Nhu cầu nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao ngày càng lớn, trong khi yêu cầu kiểm soát lạm phát, bảo đảm an toàn ngân sách và hệ thống tín dụng vẫn được đặt lên hàng đầu. Bài toán điều hành cuối năm là phát huy dư địa tài khóa, tiền tệ nhưng phải đi cùng hiệu quả sử dụng vốn và kiểm soát rủi ro.
Phát huy dư địa tài khóa, nâng hiệu quả chi tiêu
Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, chính sách tài khóa tiếp tục giữ vai trò quan trọng thông qua huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách. Trong đó, chi đầu tư phát triển và giải ngân đầu tư công là những kênh trực tiếp hỗ trợ tổng cầu, phát triển hạ tầng và tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo Cục Thống kê, 10 tháng năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước ước đạt 2.438,9 nghìn tỷ đồng, bằng 96,4% dự toán năm và tăng 11% so với cùng kỳ. Tổng chi ngân sách đạt 2.108,7 nghìn tỷ đồng, bằng 66,8% dự toán và tăng 14,8%. Kết quả thu ngân sách đạt tỷ lệ cao so với dự toán tạo cơ sở bảo đảm các nhiệm vụ chi, trong đó có chi đầu tư phát triển, an sinh xã hội và các nhiệm vụ cấp thiết.
Theo báo cáo của Chính phủ trình Quốc hội, ước thu ngân sách nhà nước cả năm 2026 vượt 20,8% dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025; bội chi ngân sách ước khoảng 4,1% GDP. Các chỉ tiêu nợ công, nợ Chính phủ được đánh giá nằm trong giới hạn cho phép. Đây là những yếu tố tạo cơ sở để ngân sách tiếp tục bảo đảm các nhiệm vụ chi và bố trí nguồn lực cho các mục tiêu phát triển.
Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục
Tuy nhiên, dư địa tài khóa không đồng nghĩa với khả năng mở rộng chi tiêu không giới hạn. Khi nhu cầu vốn cho các chương trình, dự án và chính sách hỗ trợ tăng lên, yêu cầu đặt ra là phải xác định đúng trọng tâm ưu tiên, kiểm soát bội chi và bảo đảm khả năng trả nợ. Việc thu ngân sách vượt dự toán cũng cần đi cùng yêu cầu duy trì nguồn thu bền vững, tránh phụ thuộc quá nhiều vào những khoản thu có tính thời điểm.
Trong cơ cấu chi ngân sách, đầu tư phát triển có vai trò trực tiếp tạo lập hạ tầng và năng lực sản xuất mới. Theo phương án dự toán ngân sách năm 2027 được Chính phủ trình Quốc hội, chi đầu tư phát triển dự kiến đạt 1.756 nghìn tỷ đồng, chiếm 43% tổng chi NSNN, tăng tỷ trọng so với mức 35,5% trong dự toán năm 2026. Định hướng này cho thấy yêu cầu tiếp tục cơ cấu lại ngân sách theo hướng tăng nguồn lực cho đầu tư phát triển, đồng thời kiểm soát chi thường xuyên và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn.
Dù vậy, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô vốn được bố trí mà còn ở khả năng chuyển hóa vốn thành công trình, dự án và năng lực phát triển thực tế. Trong năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công. Nghị quyết số 353/NQ-CP ngày 6/11/2026 yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng tốc giải ngân, tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng, thủ tục đầu tư và điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng giải ngân tốt.
Yêu cầu này cho thấy chính sách tài khóa cần phát huy vai trò dẫn dắt, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng số vốn đã chi. Những dự án chậm tiến độ, vướng mắc thủ tục hoặc chưa phát huy công năng sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và hạn chế tác động lan tỏa của đầu tư công. Vì vậy, đẩy nhanh giải ngân cần đi liền với lựa chọn dự án có tính khả thi, kiểm soát chất lượng và bảo đảm tiến độ đưa công trình vào khai thác.
Chính sách tiền tệ phải cân đối giữa cung ứng vốn và an toàn hệ thống
Nếu chính sách tài khóa tạo nguồn lực thông qua ngân sách và đầu tư công, chính sách tiền tệ giữ vai trò điều tiết dòng vốn, thanh khoản và mặt bằng lãi suất. Trong bối cảnh nhu cầu vốn tăng cao để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, hệ thống ngân hàng tiếp tục là kênh cung ứng vốn quan trọng đối với doanh nghiệp và người dân.
