IMF hạ dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam 2025 từ 6,8% xuống 6,5%, do tác động từ chính sách thuế mới của Mỹ và rủi ro nội tại như cung ứng điện. Tuy nhiên, cơ quan này nhận định nền kinh tế vẫn có sức bật nhờ xuất khẩu phục hồi và dòng vốn FDI, nhưng cần cải cách để duy trì tăng trưởng bền vững.
Vì sao IMF hạ dự báo tăng trưởng Việt Nam 2025?
Trong Thông cáo kết thúc tham vấn Điều IV, IMF đưa ra ba điểm trọng tâm giải thích cho việc hạ dự báo GDP Việt Nam 2025 xuống 6,5% so với mức 6,8% dự báo đầu năm.
Thứ nhất, dù xuất khẩu là động lực chính giúp kinh tế phục hồi, triển vọng tăng trưởng vẫn chịu tác động từ “những bất định bên ngoài”, nổi bật là các chính sách thuế mới của Mỹ.
Thứ hai, lạm phát cơ bản được dự báo vẫn trong tầm kiểm soát, nhưng rủi ro từ nguồn cung điện và thiên tai có thể gây gián đoạn sản xuất. Thứ ba, IMF nhấn mạnh Việt Nam cần tiếp tục cải cách cấu trúc, nâng cao năng suất và thu hút đầu tư chất lượng cao để duy trì tăng trưởng bền vững.
Tác động từ phía Mỹ được xem là biến số lớn nhất. Từ tháng 4/2025, Nhà Trắng áp dụng “thuế cơ sở” 10% (baseline tariff) với toàn bộ hàng nhập khẩu, bao gồm cả Việt Nam, đồng thời bổ sung các mức thuế riêng cho một số nhóm hàng như ô tô, chip nhằm “tái cân bằng thương mại” và củng cố an ninh chuỗi cung ứng.
IMF mới đây hạ dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2025 từ 6,8% xuống còn 6,5%.
Ngoài ra, thỏa thuận thương mại song phương Mỹ – Việt công bố ngày 2/7/2025 nêu mức thuế 20% áp lên nhiều dòng hàng xuất xứ Việt Nam, một phần trong chiến lược thương mại mới của Washington. Dù chi tiết kỹ thuật còn đang đàm phán, việc nâng trần thuế nếu kéo dài sẽ bào mòn lợi thế chi phí của khu vực sản xuất xuất khẩu tại Việt Nam.
Bên cạnh rủi ro từ thương mại quốc tế, an ninh năng lượng, đặc biệt là điện, được IMF coi là yếu tố quan trọng trong trung hạn. Sau đợt thiếu điện nghiêm trọng ở miền Bắc mùa hè 2023, EVN đã triển khai nhiều biện pháp vận hành và dự phòng nhằm tránh tình trạng cắt điện mùa hè 2024.
Tuy nhiên, báo cáo của EVN cho thấy nhu cầu phụ tải tăng nhanh, nguồn điện than và khí gặp thách thức về nhiên liệu, trong khi điện tái tạo cần cơ chế đấu thầu và giá mới để giải phóng công suất.
Doanh nghiệp FDI đặc biệt quan tâm đến việc chính sách điện gió, điện khí LNG và lưới truyền tải được triển khai đúng lộ trình, nhằm giảm nguy cơ gián đoạn sản xuất. IMF nhấn mạnh rằng đảm bảo an ninh năng lượng là điều kiện cần để chuỗi cung ứng vận hành trơn tru và thu hút dòng vốn FDI hiệu quả.
Như vậy, việc hạ dự báo của IMF không chỉ phản ánh các yếu tố bên ngoài như chính sách thuế Mỹ hay thỏa thuận thương mại mới, mà còn cảnh báo những thách thức nội tại như an ninh năng lượng và cơ cấu hạ tầng sản xuất. Đây là lời nhắc nhở quan trọng cho doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách: tăng trưởng kinh tế không chỉ phụ thuộc vào dòng vốn và xuất khẩu mà còn đòi hỏi cải cách, nâng cấp cơ sở hạ tầng và quản trị rủi ro để duy trì đà phát triển bền vững.
Ngành nào chịu ảnh hưởng mạnh nhất trước hạ dự báo của IMF?
Mỹ là thị trường xuất khẩu số 1 của dệt may Việt Nam. Khi thuế nhập khẩu tăng, một phần lợi thế giá của doanh nghiệp bị triệt tiêu. Đồng thời, xu hướng “near-shoring” và yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát thải đang khiến các đơn hàng trở nên phân tán và biên lợi nhuận mỏng đi. Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) cảnh báo doanh nghiệp buộc phải tăng hàm lượng thiết kế, logistics và xanh hóa sản xuất để duy trì vị thế cạnh tranh.
Trong lĩnh vực điện tử, Việt Nam đã trở thành cứ điểm lắp ráp lớn cho điện thoại, máy tính và thiết bị mạng với sự tham gia của các tập đoàn FDI như Samsung, Apple, Google, Meta. Tuy nhiên, chiến lược của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc linh kiện Trung Quốc đặt ra thách thức lớn do chuỗi cung ứng trong nước vẫn non yếu. Song đây cũng là cơ hội để Việt Nam nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nhận thêm ưu đãi đầu tư nếu đáp ứng được yêu cầu xuất xứ.
Một số mặt hàng nông sản như hồ tiêu, cà phê, thủy sản vẫn được hưởng lợi từ giá cao và nhu cầu ổn định. Tuy nhiên, chi phí tuân thủ tiêu chuẩn an toàn, môi trường và thuế đi kèm có thể làm tăng giá thành, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ. Giải pháp bền vững là củng cố khâu truy xuất, giảm phát thải và đa dạng hóa thị trường.
