra và mức độ lỗi.

Nếu có đủ căn cứ cho thấy người quảng cáo biết rõ sản phẩm là giả, là hàng kém chất lượng hoặc có vi phạm về an toàn thực phẩm nhưng vẫn cố tình tiếp tay để quảng bá, thì có thể bị xử lý về tội "Lừa dối khách hàng" (điều 198), hoặc tội "Quảng cáo gian dối" theo điều 197 Bộ luật Hình sự. Hình phạt cho tội quảng cáo gian dối có thể lên đến 5 năm tù, kèm theo phạt tiền, cấm hành nghề hoặc buộc công khai xin lỗi, cải chính nếu gây hậu quả nghiêm trọng cho người tiêu dùng.

Nếu người quảng cáo không biết hoặc không thể biết sản phẩm là giả, nhưng vẫn thực hiện quảng cáo mà không kiểm tra thông tin, không có tài liệu chứng minh sản phẩm hợp pháp, thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng vẫn có thể bị xử phạt hành chính theo điều 51 Nghị định 38/2021/NĐ-CP. Mức phạt hành chính có thể lên tới 100 triệu đồng, kèm theo buộc cải chính thông tin, thu hồi nội dung quảng cáo, đặc biệt nếu quảng cáo ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng (như sữa cho trẻ nhỏ).

Ngoài ra, theo điều 584 và 592 Bộ luật Dân sự 2015, nếu hành vi quảng cáo dẫn đến việc người tiêu dùng mua và sử dụng sản phẩm gây hại, người quảng cáo có thể bị yêu cầu liên đới bồi thường thiệt hại. Người bị thiệt hại hoặc người thân của họ có quyền khởi kiện ra tòa án dân sự yêu cầu bồi thường. Việc bồi thường có thể xảy ra ngay cả khi người quảng cáo không cố ý, nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của sản phẩm.

Nếu cơ quan điều tra chứng minh được rằng người quảng cáo biết rõ sản phẩm là giả hoặc gây hại, nhưng vẫn quảng bá với mục đích trục lợi, thì họ có thể bị truy cứu hình sự với vai trò đồng phạm. Hình phạt có thể lên đến 5 - 20 năm tù, tùy tính chất, hậu quả và hành vi cụ thể.

"Trước khi ký kết hợp tác quảng bá, nghệ sĩ và KOLs cần yêu cầu đơn vị mời quảng cáo cung cấp hồ sơ pháp lý đầy đủ của sản phẩm, bao gồm: Giấy chứng nhận đăng ký sản phẩm hoặc công bố chất lượng; giấy phép quảng cáo (nếu là thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, sữa dinh dưỡng…); các tài liệu về thành phần, xuất xứ, đơn vị sản xuất và phân phối. Việc xác minh nguồn gốc sản phẩm là trách nhiệm tối thiểu để tránh tiếp tay cho hành vi gian dối.

Người nổi tiếng nên ưu tiên hợp tác với những thương hiệu có tên tuổi, minh bạch về pháp lý, tránh các đơn vị mới, không rõ địa chỉ sản xuất - kinh doanh hoặc chưa từng được kiểm chứng trên thị trường. Việc chọn lọc đối tác là cách tự bảo vệ hình ảnh và pháp lý cho bản thân. Ngoài ra, nên có điều khoản ràng buộc pháp lý rõ ràng trong hợp đồng quảng cáo", luật sư Nguyễn Văn Tuấn phân tích.

Ngoài ra, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS cũng khuyến cáo, trong hợp đồng hợp tác quảng cáo cần có điều khoản ràng buộc về trách nhiệm pháp lý của bên cung cấp sản phẩm trong trường hợp xảy ra sai phạm. Ví dụ, bên mời quảng cáo phải cam kết sản phẩm hợp pháp, được phép lưu hành; nếu sản phẩm vi phạm, gây hậu quả cho người tiêu dùng, người quảng cáo không chịu trách nhiệm liên đới, trừ khi có chứng cứ chứng minh biết trước hoặc tiếp tay. Đây là một bước chuyên nghiệp giúp nghệ sĩ, KOLs chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Đặc biệt, tuyệt đối không tự ý “phóng đại công dụng”, đặc biệt với sản phẩm cho trẻ em. KOLs, MC, nghệ sĩ không nên tự ý thêm thắt, “nói quá” về công dụng của sản phẩm, như “chữa bệnh”, “giúp tăng chiều cao vượt trội”, “trí não thiên tài”… nếu nội dung đó không được phép quảng cáo theo giấy phép. Đặc biệt, các sản phẩm sữa bột trẻ em là nhóm hàng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định quảng cáo tại Luật An toàn thực phẩm và Luật Quảng cáo.

Trong bối cảnh pháp luật ngày càng siết chặt việc quản lý quảng cáo trên mạng xã hội và truyền thông, các cá nhân có sức ảnh hưởng nên chủ động tham vấn luật sư hoặc đơn vị pháp lý uy tín trước khi nhận lời quảng cáo, đặc biệt với các sản phẩm có tính chất nhạy cảm như thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm, tài chính…

Lê Phong