Theo số liệu cập nhật từ Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 31/10/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,88 triệu tỷ đồng, tăng 12,27% so với cuối năm 2025. Trong đó, 77,44% tổng dư nợ được phân bổ vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Quy mô tín dụng tiếp tục mở rộng, phản ánh nhu cầu vốn của nền kinh tế ở mức cao, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và kiểm soát chất lượng tín dụng.
Khi tín dụng tăng nhanh, việc bảo đảm vốn được phân bổ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và những dự án có hiệu quả trở nên quan trọng hơn. Nếu dòng vốn tập trung quá mức vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro hoặc hoạt động đầu cơ, áp lực lên chất lượng tài sản và an toàn hệ thống ngân hàng có thể gia tăng.
Do đó, điều hành tín dụng không chỉ hướng tới mở rộng quy mô mà còn phải gắn với kiểm soát rủi ro, nợ xấu và các tỷ lệ an toàn. Tại Nghị quyết 353/NQ-CP, Chính phủ yêu cầu tiếp tục theo dõi sát diễn biến lãi suất, tỷ giá; đôn đốc các tổ chức tín dụng giảm mặt bằng lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên; đồng thời bảo đảm thanh khoản, an toàn hệ thống và kiểm soát nợ xấu.
Về lãi suất, yêu cầu giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp vẫn được đặt ra trong bối cảnh nhu cầu tín dụng tăng. Tuy nhiên, khả năng giảm lãi suất cho vay phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có chi phí huy động, thanh khoản hệ thống, chất lượng tài sản và diễn biến lạm phát. Nếu giảm lãi suất quá nhanh trong khi áp lực giá cả còn lớn, việc điều hành có thể gặp thêm thách thức trong bảo đảm ổn định tiền tệ. Ngược lại, nếu mặt bằng lãi suất duy trì cao, doanh nghiệp sẽ phải chịu chi phí vốn lớn hơn, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư và mở rộng sản xuất.
Một vấn đề khác là khả năng cân đối nguồn vốn của các tổ chức tín dụng. Hoạt động cho vay cần được hỗ trợ bởi nguồn vốn huy động ổn định, phù hợp về kỳ hạn và chi phí. Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và huy động vốn, nếu kéo dài, có thể tạo sức ép lên thanh khoản và mặt bằng lãi suất. Vì vậy, điều hành tiền tệ cần theo dõi sát diễn biến cung - cầu vốn, đồng thời sử dụng linh hoạt các công cụ điều tiết để bảo đảm khả năng thanh toán của hệ thống.
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10, Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ chủ động điều hành thanh khoản, cung ứng nguồn vốn cho thị trường nhằm hỗ trợ giảm mặt bằng lãi suất; điều hành tỷ giá linh hoạt theo diễn biến thị trường và cung cầu trong nước; đồng thời theo dõi sát tăng trưởng tín dụng trong hai tháng cuối năm để bảo đảm vốn được hướng vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.
Như vậy, dư địa của chính sách tiền tệ không chỉ nằm ở khả năng cung ứng thêm vốn mà còn ở hiệu quả phân bổ và điều tiết dòng vốn. Trong bối cảnh CPI bình quân 10 tháng đã tăng 4,57%, cao hơn mục tiêu khoảng 4,5%, việc mở rộng tín dụng cần được cân nhắc cùng yêu cầu kiểm soát giá cả, ổn định tỷ giá và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.
Phối hợp chính sách để tránh tạo sức ép lên các cân đối lớn
Điểm cốt lõi trong điều hành giai đoạn cuối năm là không thể tách rời chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Mỗi chính sách có công cụ và kênh tác động riêng, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là duy trì tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.
Chính sách tài khóa có thể hỗ trợ tổng cầu thông qua chi đầu tư phát triển, các chương trình mục tiêu và chính sách thuế, phí. Trong khi đó, chính sách tiền tệ tác động đến khả năng tiếp cận vốn, chi phí vay và thanh khoản của nền kinh tế. Nếu được triển khai đồng bộ, nguồn lực ngân sách có thể tạo thêm nhu cầu cho các ngành sản xuất, xây dựng, dịch vụ; còn tín dụng ngân hàng hỗ trợ doanh nghiệp tham gia cung ứng hàng hóa, dịch vụ và mở rộng hoạt động.
