Từ đầu năm đến nay, các doanh nghiệp đã phải chi gần 14.000 tỷ đồng mua lại trái phiếu trước hạn, trong đó hơn 41% là trái phiếu bất động sản. Trong khi đó, đã có 19 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trị giá 16.695 tỷ đồng trong tháng 5/2024. Có thể thấy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam đang có những dấu hiệu hồi phục tích cực, ở cả lượng và chất.
Khó khăn đã qua đi?
Mới đây, Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) đã công bố Báo cáo thị trường trái phiếu tháng 5/2024. Theo đó, VBMA đưa ra số liệu tổng hợp từ HNX và SSC cho thấy, trong tháng 5 vừa qua, có 19 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được ghi nhận với tổng giá trị đạt 16.695 tỷ đồng.
Lũy kế từ đầu năm đến nay, tổng giá trị phát hành TPDN được ghi nhận là 59.909 tỷ đồng, với 6 đợt phát hành ra công chúng trị giá 8.878 tỷ đồng (chiếm 14.8% tổng giá trị phát hành) và 58 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 51.031 tỷ đồng (chiếm 85.2% tổng số).
Giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp (Đơn vị: Tỷ đồng - Số liệu: VBMA tổng hợp)
Ở chiều ngược lại, trong tháng 5, các doanh nghiệp đã mua lại 9.178 tỷ đồng trái phiếu. Tính từ đầu năm đến nay, tổng giá trị trái phiếu đã được mua lại trước hạn đạt 46.252 tỷ đồng, giảm 43% so với cùng kỳ năm 2023. Ngân hàng là nhóm ngành dẫn đầu, chiếm khoảng 51% tổng giá trị mua lại trước hạn (tương ứng khoảng 23,536 tỷ đồng).
Hiện HĐQT Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đã thông qua phương án phát hành trái phiếu riêng lẻ giai đoạn 2 trong năm 2024 với tổng giá trị tối đa 6.000 tỷ đồng. Đây là trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền, không có TSĐB, mệnh giá 100 triệu đồng/ trái phiếu, kỳ hạn trên 5 năm.
Tương tự, HĐQT Ngân hàng TMCP Phát triển TP. HCM (HDBank) đã thông qua phương án phát hành trái phiếu riêng lẻ giai đoạn 1 năm 2024, được chia thành đợt 1 và đợt 2 với tổng giá trị tối đa lần lượt là 8.000 tỷ đồng và 12.000 tỷ đồng.
“Trong phần còn lại của năm 2024, tổng giá trị trái phiếu sẽ đến hạn là 163.860 tỷ đồng. 42% giá trị trái phiếu sắp đáo hạn thuộc nhóm bất động sản với khoảng 69.627 tỷ đồng, theo sau là nhóm ngân hàng với gần 30.498 tỷ đồng, chiếm 19%”, VBMA cho biết.
Giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn (Đơn vị: Tỷ đồng - Số liệu: VBMA tổng hợp).
Liên quan đến vấn đề này, báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, tính đến ngày 24/5/2024, có 33 doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ, với khối lượng 57.600 tỷ đồng (gấp 2,18 so với cùng kỳ năm 2023).
Trong đó, doanh nghiệp bất động sản chiếm 50,8% (29.200 tỷ đồng) và tổ chức tín dụng chiếm 36% (20.700 tỷ đồng); lãi suất phát hành bình quân 9,07%/năm và kỳ hạn phát hành bình quân 3,88 năm; 27,3% trái phiếu phát hành có điều khoản đảm bảo. Khối lượng mua lại trước hạn là 43.600 tỷ đồng (giảm 35% so với cùng kỳ năm 2023).
Cũng theo báo cáo, tính đến hết ngày 24/5/2024, số mã trái phiếu đăng ký giao dịch trên hệ thống đã công bố trên Chuyên trang thông tin về TPDN của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội là 1.070 mã trái phiếu của 289 doanh nghiệp với giá trị đăng ký giao dịch đạt gần 992.200 tỷ đồng. Tỷ lệ đã đăng ký giao dịch trên sàn giao dịch TPDN riêng lẻ: 99% theo số lượng mã; 98% theo giá trị đăng ký giao dịch.
Trong tháng 5, giá trị giao dịch bình quân đạt 10.602 tỷ đồng, tăng 15,4% so với bình quân tháng trước; bình quân 5 tháng đạt hơn 10.000 tỷ đồng, tăng 53,6 % so với năm 2023.
Theo thông tin do Bộ Tài chính đưa ra mới đây trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng về quản lý, giám sát việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp bất động sản, trong năm 2024 có 92 doanh nghiệp bất động sản có trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn, tổng nợ vay đáo hạn khoảng 99.500 tỷ đồng.
