Bức tranh kinh tế 10 tháng năm 2025 cho thấy, Việt Nam vẫn kiểm soát lạm phát trong giới hạn mục tiêu Quốc hội đề ra, bất chấp nhiều áp lực từ diễn biến thiên tai, thị trường quốc tế. Tuy nhiên trong giai đoạn cuối năm, khi nhu cầu vốn, nhu cầu tiêu dùng và chi tiêu công đều tăng, cần có sự phối hợp nhịp nhàng với các chính sách vĩ mô điều tiết kiểm soát lạm phát.
Cuối năm, giai đoạn" nhạy cảm" với lạm phát
Số liệu từ Tổng cục Thống kê, tháng 10, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 0,20% so với tháng trước (tăng 2,82% so với tháng 12/2024 và tăng 3,25% so với cùng kỳ năm 2024). Đây là mức tăng được các chuyên gia đánh giá là hợp lý trong bối cảnh giá thực phẩm tăng 0,69%, ăn uống ngoài gia đình tăng 0,57%; giáo dục tăng 0,51% và giá một số nhóm hàng như đồ trang sức, thiết bị gia đình và đồ uống tăng giá theo chi phí đầu vào và giá vàng thế giới.
Thực tế cho thấy, quý 4 hằng năm là giai đoạn nhạy cảm đối với lạm phát, do nhu cầu tiêu dùng, xây dựng, sửa chữa và đi lại tăng mạnh. Đặc biệt, từ nửa cuối tháng 7 đến nay, Việt Nam liên tiếp phải ứng phó với với nhiều cơn bão, lũ, lụt gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, tác động tới tăng trưởng kinh tế. Hơn nữa, mưa lũ khiến nguồn cung thực phẩm bị gián đoạn, nông sản thiệt hại dẫn đến giá tăng cao.
Ảnh minh hoạ
Chỉ số giá nhóm thực phẩm tháng 10 của các tỉnh, thành phố bị ảnh hưởng trực tiếp bởi mưa lũ sau bão tăng cao so với tháng trước, điển hình như: Thái Nguyên tăng 1,86%; Quảng Ninh tăng 1,46%; TP. Đà Nẵng tăng 1,22%; Quảng Ngãi tăng 1,2%; TP. Hà Nội tăng 0,98%; Thanh Hóa tăng 0,97%, trong khi chỉ số giá nhóm này của cả nước chỉ tăng 0,69%.
Cuối năm luôn là giai đoạn “cao điểm” của thị trường khi nhu cầu tiêu dùng, đi lại và sản xuất đều tăng mạnh. Mỗi biến động giá của nhóm hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, xăng dầu, điện, vật liệu xây dựng... đều có khả năng “khuấy động” mặt bằng giá chung, ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ vọng lạm phát.
Giữ nguồn cung, giải pháp then chốt giữ vững mặt bằng giá
Từ đầu tháng 10/2025, Bộ Công Thương đã có công điện yêu cầu về việc bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu bình ổn thị trường mùa mưa bão và giai đoạn cuối năm 2025. Cơ quan này yêu cầu các tỉnh/thành phố theo dõi sát diễn biến thị trường hàng hóa; đánh giá khả năng cung ứng các mặt hàng phục vụ nhu cầu thiết yếu cho các khu vực bị chia cắt do bão, lũ; đặc biệt là chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường giám sát, yêu cầu các đơn vị kinh doanh các mặt hàng thiết yếu, các mặt hàng vật liệu xây dựng, vật tư sửa chữa, máy phát điện, dụng cụ tích điện, tích nước cam kết cung ứng hàng hóa liên tục với giá bình ổn.
Các địa phương cần có phương án chuẩn bị nguồn hàng và kế hoạch triển khai công tác bình ổn thị trường để bảo đảm cung ứng hàng hóa, nhất là các mặt hàng thiết yếu những dịp lễ, Tết, tiêu dùng cao điểm, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và kiểm soát lạm phát.
Cũng như phải chủ động cung cấp thông tin về tình hình cung ứng, giá cả hàng hoá thiết yếu nhằm cung cấp đầy đủ thông tin cho người dân, tránh tâm lý hoang mang, gây bất ổn thị trường.
Phía các doanh nghiệp bán lẻ, nhiều chương trình khuyến mãi, kích cầu tiêu dùng cũng đã được triển khai. Nhiều mặt hàng được các siêu thị, hệ thống bán lẻ niêm yết giảm giá từ vài % đến hàng chục %, hoặc thông báo giữ các chương trình bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu đến cuối năm.
