Việt Nam đang tham gia khoảng 20 hiệp định thương mại tự do (FTA), mở ra nhiều cơ hội tiếp cận các thị trường lớn. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hiện nay không chỉ là tiếp tục mở cửa thị trường mà phải nâng cao hiệu quả thực thi, biến các cam kết FTA thành giá trị thực cho doanh nghiệp và người dân.
Khai thác hiệu quả tài sản FTA
Trả lời phỏng vấn báo chí, ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho biết, hiện nay, Việt Nam tham gia khoảng 20 Hiệp định thương mại tự do (FTA) cùng Phiên đàm phán lần thứ nhất Hiệp định Thương mại ưu đãi (PTA) giữa Việt Nam và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) với mục tiêu mở rộng hơn nữa thị trường, tạo thêm cơ hội tiếp cận cho doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, bên cạnh việc tiếp tục mở cửa thị trường, điều quan trọng là làm thế nào để thực thi 20 FTA cho tốt.
"Nếu coi FTA là tài sản có giá trị, thì chúng ta làm sao phải đưa tài sản đó có lợi ích thực sự, đem lại hiệu quả thực sự", ông đặt vấn đề.
Ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương trả lời báo chí
Do đó, dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ cùng sự phối hợp của các bộ, ngành, Bộ Công Thương đang xây dựng một hệ thống quản trị thực thi FTA dựa trên 3 trụ cột. Cụ thể, trụ cột thứ nhất là cung cấp thông tin giúp doanh nghiệp hiểu rõ, hiểu đúng, hiểu đầy đủ các FTA thông qua Cổng thông tin về FTA.
Trụ cột thứ hai là Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi FTA tại các địa phương với mục tiêu khuyến khích, thúc đẩy địa phương có được biện pháp hỗ trợ hiệu quả hơn các doanh nghiệp trong quá trình thực thi FTA. Vừa qua, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã đến dự và chỉ đạo tại Lễ công bố FTA Index 2025 yêu cầu các địa phương coi FTA Index là một bộ phận cấu thành hữu cơ trong quá trình quản trị, quản lý. Ông hy vọng với tinh thần chỉ đạo trên, các địa phương có thể cụ thể hóa những chính sách, biện pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thực thi FTA được tốt hơn.
Trụ cột thứ ba liên quan đến việc xây dựng Hệ sinh thái tận dụng FTA đây là cơ chế tận dụng tối đa nguồn lực của Trung ương, địa phương và các doanh nghiệp, không chỉ các doanh nghiệp trong chuỗi sản xuất mà các doanh nghiệp hỗ trợ, từ doanh nghiệp logistics, các tổ chức tài chính, tín dụng, tư vấn. Làm sao tạo được một cơ chế kết nối chặt chẽ tất cả các nguồn lực sẵn có từ Trung ương, địa phương, doanh nghiệp, từ đó những kiến nghị hay vấn đề doanh nghiệp gặp phải có thể được xử lý kịp thời, rõ người, rõ việc, rõ kết quả, rõ thời gian.
Theo Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, với hệ thống quản trị thực thi FTA vận hành ngày càng tốt thì những vấn đề mà doanh nghiệp gặp phải sẽ được giải quyết đáng kể; hơn hết biến các cơ hội thực chất từ FTA đem trở lại giá trị cho doanh nghiệp và người dân.
Doanh nghiệp phải thay đổi tư duy
Để doanh nghiệp tận dụng được FTA một cách hiệu quả, theo ông cần phải thay đổi tư duy. Thực tế, nhiều doanh nghiệp còn tỏ ra e ngại đối với thị trường khó tính như EU, Vương quốc Anh hay Canada..., tuy vậy thực tế cho thấy đã nhiều doanh nghiệp từ nhỏ, vừa hay thủ công mỹ nghệ, nông sản, thủy sản đã chứng minh rằng họ vào được thị trường này.
Biến các cơ hội thực chất từ FTA cho doanh nghiệp
Theo đánh giá, các doanh nghiệp này xác định được lĩnh vực, thị trường đem lại giá trị cao, bền vững và có cách làm bài bản. Qua đây, Bộ Công Thương mong muốn các mô hình thành công trên được chia sẻ, lan tỏa để giúp cho các doanh nghiệp tự tin và lựa chọn được cách làm đúng.
Quan trọng nữa, khi doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường thì lại trở thành thương hiệu đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh cao. Từ góc độ của Bộ Công Thương sẵn sàng hỗ trợ tối đa, đưa ra tư vấn, hướng dẫn để doanh nghiệp nắm được cách thức tiếp cận thị trường đạt hiệu quả.
Cũng theo ông Ngô Chung Khanh, để tận dụng FTA doanh nghiệp cần xây dựng một quy trình bài bản thay vì chỉ tìm hiểu đơn thuần về mức thuế. Quy trình cơ bản gồm xác định FTA muốn tận dụng, cụ thể thị trường mục tiêu, sản phẩm, phân khúc, kênh nhập khẩu, và chăm sóc khách hàng.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nhà cung cấp và chuyển từ việc chỉ chuẩn bị hồ sơ C/O sang xây dựng bộ hồ sơ tuân thủ FTA đầy đủ hơn.
Từ thực tế theo dõi việc thực thi FTA, đại diện Bộ Công Thương cho biết bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, vai trò của cơ quan trung ương và địa phương cũng rất quan trọng. Do đó, ông đề xuất cơ chế kết nối giữa các cơ quan trung ương, địa phương với các chủ thể trong chuỗi giá trị. Mục tiêu là tận dụng tối đa nguồn lực của cả nước, không chỉ nguồn lực của doanh nghiệp, của địa phương mà còn là nguồn lực của Trung ương nhằm giúp doanh nghiệp xử lý những vấn đề gặp phải trong quá trình tận dụng FTA.
Nguyễn Trang