Bối cảnh nền tảng số nở rộ và xu hướng kinh doanh trên không gian mạng ngày một lớn đang đặt ra nhiều thách thức hơn đối với công tác quản lý cũng như bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người tiêu dùng.
Để giải quyết tốt hơn vấn đề này, mới đây, Bộ Công Thương vừa công bố Bộ Quy tắc Kinh doanh có trách nhiệm vì người tiêu dùng trong thương mại điện tử. Bộ Quy tắc gồm 4 phần theo chuỗi giá trị của thương mại điện tử gồm: nguồn hàng, vận hành, bán hàng và các hành vi ứng xử có liên quan khác. Ở mỗi phần có các tiêu chí nhỏ được phân theo các mức độ tuân thủ: cần làm, nên làm, có thể làm.
Phát triển kinh doanh trên nền tảng số hay thương mại điện tử sau nhiều năm bùng nổ cũng đang bộc lộ những hạn chế đáng tiếc, nhất là khi số lượng người tiêu dùng khiếu nại khi mua hàng trên các sàn, website thương mại điện tử, mạng xã hội… đã tăng lên nhanh chóng trong thời gian qua, vấn đề quản lý và kiểm soát cũng trở nên khó khăn. Do đó, thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm trên thương mại điện tử đang được quan tâm ưu tiên.
Cùng với các hoạt động thanh kiểm tra, Bộ Quy tắc Kinh doanh có trách nhiệm vì người tiêu dùng trong thương mại điện tử được kỳ vọng giúp người bán hàng kinh doanh bền vững và hiệu quả hơn, đồng thời, giúp người tiêu dùng đánh giá và lựa chọn hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng thông minh.
Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú, Chương trình Phát triển LHQ tại Việt Nam (UNDP), cho biết: "Bộ quy tắc phù hợp với các quy tắc hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và quyền con người", là khuôn khổ cho các doanh nghiệp thực hành kinh doanh có trách nhiệm, đảm bảo quyền con người. Bộ quy tắc cung cấp cho các doanh nghiệp những việc cần làm, nên làm và có thể làm, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà không ảnh hưởng đến phát triển bền vững".
Tiếp cận Bộ Quy tắc, các doanh nghiệp và người bán hàng sẽ tìm thấy những hướng dẫn cụ thế khi kinh doanh trên môi trường mạng như: lựa chọn mặt hàng, minh bạch thông tin sản phẩm hay xử lý khiếu nại khách hàng. Bộ Quy tắc nhận được sự hưởng ứng của các doanh nghiệp trong và ngoài nước khi góp phần tạo dựng nền tảng văn hoá kinh doanh trực tuyến.
Ông Nguyễn Trọng Tuấn, Giám đốc Vận hành hệ thống siêu thị WinMart, nói: "Đây là chủ đề chi tiết và thiết thực, giúp các nhà kinh doanh hoạch định chi tiết để phục vụ tối ưu cho quyền lợi người tiêu dùng".
Bà Vũ Thị Minh Tú, Giám đốc Đối ngoại Lazada Việt Nam, cho biết: "Các doanh nghiệp có thể sử dụng bộ quy tắc như cuốn cẩm nang để tra cứu những việc nên làm, không nên làm để xây dựng môi trường TMĐT lành mạnh. Chúng tôi hỗ trợ phổ biến rộng rãi Bộ Quy tắc đến nhiều nhà bán hàng hơn".
Xu hướng hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, kinh doanh có trách nhiệm đang là 1 yêu cầu cấp thiết cho các doanh nghiệp và nền kinh tế. Việc lành mạnh hóa các hoạt động kinh doanh trong thương mại điện tử sẽ hỗ trợ doanh nghiệp hướng đến chinh phục thành công thị trường thế giới.
Bà Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Cục trưởng Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Bộ Công Thương, nhận định: "Bộ Quy tắc là sự cam kết tự nguyện từ phía doanh nghiệp, để khuyến khích doanh nghiệp áp dụng, từ đó tạo dựng lòng tin với người tiêu dùng không chỉ ở Việt Nam mà còn toàn thế giới".
Cũng theo Bộ Công Thương, Bộ Quy tắc Kinh doanh có trách nhiệm trên thương mại điện tử sẽ được triển khai tại nhiều địa phương trong thời gian tới, khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp đồng thuận thực hiện, từ đó mang lại giá trị tốt hơn cho môi trường, cộng đồng và xã hội.
Theo một số sàn thương mại điện tử, với số lượng hàng triệu đơn một tháng, tỷ lệ dù chỉ là nhỏ hơn 1% lượng hàng không đảm bảo chất lượng cũng đã ảnh hưởng tới hàng nghìn khách hàng.
Năm ngoái, Cục Kinh tế số và Thương mại điện tử đã rà soát và yêu cầu các công ty, tổ chức hoạt động thương mại điện tử gỡ bỏ/khóa hơn 1.660 gian hàng với gần 6.500 sản phẩm vi phạm; chặn 5 website vi phạm có dấu hiệu lợi dụng thương mại điện tử để kinh doanh hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Ngoài ra, gần đây liên tục nổi lên tình trạng lợi dụng thương mại điện tử để lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua hình thức tuyển cộng tác viên bán hàng, chốt đơn hàng online để nhận tiền hoa hồng đang làm méo mó sự phát triển của thương mại điện tử.
Chuyên trang về khởi nghiệp và đầu tư của Đông Nam Á mới đây đã đưa ra phân tích: Sức mua online trung bình của Việt Nam đang là 26 USD, cao hơn 2 quốc gia đông dân nhất khu vực là Thái Lan(25 USD) và Indonesia (18 USD). Dù người tiêu dùng Việt Nam thích mua sắm trực tuyến, nhưng phần lớn là mua những thứ có giá thành thấp bởi người mua vẫn lo lắng về chất lượng sản phẩm và phương thức thanh toán an toàn.
Thực trạng trên cho thấy thị trường thương mại điện tử Việt Nam vẫn còn nhiều lỗ hổng khiến việc tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng gặp rào cản. Việc ban hành bộ quy tắc là cần thiết nhưng làm sao để những quy định, quy tắc sẽ không chỉ là hình thức, hô hào... mà phải thực sự trở thành ý thức trách nhiệm của các bên khi bước vào thương mại điện tử.
Thái Đạt