Dự thảo Nghị định về tín dụng chính sách xã hội đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế cho vay, huy động nguồn lực và xử lý rủi ro. Nhiều ý kiến từ các ngân hàng cho thấy những vấn đề cần làm rõ để chính sách đi vào thực tiễn. NHCSXH kiến nghị mở rộng nguồn vốn huy động, đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong xây dựng và thực hiện chính sách.
Tránh chồng chéo pháp lý, làm rõ trách nhiệm của các ngân hàng
Việc xây dựng Nghị định quy định về tín dụng chính sách xã hội của Nhà nước, thay thế hoặc sửa đổi Nghị định số 78/2002/NĐ-CP, được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý đồng bộ hơn cho hoạt động cho vay ưu đãi đối với người nghèo và các đối tượng chính sách. Tuy nhiên, quá trình lấy ý kiến cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần cân nhắc, từ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc ban hành chương trình tín dụng, cơ chế lãi suất đến nguồn vốn và trách nhiệm của các cơ quan quản lý.
Theo bản tổng hợp của Bộ Tài chính, cơ quan này đã gửi hồ sơ dự thảo Nghị định tới 54 cơ quan, tổ chức để lấy ý kiến. Đến ngày 14/8/2026, có 51/54 cơ quan gửi văn bản phản hồi, trong đó 14 cơ quan hoàn toàn nhất trí với dự thảo.
Một trong những vấn đề được NHNN quan tâm là tính thống nhất giữa dự thảo Nghị định mới với Nghị định số 06/2026/NĐ-CP ngày 10/1/2026 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHCSXH.
Ảnh minh họa
NHNN cho rằng một số nội dung trong dự thảo như phương thức cho vay, mức cho vay, lãi suất và thời hạn cho vay đã được quy định tại Nghị định số 06/2026/NĐ-CP. Việc tiếp tục quy định lại tại Nghị định mới có thể dẫn đến chồng chéo, trùng lặp, gây khó khăn trong quá trình triển khai chính sách.
Trên cơ sở đó, NHNN đề nghị bỏ các quy định tại các điều 9, 10, 11, 12 và 17 của dự thảo. Đây là kiến nghị đáng chú ý bởi nó liên quan trực tiếp đến cách thức thiết kế hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động tín dụng chính sách: cần có sự phân định rõ giữa quy định về tổ chức, hoạt động của ngân hàng và quy định về chính sách tín dụng của Nhà nước.
Ngoài vấn đề chồng chéo, NHNN cũng đề nghị thống nhất cách sử dụng các thuật ngữ như “khách hàng”, “đối tượng cho vay” và “đối tượng vay vốn” tại các điều khoản liên quan. Đồng thời, cơ quan này đề nghị xem xét bổ sung khái niệm “nợ bị rủi ro” để xác định rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý.
Đối với nội dung này, Bộ Tài chính cho biết đã tiếp thu, chỉnh lý cách sử dụng thuật ngữ trong dự thảo. Riêng việc giải thích khái niệm “nợ bị rủi ro” sẽ được quy định cụ thể trong Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế xử lý nợ bị rủi ro tại NHCSXH.
Một vấn đề khác được NHNN góp ý là trách nhiệm phối hợp trong quản lý hoạt động tín dụng chính sách. Cơ quan này đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Tài chính và NHNN trong việc báo cáo Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước hằng năm cho NHCSXH.
Bộ Tài chính giải trình rằng việc giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với NHNN và các bộ, ngành liên quan là phù hợp với chức năng quản lý nhà nước, đồng thời phù hợp với quy định về tổ chức và hoạt động của NHCSXH. Theo đó, Thống đốc NHNN là Chủ tịch Hội đồng quản trị NHCSXH.
Những ý kiến này cho thấy yêu cầu không chỉ dừng ở việc bổ sung quy định mới mà còn phải xác lập rành mạch trách nhiệm giữa các cơ quan, tránh tình trạng nhiều đầu mối cùng tham gia nhưng thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả.
Mở rộng nguồn vốn, thận trọng với cơ chế lãi suất
Nếu NHNN nhấn mạnh yêu cầu thống nhất pháp lý và phân định trách nhiệm, thì NHCSXH tập trung vào bài toán nguồn lực để bảo đảm khả năng triển khai các chương trình tín dụng chính sách.
