Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh đã ký biên bản thỏa thuận hợp tác với 9 doanh nghiệp, với tổng số khoảng 128.000 căn nhà ở dự kiến phát triển đến năm 2030. Tuy nhiên, theo tổ chức Công đoàn, từ nguồn cung dự kiến đến căn nhà người lao động có thể thuê, thuê mua vẫn còn nhiều điểm nghẽn, đặc biệt là khả năng chi trả, quỹ đất sạch và thủ tục đầu tư.
128.000 căn mới là nguồn cung dự kiến
Khảo sát bước đầu của Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh cho thấy, nhu cầu nhà ở của đoàn viên, công nhân, người lao động rất lớn. Trong đó, khoảng 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê nhà ở và 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua, mua nhà ở xã hội.
Phần lớn người lao động hiện vẫn đang thuê trọ tại các khu dân cư tự phát, với điều kiện về diện tích, an toàn, phòng cháy chữa cháy và hạ tầng xã hội còn hạn chế.
Theo Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, với mức thu nhập còn hạn chế, người lao động phải đồng thời cân đối nhiều khoản chi phí như tiền thuê hoặc trả góp nhà, sinh hoạt, nuôi con, đi lại, học hành và các khoản phát sinh khác. Vì vậy, bài toán nhà ở không chỉ nằm ở giá nhà mà còn là khả năng cân đối dòng tiền hằng tháng.
Để kết nối nhu cầu thực tế của người lao động với nguồn cung nhà ở, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh đang triển khai mô hình liên kết “03 bên” giữa tổ chức Công đoàn, doanh nghiệp đầu tư nhà ở, doanh nghiệp sử dụng lao động và người lao động.
Khảo sát bước đầu của Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh cho thấy, nhu cầu nhà ở của đoàn viên, công nhân, người lao động rất lớn.
Theo thông tin từ Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, đến nay đơn vị đã ký biên bản thỏa thuận hợp tác với 9 doanh nghiệp, với tổng số khoảng 128.000 căn nhà ở dự kiến phát triển đến năm 2030.
Tuy nhiên, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh đây là nguồn lực xã hội quan trọng nhưng mới dừng ở mức cam kết và danh mục dự kiến, không đồng nghĩa với số căn đã khởi công hoặc hoàn thành.
Thực tế, tiến độ các dự án hiện không đồng đều. Một số dự án đã cơ bản hoàn thiện hồ sơ và dự kiến khởi công. Trong đó, dự án Hoa Sen An Hạ dự kiến khởi công trong quý IV/2026 với 1.853 căn hộ tại xã Tân Vĩnh Lộc. Một số dự án khác đang hoàn thiện thủ tục và dự kiến khởi công trong năm 2027, trong khi một số doanh nghiệp vẫn tiếp tục nghiên cứu, tìm kiếm quỹ đất phù hợp.
Trước thực tế này, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh cho biết đang chuyển phương thức triển khai từ “kết nối, ký kết” sang “kết nối - theo dõi - tháo gỡ - giám sát tiến độ”. Trong mô hình “03 bên”, Công đoàn giữ vai trò kết nối, điều phối; doanh nghiệp đầu tư chịu trách nhiệm triển khai dự án theo quy định pháp luật; doanh nghiệp sử dụng lao động phối hợp xác nhận nhu cầu của công nhân và nghiên cứu hỗ trợ người lao động tiếp cận nhà ở.
Mục tiêu được Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh xác định là không để các thỏa thuận chỉ dừng lại trên giấy, mà phải hình thành dự án thực, căn nhà thực và giúp người lao động có thể thuê, thuê mua với mức chi phí phù hợp.
Từ khảo sát nhu cầu, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh ghi nhận khoảng 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê nhà và 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua, mua nhà ở xã hội. Con số này cho thấy nhu cầu ổn định chỗ ở của người lao động đang hiện hữu ở nhiều hình thức khác nhau.
Theo Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, chính sách tín dụng nhà ở xã hội hiện đã có bước hỗ trợ đáng kể, với lãi suất cho vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội đối với chương trình nhà ở xã hội ở mức 5,4%/năm. Tuy nhiên, đối với người lao động, điều quan trọng vẫn là phải có sản phẩm nhà ở phù hợp ngay từ đầu, nhất là nhà ở cho thuê và thuê mua với diện tích, vị trí và mức giá phù hợp thu nhập. Do đó, tổ chức Công đoàn cho rằng cần tiếp cận bài toán nhà ở theo hướng “nhà phù hợp với khả năng chi trả”, thay vì chỉ tập trung tăng số lượng căn hộ.