Để giảm áp lực nợ trái phiếu trong năm nay và các năm tiếp theo, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Xây dựng tiếp tục triển khai các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho thị trường bất động sản theo nghị quyết 33 năm 2023 của Chính phủ.
Trong đó kịp thời rà soát, đôn đốc, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về pháp lý và trong triển khai thực hiện dự án, nhất là các doanh nghiệp có trái phiếu đáo hạn trong năm 2024 để các doanh nghiệp hoàn thiện dự án, đưa sản phẩm ra thị trường, khôi phục dòng tiền cho doanh nghiệp, qua đó góp phần ổn định thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Báo cáo mới đây của Bộ Xây dựng nêu, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thời gian qua đã chỉ đạo, điều hành các Bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ động, tích cực triển khai quyết liệt về việc tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng, hiệu quả, an toàn, lành mạnh, bền vững nhằm thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, trong đó có lĩnh vực bất động sản. Theo đó, tình hình thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã dần từng bước đi vào ổn định và đã có những chuyển biến tích cực trong thời gian gần đây.
Thị trường đã hồi phục?
Đánh giá về thị trường,chuyên gia tài chính Trần Lê Minh (Tổng giám đốc VIS Rating, tổ chức chuyên về xếp hạng tín nhiệm đầu tư tại Việt Nam) thị trường trái phiếu có thể đã qua giai đoạn khó khăn nhất.
Ông Minh phân tích: nhìn vào quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã ổn định, giá trị trái phiếu có rủi ro mất khả năng thanh toán trong năm 2024 được dự báo giảm rõ rệt về giá trị so với năm 2023. Theo đó, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã có sự ổn định lại từ quý III/2023 tới nay sau giai đoạn suy giảm mạnh từ đầu quý II/2022, hiện tại đang ở mức 1,16 triệu tỷ đồng.
"Những dấu hiệu trên là minh chứng rõ ràng cho việc thị trường đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất. Thị trường cũng đã thật sự bước vào giai đoạn phát triển mới từ năm 2024 khi các quy định pháp luật đã làm thay đổi đáng kể tính minh bạch của thị trường. Điều này hứa hẹn một tương lai lạc quan cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp, thu hút thêm nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước”, ông Minh nhận định.
Từ đầu năm 2024, các quy định pháp lý chặt chẽ của Nghị định 65 về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế chính thức có hiệu lực trở lại, sau một thời gian tạm dừng để hỗ trợ thị trường vượt qua giai đoạn khó khăn nhất.
Theo ông Trần Lê Minh, đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để hỗ trợ cho tính minh bạch, an toàn của thị trường. Các quy định mới này đã giải quyết được hai điểm yếu của thị trường trong giai đoạn 2018 - 2022 là tính minh bạch thông tin của thị trường và việc bảo vệ quyền lợi của người đầu tư, đặc biệt là người đầu tư cá nhân. Hiện tại nhà đầu tư đã có thể tìm thấy các thông tin về trái phiếu và tổ chức phát hành được công bố trên trang Cbond của HNX. Đây là một thay đổi lớn so với giai đoạn trước khi các thông tin về trái phiếu doanh nghiệp rất tản mát và khó tiếp cận, ngay cả đối với người đầu tư tổ chức.
Ông Minh cho biết thêm, thị trường đang bước vào giai đoạn phát triển mới xuất phát từ nguyên nhân chính là sự thay đổi về tính minh bạch của thị trường sau khi các quy định tại Nghị định 65 được áp dụng toàn bộ. Đơn cử việc quy định bắt buộc phải có xếp hạng tín nhiệm đối với một số trường hợp khi phát hành trái phiếu sẽ cung cấp các thông tin ban đầu về mức độ rủi ro của trái phiếu cho người đầu tư.
Bên cạnh đó, các quy định của Nghị định 65 cũng nâng cao các điều kiện cần thiết để phát hành trái phiếu và trách nhiệm của tổ chức phát hành đối với việc sử dụng số tiền thu được, tất cả các điểm này đều sẽ giúp thị trường phát triển ổn định với chất lượng cao hơn.
Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia cũng cho rằng quy định pháp lý chặt chẽ là động lực quan trọng giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn, hướng đến phát triển bền vững. Việc tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời liên tục cập nhật, hoàn thiện quy định pháp luật phù hợp với thực tiễn thị trường, sẽ góp phần tạo dựng niềm tin, thu hút đầu tư, đưa thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam phát triển mạnh mẽ.
"Quy định pháp lý chặt chẽ, tăng cường giám sát xử lý vi phạm, cùng với việc cập nhật và hoàn thiện các quy định phù hợp với thực tiễn sẽ tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn. Điều này không chỉ giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn hướng đến sự phát triển bền vững trong tương lai", một chuyên gia nhận định.
Hồng Quang