Với 2 mặt hàng ảnh hưởng rộng đến hầu hết ngành kinh tế, xăng dầu và điện Bộ Tài chính và Bộ Công Thương đã phối hợp chặt chẽ trong từng kỳ điều hành, vừa đảm bảo phản ánh sát biến động giá thế giới, vừa hạn chế tác động lan truyền đến giá hàng hóa trong nước.
Nhờ đó trong tháng 10/2025, chỉ số giá nhóm giao thông là chỉ số duy nhất giảm 0,81%, tác động làm giảm CPI chung 0,08 điểm %. Trong đó, chỉ số giá dầu diesel giảm 0,35%; chỉ số giá xăng giảm 2,48% do ảnh hưởng của các đợt điều chỉnh giá xăng dầu trong nước.
Đối với giá điện, dù có đợt tăng giá 4,8% từ tháng 5/2025, nhưng cũng không kéo dài ảnh hưởng và tác động đến CPI, nhất là khi Chính phủ và các cơ quan quản lý liên tục chỉ đạo giá điện phải hướng đến mục tiêu bảo đảm ổn định chi phí sản xuất, nhất là cho nhóm doanh nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ tiêu dùng. Nên trong tháng 10/2025, giá điện sinh hoạt giảm 1,74%.
Tiền tệ, tỷ giá, vàng – Giữ ổn “mạch ngầm”
Kiểm soát lạm phát không chỉ là bài toán giá cả, mà là sự kết hợp hài hòa giữa tài khóa, tiền tệ và chính sách thị trường. Tiền tệ, tỷ giá và giá vàng cũng đang là những “biến số” còn gây áp lực lên lạm phát. Việc giữ vững ổn định chính sách tiền tệ cũng là nhiệm vụ trọng tâm song hành với điều hành giá các mặt hàng thiết yếu.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, đồng USD tiếp tục duy trì vị thế mạnh nhờ triển vọng tăng trưởng của Mỹ tích cực hơn dự kiến. Do đó, áp lực tỷ giá vẫn là điểm nóng trong công tác kiểm soát lạm phát, nhất là khi có thời điểm tỷ giá USD/VND vượt mốc 25.400 VND/USD.
Trước diễn biến đó, theo báo cáo thị trường tiền tệ của Công ty Chứng khoán MBS, Ngân hàng Nhà nước đã kịp thời can thiệp bằng việc bán ngoại tệ kỳ hạn 180 ngày có hủy ngang cho các ngân hàng thương mại, đồng thời hút ròng qua kênh thị trường mở (OMO) để giảm chênh lệch lãi suất giữa VND và USD.
Tính đến ngày 31/10/2025, chỉ số giá USD trên thị trường quốc tế đạt mức 98,46 điểm, tăng 1,02% so với tháng trước do thị trường kỳ vọng FED sẽ duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng và nhu cầu nắm giữ USD tăng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và triển vọng kinh tế toàn cầu suy yếu.
Trong nước, chỉ số giá USD tháng 10 giảm 0,34% so với tháng trước; tăng 5,54% so với cùng kỳ năm trước; tăng 3,62% so với tháng 12/2024; bình quân 10 tháng năm 2025, chỉ số USD tăng 3,98% so với cùng kỳ năm trước.
Theo các chuyên gia, mức mất giá gần 4% của VND so với đầu năm là trong tầm kiểm soát, đặc biệt khi xét trong bối cảnh nhiều đồng tiền châu Á giảm sâu hơn từ 5-7%.
Tuy nhiên, từ nay tới cuối năm 2025, áp lực tỷ giá vẫn là yếu tố cần theo dõi thực tế nếu giá USD tiếp tục tăng mạnh, thì chi phí nhập khẩu có thể bị đẩy cao, từ đó gián tiếp tác động đến giá cả trong nước và tâm lý thị trường.
Phối hợp kịp thời và hài hoà giữa tài khóa và tiền tệ
Những tháng qua, chính sách tiền tệ hiện được điều hành theo hướng nới lỏng có kiểm soát, để vừa thúc đẩy tín dụng, vừa hỗ trợ tăng trưởng. Theo Tờ trình Chính phủ của Bộ Tài chính về tình hình kinh tế - xã hội tháng 10 và 10 tháng năm 2025, tín dụng tăng trưởng cao, khi tính đến 28/10/2025, dư nợ tín dụng toàn hệ thống tăng 14,77% so với cuối năm 2024 và tăng 20,69% so với cùng kỳ năm trước.