Tại Điều 6 về nguồn vốn hoạt động, NHCSXH đề nghị bổ sung nguồn tiền gửi của các tổ chức, tổ chức chính trị - xã hội, định chế tài chính nhà nước và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách theo quy định pháp luật.
Theo NHCSXH, việc bổ sung nguồn vốn này nhằm thể chế hóa chủ trương tăng cường huy động sự đóng góp của các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước, các tổ chức quốc tế. Đồng thời, kiến nghị phù hợp với định hướng đa dạng hóa nguồn lực cho các ngân hàng chính sách, huy động thêm nguồn lực từ tổ chức tín dụng nhà nước và doanh nghiệp nhà nước.
Bộ Tài chính đã tiếp thu và hoàn thiện nội dung này trong dự thảo. Đây là điểm có ý nghĩa quan trọng bởi tín dụng chính sách không thể chỉ dựa vào một nguồn cấp vốn nhất định, trong khi nhu cầu vay vốn của người nghèo, người lao động và các đối tượng chính sách ngày càng đa dạng.
Một nội dung đáng chú ý khác là cơ chế xác định lãi suất cho vay. Dự thảo ban đầu đưa ra phương án lãi suất đối với hộ nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số bằng 65% lãi suất cho vay bình quân của hệ thống ngân hàng thương mại trong nước. NHCSXH được quyết định lãi suất đối với các nhóm chính sách khác trong một giới hạn nhất định.
Phương án này nhận được nhiều ý kiến phản biện. Các cơ quan góp ý lo ngại việc gắn lãi suất ưu đãi với lãi suất bình quân của ngân hàng thương mại có thể khiến lãi suất cho vay chính sách tăng khi mặt bằng lãi suất thị trường tăng, qua đó ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của những nhóm khách hàng yếu thế.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị bổ sung mức trần hoặc biên độ điều chỉnh tối đa để bảo vệ người vay; đồng thời làm rõ phương pháp xác định lãi suất bình quân và cơ quan công bố chỉ tiêu này. Cơ quan này cũng lưu ý cần phân nhóm lãi suất theo thứ tự ưu đãi, làm rõ trách nhiệm cấp bù từ ngân sách nhà nước và định lượng trường hợp thị trường biến động lớn.
Bộ Tư pháp cũng đề nghị làm rõ cơ sở lựa chọn tỷ lệ 65%, đánh giá tác động đối với ngân sách và khả năng cấp bù lãi suất. Trong khi đó, một số địa phương đề nghị không quy định cứng tỷ lệ này mà để cấp có thẩm quyền quyết định phù hợp với từng chương trình và khả năng cân đối nguồn lực.
Trước các ý kiến trên, Bộ Tài chính cho biết đã cơ bản tiếp thu để hoàn thiện quy định về lãi suất. Theo hướng chỉnh lý, việc xác định lãi suất được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành, không giao Hội đồng quản trị NHCSXH tự quyết định mức lãi suất. Trường hợp lãi suất cho vay bình quân của hệ thống ngân hàng thương mại biến động lớn, cụ thể tăng hoặc giảm quá 15% so với thời điểm ban hành mức lãi suất cho vay hộ nghèo đang áp dụng, Hội đồng quản trị NHCSXH phối hợp với Bộ Tài chính, NHNN và các bộ, ngành liên quan trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định điều chỉnh.
Đáng chú ý, dự thảo cũng định hướng chỉ áp dụng mức lãi suất mới đối với các khoản vay mới. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tác động đến nghĩa vụ trả nợ của khách hàng đang có dư nợ.
Từ những ý kiến góp ý có thể thấy, bài toán lãi suất tín dụng chính sách không đơn thuần là xác định một tỷ lệ ưu đãi, mà phải cân bằng giữa khả năng tiếp cận vốn của người vay, tính ổn định của chính sách và khả năng chịu đựng của ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó, các góp ý liên quan đến xử lý nợ rủi ro cũng cho thấy yêu cầu hoàn thiện cơ chế hỗ trợ người vay khi gặp khó khăn khách quan. NHCSXH cùng một số địa phương đề nghị làm rõ hơn việc khoanh nợ, xóa nợ, trong đó có nội dung xử lý nợ lãi. Bộ Tài chính tiếp thu, hoàn thiện quy định về xóa nợ; đồng thời cho biết cơ chế xử lý nợ bị rủi ro sẽ được cụ thể hóa trong văn bản riêng của Thủ tướng Chính phủ.
Phượng Hòa