Thanh tra Chính phủ chỉ ra tồn tại trong quản lý, sử dụng 1.266,58 ha đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam tại Kon Tum, từ thủ tục đất đai, giao khoán đến kiểm tra, giám sát.
Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam là đơn vị thành viên duy nhất của Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn Tây Nguyên và do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. Trong Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP ngày 20/7/2026, việc quản lý, sử dụng đất của doanh nghiệp tại Kon Tum được xác định còn nhiều hạn chế, thiếu sót, kéo dài qua nhiều thời kỳ.
Theo kết luận, những vấn đề được chỉ ra trải rộng từ việc sử dụng đất, hoàn thiện thủ tục pháp lý, lập phương án sử dụng đất, ký hợp đồng giao khoán đến công tác kiểm tra, giám sát. Đáng chú ý, doanh nghiệp đang sử dụng diện tích 1.266,58 ha đất tại tỉnh Kon Tum vào mục đích trồng rừng nhưng chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định.
Với một doanh nghiệp có quỹ đất lớn phục vụ nguyên liệu cho ngành giấy, những tồn tại này cho thấy bài toán quản lý đất không chỉ nằm ở hiệu quả sản xuất mà còn liên quan đến việc xác lập rõ hiện trạng, ranh giới, phương án sử dụng và trách nhiệm quản lý trong suốt quá trình sử dụng đất.
Ảnh: Đinh Phương
Hơn 1.266 ha đất và những tồn tại kéo dài
Một trong những nội dung trọng tâm của kết luận là việc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam sử dụng 1.266,58 ha đất tại Kon Tum để trồng rừng nhưng không đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Thanh tra Chính phủ cho rằng doanh nghiệp đồng thời chưa thực hiện rà soát đất đai làm cơ sở lập phương án sử dụng đất theo quy định.
Doanh nghiệp cũng chậm bàn giao diện tích đất bị thu hồi cho địa phương theo quy định. Đây là vấn đề đáng chú ý bởi việc đất đã được xác định phải thu hồi nhưng chưa hoàn tất bàn giao có thể khiến quá trình quản lý, sử dụng và xác định trách nhiệm đối với diện tích đất này tiếp tục kéo dài.
Cùng với đó, kết luận thanh tra chỉ ra Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam đã ký các hợp đồng giao khoán có nhiều điểm chưa đúng quy định. Cụ thể, hợp đồng được ký không đúng đối tượng, không có biên bản bàn giao nhận, không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; thiếu phương án tổ chức sản xuất kinh doanh và định mức giao khoán theo quy định.
Các hợp đồng cũng không được thực hiện theo đúng mẫu được quy định trong văn bản pháp luật liên quan. Thanh tra Chính phủ cho rằng những hạn chế này phản ánh việc tổ chức quản lý hoạt động giao khoán tại doanh nghiệp chưa đầy đủ, từ khâu thiết lập hợp đồng đến kiểm tra quá trình thực hiện.
Không chỉ có vấn đề về hồ sơ, công tác kiểm tra, giám sát thực tế cũng được kết luận là chưa chặt chẽ. Việc thiếu kiểm tra đã để xảy ra tình trạng trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Đây là một trong những nội dung được Thanh tra Chính phủ xác định là vi phạm trong quá trình quản lý, sử dụng đất của doanh nghiệp.
Nhìn ở góc độ quản trị, việc một diện tích đất lớn được sử dụng trong thời gian dài nhưng thủ tục đăng ký, rà soát và phương án sử dụng chưa hoàn thiện cho thấy khoảng cách giữa hồ sơ quản lý và hiện trạng sử dụng đất. Khi ranh giới, mục đích sử dụng và trách nhiệm của từng chủ thể không được xác lập đầy đủ, nguy cơ phát sinh tranh chấp, sử dụng sai mục đích hoặc khó khăn khi thu hồi, bàn giao đất sẽ gia tăng.
Kết luận cũng không chỉ xem xét trách nhiệm của doanh nghiệp trực tiếp sử dụng đất. Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với những hạn chế, thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc Bộ Công nghiệp, nay là Bộ Công Thương; Hội đồng thành viên, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam; Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam cùng các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân có liên quan qua các thời kỳ.
Điều này cho thấy vấn đề tại Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam được đặt trong cả chuỗi quản lý, từ cơ quan chủ quản, doanh nghiệp mẹ tới đơn vị trực tiếp quản lý, sử dụng đất.
Tại địa phương, trách nhiệm cũng được Thanh tra Chính phủ chỉ ra đối với UBND tỉnh Kon Tum và các cơ quan quản lý đất đai. UBND tỉnh từng ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nguyên liệu giấy nhưng không tiến hành bàn giao đất trên thực địa. Vì vậy, cơ quan quản lý không xác định đầy đủ diện tích thực tế doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng.
Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kon Tum cũng bị nêu liên quan đến việc ký hợp đồng thuê đất với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam khi chưa có quyết định cho thuê đất, chưa bảo đảm đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định. Việc thẩm định phương án sử dụng đất cũng chưa sát với diện tích thực tế doanh nghiệp sử dụng và phần diện tích phải thu hồi bàn giao địa phương.
Một vấn đề khác là 3.000,17 ha đất thu hồi từ Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và giao địa phương quản lý. Theo kết luận, UBND các huyện liên quan chưa lập phương án sử dụng đất, chưa kiểm tra, rà soát và theo dõi đầy đủ việc sử dụng diện tích này.
Như vậy, từ diện tích doanh nghiệp đang quản lý đến phần đất đã thu hồi, quá trình quản lý vẫn còn nhiều khâu chưa hoàn thiện. Đây cũng là nguyên nhân khiến việc phân định ranh giới, hiện trạng và trách nhiệm giữa doanh nghiệp với địa phương gặp khó khăn.
Rà soát toàn bộ quỹ đất, xử lý trách nhiệm
Thanh tra Chính phủ xác định nguyên nhân chủ quan của những tồn tại là việc quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát; chưa nắm rõ ranh giới đối với phần diện tích được giao, cho thuê, quản lý, sử dụng; chậm hoàn thiện các thủ tục đất đai và không đưa một số diện tích vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực đất đai.
Đáng chú ý, tình trạng đất đai có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp tại Tây Nguyên tồn tại trong thời gian dài còn xuất phát từ quá trình sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp qua nhiều giai đoạn. Các vấn đề phát sinh liên quan tới nhiều ngành, nhiều cấp và nhiều địa phương, trong khi việc phối hợp xử lý chưa đồng bộ.
Trong bối cảnh đó, hướng xử lý sau thanh tra được đặt vào việc vừa khắc phục sai sót, vừa xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.
Đối với Tổng công ty Giấy Việt Nam, Thanh tra Chính phủ yêu cầu tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và các tập thể, cá nhân thuộc Tổng công ty qua các thời kỳ có liên quan đến những hạn chế, thiếu sót, vi phạm. Trường hợp phát hiện vi phạm pháp luật, gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước, phải báo cáo cấp có thẩm quyền để chuyển cơ quan chức năng xử lý.
Đối với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, yêu cầu trực tiếp là tổ chức kiểm điểm trách nhiệm và xử lý nghiêm đối với tập thể, cá nhân liên quan. Doanh nghiệp phải kiểm tra, rà soát toàn bộ diện tích đất đang quản lý, sử dụng, đồng thời trình UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt điều chỉnh phương án sử dụng đất theo quy định.
Ở cấp địa phương, Thanh tra Chính phủ yêu cầu tiếp tục rà soát, chấn chỉnh và xử lý các vi phạm; xác định rõ thời điểm vi phạm, chủ thể vi phạm và áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định. Các địa phương cũng phải tăng cường thanh tra, kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm về đất đai, lấn chiếm đất, rừng và phòng ngừa sai phạm.
Đối với riêng diện tích đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, yêu cầu sau thanh tra vì vậy không chỉ là hoàn thiện giấy tờ. Điều quan trọng hơn là phải xác định chính xác doanh nghiệp đang quản lý bao nhiêu đất, sử dụng vào mục đích gì, diện tích nào đủ điều kiện tiếp tục sử dụng, diện tích nào phải thu hồi và phần đất nào đã bàn giao cho địa phương.
Đây cũng là bài toán có ý nghĩa đối với hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai. Khi diện tích đất có nguồn gốc nông, lâm nghiệp được quản lý trong thời gian dài, việc chậm đưa đất vào sử dụng hoặc sử dụng không đúng phương án không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp mà còn làm phát sinh những hệ quả về quản lý nhà nước, tranh chấp và sử dụng đất trên thực địa.
Ngày 14/8/2026, Văn phòng Chính phủ đã có Văn bản số 8171/VPCP-V.1 thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về việc thực hiện Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP. Thanh tra Chính phủ đề nghị các cơ quan, địa phương liên quan thực hiện kết luận đúng quy định và báo cáo kết quả để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Với Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, giai đoạn sau thanh tra sẽ tập trung vào việc rà soát lại toàn bộ quỹ đất, hoàn thiện phương án sử dụng và xử lý những tồn tại đã được chỉ ra. Kết quả thực hiện sẽ quyết định mức độ khắc phục những vấn đề kéo dài trong quản lý đất tại Kon Tum.
Sau kết luận thanh tra, Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam phải rà soát quỹ đất, chấn chỉnh quản lý, làm rõ trách nhiệm, bảo đảm sử dụng đất đúng mục đích, đúng quy định, không để tái diễn.
Phượng Hòa