Vì thế, các chuyên gia cho rằng, với đà tăng như hiện nay cùng bối cảnh kinh tế ổn định, tín dụng cả năm có thể đạt 19 - 20%, dòng vốn tập trung cho sản xuất - kinh doanh, doanh nghiệp xuất khẩu và các lĩnh vực ưu tiên.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là đến ngày 10/10/2025, lãi suất cho vay bình quân đối với các giao dịch phát sinh mới của các ngân hàng thương mại ở mức 6,55%/năm, tăng 0,03%/năm so với ngày 10/9/2025 dù vẫn giảm 0,38%/năm so với cuối năm 2024 (theo Tờ trình của Bộ Tài chính). Hơn nữa, lãi suất liên ngân hàng, lãi suất phát hành trái phiếu chính phủ có xu hướng tăng.
Ngoài ra, điều hành tỷ giá đang phải đối mặt với nhiều sức ép từ cả bên ngoài và trong nước. Bởi theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), cán cân tài chính duy trì mức âm trên 4 tỷ USD từ đầu năm đến nay. FED tiếp tục duy trì lãi suất USD ở mức cao, lộ trình chính sách tiền tệ khó dự báo…
Nhận định của các chuyên gia kinh tế cho rằng, lạm phát, lãi suất dù giảm nhưng còn ở mức cao, neo lâu, khiến đà phục hồi khó khăn hơn, trong khi rủi ro địa chính trị và căng thẳng thương mại vẫn hiện hữu và khó dự báo.
Đặc biệt, vàng vẫn là một biến số cần giám sát chặt. Giá vàng thế giới tiếp tục biến động theo nhịp của địa chính trị và kỳ vọng lãi suất toàn cầu. Theo Cục Thống kê, tháng 10, giá vàng thế giới bình quân ở mức 4.030,66 USD/ounce, tăng 9,28% so với tháng trước, mức tăng mạnh nhất trong nhiều năm gần đây.
Vì thế, trong nước, chỉ số giá vàng tháng 10 tăng 12,53% so với tháng trước; tăng 63,64% so với tháng 12/2024; tăng 65,03% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 10 tháng năm 2025, chỉ số giá vàng tăng 44,02% so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng chú ý là chênh lệch giá vàng trong nước - thế giới vẫn ở mức cao, dao động 17-18 triệu đồng/lượng, tạo rủi ro đầu cơ và gây nhiễu tín hiệu thị trường.
Do đó, để ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, chính sách tài khoá và chính sách tiền tệ cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm tạo thế cân bằng. Điểm cốt lõi của điều hành năm nay là sự phối hợp kịp thời và hài hoà giữa hai chính sách chủ chốt là tài khóa và tiền tệ. Cả hai cùng phải hướng tới mục tiêu chung ổn định vĩ mô, giữ kỳ vọng lạm phát ở mức thấp, đồng thời bảo đảm dư địa cho tăng trưởng.
Tất cả đòi hỏi kịch bản kiểm soát lạm phát phải vừa có tầm nhìn ngắn hạn khi bảo đảm cân đối cung cầu dịp cao điểm, vừa mang tính chiến lược nhằm chuẩn bị cho chu kỳ phát triển mới của giai đoạn 2026 - 2030.
Dù áp lực lớn, song Bộ Tài chính vẫn kiên định bám sát các nguyên tắc điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Bộ đã nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền và triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ qua chính sách thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất. Nổi bật là việc giảm 2% thuế giá trị gia tăng trong hai năm 2025-2026, kết hợp mở rộng đối tượng áp dụng; Giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, mỡ nhờn; Ưu đãi lệ phí trước bạ cho ô tô điện chạy pin, kéo dài thời hạn miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp. Đồng thời, gia hạn nộp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước, gia hạn thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất năm 2025…
Cùng với đó, việc xuất cấp kịp thời hàng dự trữ quốc gia, đặc biệt là gạo cứu đói dịp giáp hạt, hỗ trợ thiên tai… nên đã giúp bảo đảm an sinh xã hội và ổn định thị trường hàng thiết yếu ở các địa phương chịu ảnh hưởng của bão lũ.
Từ nay đến cuối năm, Bộ Tài chính xác định nhiệm vụ trọng tâm là kiểm soát chặt chẽ các nhóm hàng Nhà nước quản lý giá, nhất là dịch vụ công, điện, nước, y tế, giáo dục – những lĩnh vực có tác động lan tỏa đến mặt bằng giá. Việc điều chỉnh giá sẽ được thực hiện theo nguyên tắc thị trường nhưng có lộ trình, thời điểm phù hợp, bảo đảm không tạo cú sốc lên CPI. Đồng thời, Bộ Tài chính sẽ tăng cường phân tích, dự báo diễn biến giá thế giới, nhất là dầu thô, lương thực và năng lượng, để chủ động kịch bản điều hành.
Nguyễn Hà