Khai thác hiệu quả tài sản công, tránh lãng phí sau sắp xếp đơn vị hành chính

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, hơn 26.000 cơ sở nhà, đất đã được xử lý bước đầu, nhiều trụ sở dôi dư được chuyển đổi phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa. Theo Bộ Tài chính, việc tận dụng hiệu quả tài sản công hiện có giúp tiết kiệm khoảng 30.000 tỷ đồng chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và đầu tư hạ tầng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho sắp xếp tài sản công

Bộ Tài chính cho biết, từ cuối năm 2024 đến nay, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành 38 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công. Riêng từ ngày 1/6/2025 đến nay, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành 12 nghị định của Chính phủ, 2 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và ban hành theo thẩm quyền 7 thông tư nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý phục vụ quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công sau quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các quy định mới tập trung phân cấp, phân quyền mạnh cho địa phương trong quản lý, khai thác và xử lý tài sản công theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đồng thời điều chỉnh hệ thống tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Song song với hoàn thiện thể chế, công tác chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện được triển khai quyết liệt. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 5 công điện; Đảng ủy Bộ Tài chính ban hành 3 văn bản; Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành 2 công điện; Bộ Tài chính ban hành 25 văn bản hướng dẫn, đôn đốc thực hiện.

Bộ Tài chính cũng thành lập các tổ công tác, đoàn công tác trực tiếp làm việc với địa phương, tổ chức 4 hội nghị trực tuyến toàn quốc để hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Đồng thời, thiết lập đường dây nóng, phân công cán bộ phụ trách từng địa phương và tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ quản lý tài sản công đến cấp xã.

Nhờ đó, việc bố trí trụ sở làm việc cho bộ máy mới cơ bản được bảo đảm. Các địa phương đã tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, linh hoạt bố trí địa điểm làm việc để khai thác hiệu quả hệ thống trụ sở cũ, hạn chế tối đa việc đầu tư xây dựng mới.

Đẩy nhanh khai thác quỹ nhà đất sau sắp xếp

Theo Bộ Tài chính, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý 26.447 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Trong đó, 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ y tế; 2.385 cơ sở được sử dụng cho các hoạt động văn hóa, thể thao; và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.

Đối với các cơ sở nhà, đất đã được thu hồi và chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý, đến ngày 27/5/2026 đã có 4.709 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác. Tuy nhiên, vẫn còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để. Trong số này có 5.329 cơ sở đã được giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý nhưng chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành; và 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý cụ thể.

Đối với các bộ, cơ quan trung ương, hiện đã xử lý được 3.446 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên vẫn còn 702 cơ sở chưa hoàn tất xử lý, gồm 163 cơ sở đã có quyết định xử lý, 65 cơ sở đã trình cấp có thẩm quyền nhưng chưa có quyết định và 474 cơ sở chưa có quyết định xử lý.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc sắp xếp, xử lý tài sản công đã góp phần quan trọng vào thành công của quá trình tinh gọn bộ máy và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, quá trình này còn tạo thêm nguồn lực đất đai và cơ sở vật chất cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các công trình công cộng. Không chỉ tiết kiệm một lượng lớn chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, san lấp mặt bằng, xây dựng hạ tầng mà còn góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả của cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức  bộ máy.

Thông qua quá trình sắp xếp, tạo quỹ nhà, đất để vừa phục vụ mục tiêu  lâu dài cho Nhà nước (thông qua việc giao quỹ nhà, đất dôi dư cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà và tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương), vừa tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển (thông qua việc giao đất, cho thuê đất theo  pháp luật về đất đai…), đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. 

Gỡ vướng để chống lãng phí tài sản công

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Tài chính cho biết tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một số địa phương như Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn và An Giang chỉ còn số lượng nhỏ cơ sở cần tiếp tục xử lý, trong khi nhiều địa phương khác vẫn còn khối lượng lớn tài sản chưa được khai thác hiệu quả.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc số lượng lớn trụ sở, nhà đất dôi dư phát sinh cùng lúc sau sắp xếp bộ máy, trong khi nhu cầu sử dụng của khu vực nhà nước và khu vực tư nhân tại nhiều địa phương giảm đáng kể. Bên cạnh đó, nhiều cơ sở nhà đất có quy mô nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa hoặc khu vực không có lợi thế thương mại nên khó thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia khai thác.

Một số địa phương cũng gặp khó khăn do đội ngũ cán bộ quản lý tài sản công có nhiều biến động sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính; nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc trong khi khối lượng nhiệm vụ phát sinh lớn.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; đồng thời yêu cầu các bộ, ngành và địa phương đẩy nhanh việc đưa tài sản công dôi dư vào khai thác, sử dụng hiệu quả.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất xác định kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của người đứng đầu bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, đơn vị liên quan.

Ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn. Bộ đang phối hợp với Văn phòng Chính phủ để sớm hoàn thiện và ban hành nghị quyết này.

Theo Bộ Tài chính, việc khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư không chỉ giúp chống thất thoát, lãng phí tài sản công mà còn tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công trong giai đoạn tới.

Trung Anh