Ngược lại, nếu thiếu sự phối hợp, việc gia tăng chi tiêu công và mở rộng tín dụng cùng lúc có thể làm tăng sức ép lên tổng cầu, mặt bằng giá và nhu cầu vốn. Khi đó, cơ quan điều hành sẽ phải cân nhắc giữa yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng với nhiệm vụ kiểm soát lạm phát, ổn định tiền tệ và các cân đối lớn. Đây là thách thức đáng chú ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên được đặt ra cho năm 2026.
Tại Nghị quyết số 353/NQ-CP ngày 6/11/2026, Chính phủ yêu cầu tiếp tục điều hành chủ động, linh hoạt, đồng bộ chính sách tài khóa, tiền tệ và các chính sách kinh tế vĩ mô khác. Cùng với việc thúc đẩy giải ngân đầu tư công, Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu quản lý hiệu quả nguồn thu, triệt để tiết kiệm chi, nhất là chi thường xuyên; đồng thời hướng dòng vốn tín dụng vào các động lực tăng trưởng, bảo đảm thanh khoản và an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng.
Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu kiểm soát CPI bình quân cả năm trong khoảng 4,5%, yêu cầu rà soát các yếu tố tăng giá theo ngành, địa bàn và không tăng giá các mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý trong giai đoạn cuối năm. Điều này cho thấy việc hỗ trợ tăng trưởng phải được triển khai trong giới hạn ổn định giá cả, thay vì chỉ tập trung mở rộng nguồn vốn và chi tiêu.
Bên cạnh phối hợp chính sách, yêu cầu nâng cao chất lượng phân bổ nguồn lực cũng ngày càng rõ nét. Với ngân sách, cần ưu tiên các dự án có khả năng hoàn thành, sớm đưa vào khai thác và tạo hiệu quả kinh tế - xã hội. Với tín dụng, cần tập trung vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có phương án khả thi và các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời kiểm soát chặt rủi ro. Việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn sẽ có ý nghĩa lớn hơn khi nguồn lực cần được phân bổ cho nhiều mục tiêu cùng lúc.
Trong trung và dài hạn, bài toán này còn gắn với yêu cầu củng cố nền tảng tài chính quốc gia. Định hướng tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển, kiểm soát bội chi và duy trì các chỉ tiêu nợ công trong giới hạn cho phép là cơ sở để vừa huy động nguồn lực cho phát triển, vừa giữ khả năng ứng phó khi nền kinh tế đối mặt với biến động bất lợi.
Khai thác dư địa nhưng không đánh đổi ổn định
Năm 2026 đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao trong khi môi trường kinh tế quốc tế còn nhiều biến động, áp lực lạm phát chưa hoàn toàn được giải tỏa và nhu cầu vốn trong nước tiếp tục gia tăng. Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa và tiền tệ đều có vai trò quan trọng, nhưng không có công cụ nào có thể giải quyết đồng thời mọi yêu cầu nếu thiếu sự phối hợp và kỷ luật trong thực thi.
Với chính sách tài khóa, trọng tâm là sử dụng hiệu quả nguồn thu, cơ cấu lại chi ngân sách và đẩy nhanh các dự án đầu tư công có khả năng tạo tác động lan tỏa. Với chính sách tiền tệ, yêu cầu là điều hành linh hoạt thanh khoản, lãi suất và tín dụng, bảo đảm dòng vốn đến đúng khu vực cần thiết mà không làm gia tăng rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
Trong chặng cuối năm, việc khai thác dư địa tăng trưởng cần gắn với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, hiệu quả đầu tư và sức khỏe của doanh nghiệp. Tăng quy mô chi tiêu hay tín dụng chỉ thực sự có ý nghĩa khi chuyển hóa thành năng lực sản xuất, hạ tầng và giá trị gia tăng. Khả năng phối hợp chính sách, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực sẽ quyết định mức độ phát huy dư địa tài khóa, tiền tệ trong việc hỗ trợ nền kinh tế hoàn thành các mục tiêu năm 2026 và tạo nền tảng cho năm tiếp theo.
Trung Anh