Gỡ quỹ đất, thủ tục để biến cam kết thành căn nhà
Theo Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, qua thực tế triển khai, hai nhóm vấn đề cần tập trung tháo gỡ là quỹ đất sạch và thủ tục đầu tư.
Quỹ đất sạch dành cho nhà ở cho thuê còn hạn chế. Một số dự án vẫn gặp khó khăn trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, giao đất và chuyển mục đích sử dụng đất.
Trước thực tế này, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh kiến nghị thành phố tiếp tục thực hiện hiệu quả cơ chế “luồng xanh”, ưu tiên tháo gỡ thủ tục đối với các dự án nhà ở xã hội; đồng thời rà soát quỹ đất công, quỹ nhà tái định cư chưa sử dụng và các quỹ đất phù hợp để bổ sung nguồn cung nhà ở cho công nhân.
Một đề xuất cụ thể là chuyển đổi 953 căn hộ tái định cư chưa sử dụng tại Khu dân cư Vĩnh Lộc B sang nhà ở cho thuê phục vụ công nhân, người lao động. Theo Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, đây là giải pháp vừa có thể bổ sung nguồn cung, vừa khai thác hiệu quả tài sản hiện có.
Theo Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, qua thực tế triển khai, hai nhóm vấn đề cần tập trung tháo gỡ là quỹ đất sạch và thủ tục đầu tư.
Đối với những dự án mới, Công đoàn đề nghị thành phố nghiên cứu cơ chế phối hợp liên thông giữa các sở, ngành, địa phương ngay từ khâu xác định quỹ đất, quy hoạch, thủ tục đầu tư và xây dựng; đồng thời công khai tiến độ xử lý để doanh nghiệp có cơ sở chủ động triển khai.
Không chỉ quan tâm đến số lượng căn hộ, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh cũng đặt yêu cầu nhà ở công nhân phải gắn với hệ thống hạ tầng xã hội.
Theo đó, trong quá trình kết nối và phối hợp triển khai các dự án, Công đoàn định hướng mô hình nhà ở công nhân gắn với nơi làm việc, thiết chế Công đoàn cùng các hạ tầng như trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế, văn hóa, thể thao, thương mại và giao thông công cộng.
Đặc biệt, vị trí nhà ở cần được tính toán gắn với nơi làm việc và hệ thống giao thông. Nếu người lao động có nhà nhưng phải di chuyển quá xa nơi làm việc, chi phí đi lại và thời gian di chuyển sẽ tiếp tục trở thành gánh nặng.
Theo định hướng này, các dự án trong thời gian tới cần được quy hoạch theo hướng kết nối “nơi ở - nơi làm việc - dịch vụ thiết yếu - giao thông”. Đây không chỉ là vấn đề an sinh mà còn liên quan đến việc ổn định nguồn nhân lực, hạn chế biến động lao động và góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định.
Một vấn đề khác được Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh đặt ra là thông tin và thủ tục tiếp cận nhà ở. Công đoàn cho rằng nếu có nguồn cung nhưng người lao động không biết thông tin, không biết mình có đủ điều kiện hay không hoặc gặp khó khăn trong hồ sơ thì chính sách vẫn chưa thực sự đến được với người thụ hưởng.
Vì vậy, Công đoàn sẽ tiếp tục phát huy hệ thống công đoàn cơ sở để rà soát, cập nhật và xác nhận nhu cầu nhà ở của đoàn viên, người lao động, nhất là tại các doanh nghiệp sử dụng đông lao động.
Đồng thời, Công đoàn phối hợp với cơ quan chức năng và chủ đầu tư để công khai thông tin dự án, số lượng căn hộ, hình thức thuê hoặc thuê mua, tiến độ, điều kiện và phương thức tiếp nhận hồ sơ. Theo tài liệu của Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, Nghị định 54/2026/NĐ-CP cũng đã đơn giản hóa đáng kể thủ tục đối với người thuê nhà ở xã hội.
Về lâu dài, Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh định hướng đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu và nền tảng số của tổ chức Công đoàn, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu nhu cầu nhà ở của đoàn viên, người lao động. Khi có dự án phù hợp, việc kết nối giữa người có nhu cầu, doanh nghiệp sử dụng lao động và chủ đầu tư sẽ được thực hiện nhanh hơn.
Mục tiêu đặt ra là bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng điều kiện và không phát sinh cơ chế “xin - cho”. Công đoàn sẽ hỗ trợ người lao động về thông tin, hướng dẫn và kết nối, trong khi việc xét duyệt đối tượng, xác định điều kiện và ký hợp đồng vẫn phải thực hiện theo đúng quy định pháp luật và thẩm quyền của chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước.
Thiên An