Dù IMF hạ dự báo, nền tảng thương mại và sản xuất của Việt Nam vẫn mạnh mẽ. Tính 8 tháng đầu 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 598 tỷ USD, tăng 16,3% so cùng kỳ, với cán cân xuất siêu gần 14 tỷ USD. Sản xuất công nghiệp tháng 8 tăng 8,9%, riêng chế biến, chế tạo duy trì tăng hai chữ số; bán lẻ, dịch vụ 8 tháng tăng 9,4%; CPI bình quân 8 tháng tăng 3,25%. Đây là “đệm đỡ” quan trọng cho tăng trưởng 2025-2026.
Doanh nghiệp ứng phó ra sao?
Trao đổi với một số hiệp hội, doanh nghiệp cho biết lo ngại lớn nhất là chi phí tuân thủ tăng và biến động đơn hàng. VCCI ghi nhận ý kiến rằng để giảm tác động thuế, doanh nghiệp cần nâng tỷ lệ nội địa hóa, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chủ động chuẩn bị các bộ hồ sơ xuất xứ (RoO) và tiêu chuẩn xanh để đáp ứng các đơn hàng “khó tính” từ Mỹ và EU.
Một lãnh đạo doanh nghiệp điện tử ở Bắc Ninh cho biết, các đơn hàng 2025-2026 “không xấu đi”, nhưng yêu cầu chuyển dần sang linh kiện không có nguồn gốc Trung Quốc đang tới nhanh hơn dự kiến. Công ty buộc phải làm việc sát với nhà cung cấp trong nước và ASEAN để thay thế.
Trong khi đó, một nhà xuất khẩu dệt may lớn ở miền Nam cho biết biên giá có thể bị co hẹp 1-2 điểm phần trăm nếu khách hàng Mỹ không chấp nhận điều chỉnh. Giải pháp của họ là đầu tư vào thiết kế, R&D vật liệu tái chế và sử dụng năng lượng tái tạo để đáp ứng tiêu chí ESG – yếu tố ngày càng quyết định việc chọn nhà cung ứng.
Với nông sản, rào cản lớn nhất không phải thuế mà là chuẩn chất lượng và truy xuất. Các mô hình cánh đồng chất lượng cao, giảm phát thải ở ĐBSCL, gắn kết nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đang giúp tăng lợi nhuận và giảm rủi ro “đứt đơn” vào các thị trường khó tính. Doanh nghiệp đề xuất ưu tiên tín dụng xanh cho các liên kết chuỗi này.
IMF nhấn mạnh vai trò của các hiệp định thương mại tự do (FTA), khuyến nghị Việt Nam tận dụng tối đa để bù đắp tác động thuế ở một số thị trường. Việc mở rộng xuất khẩu sang GCC, Mercosur và các thị trường khác giúp phân tán rủi ro.
Bán lẻ và dịch vụ tăng mạnh trong 2025 cũng là dư địa để giảm phụ thuộc vào đơn hàng bên ngoài. Tập trung sản phẩm “Make in Vietnam” với hàm lượng công nghệ và thiết kế cao, ứng dụng kinh tế số để khai thác thị trường 100 triệu dân là hướng đi mà nhiều doanh nghiệp FDI và nội địa lựa chọn.
Các tiêu chuẩn CBAM (EU), ESG và quy tắc xuất xứ trở thành “giấy thông hành” mới. IMF khuyến nghị Việt Nam tăng tốc cải cách cấu trúc, nâng năng suất, phát triển thị trường vốn nội địa cho các dự án xanh và hạ tầng, đồng thời tăng đầu tư công nghệ, kỹ năng để nâng cao giá trị trong chuỗi toàn cầu.
Doanh nghiệp kỳ vọng cơ chế điện ổn định, giá điện minh bạch, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho nhà máy sử dụng năng lượng tái tạo và giải phóng công suất lưới nhanh chóng sẽ là những yếu tố quyết định niềm tin FDI. Ngoài ra, chính sách thuế, hải quan ổn định, quy tắc xuất xứ rõ ràng, thủ tục thông quan số hóa và hoàn thuế VAT nhanh cũng rất quan trọng, ưu tiên cho các dự án xanh, đổi mới thay vì dựa trên địa bàn hay quy mô.
Ngắn hạn, ưu tiên là giữ đơn hàng và biên lợi nhuận. Chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp lập ba kịch bản thuế Mỹ, rà soát quy tắc xuất xứ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và tìm đơn hàng bù ở các thị trường FTA. Trung hạn, ESG, số hóa và năng suất là “đòn bẩy” chính: đầu tư tiết kiệm năng lượng, dữ liệu chuỗi cung ứng, tự động hóa và thiết kế. Dài hạn, bám sâu thị trường nội địa 100 triệu dân là “bộ giảm xóc” tốt nhất trước mọi cú sốc bên ngoài.
Ngay cả khi IMF hạ dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam 2025 xuống 6,5%, thấp hơn 0,3 điểm so đầu năm, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm tăng trưởng cao của châu Á (trong khi Trung Quốc dự báo ~4,1%, Thái Lan ~3-3,5%). Với nền tảng xuất siêu, lạm phát trong tầm kiểm soát và đà hồi phục công nghiệp – bán lẻ, thách thức chính là thương mại địa chính trị khó lường và hạ tầng năng lượng.
Nếu biến rủi ro thành động lực cải cách, Việt Nam vẫn có thể giữ vị thế “điểm đến FDI” hàng đầu ASEAN trong chu kỳ dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
Quang Anh