Năm ngoái là một năm đầy sóng gió đối với nền kinh tế châu Âu khi lạm phát gia tăng trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng, tuy nhiên các tổ chức tài chính toàn cầu vẫn cho rằng điều tồi tệ hơn còn chưa đến.
Lạm phát cao và khủng hoảng năng lượng đẩy giá cả hàng hóa ở châu Âu tăng mạnh
Sự không chắc chắn bao trùm nền kinh tế châu Âu (EU) trong năm nay khi cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đang gây ra hậu quả nghiêm trọng, ngay cả khi lục địa này phải vật lộn để phục hồi sau đại dịch Covid-19.
Vào đêm trước ngày 24 tháng 2, ít ai ngờ rằng cuộc chiến nổ ra cho đến nay đã dẫn đến 17.595 thường dân thương vong, trong đó có 6.826 người chết và hàng chục triệu người đối mặt với "nguy cơ tử vong", theo số liệu của Liên hợp quốc.
Kể từ đó, những cú sốc do chiến tranh bao gồm giá năng lượng tăng cao, khủng hoảng nguồn cung lương thực, thắt chặt tiền tệ nhanh hơn dự kiến, trợ cấp và lạm phát đã nổi lên như những vấn đề kinh tế lớn mà lục địa phải đối mặt.
Phản ánh sự hỗn loạn này, các tổ chức tài chính lớn nhất thế giới, bao gồm cả Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), thường phải điều chỉnh lại các dự báo của họ trong năm và những năm tới.
Vào tháng 1, WB dự kiến nền kinh tế toàn cầu sẽ mở rộng ở mức khoảng 4,1%, cùng với những dự đoán tương tự đối với EU. Nhưng giờ đây, cơ quan toàn cầu này đã cắt giảm dự báo tăng trưởng xuống còn 2,9% - giảm gần một phần ba.
Trong báo cáo "Chống lại cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt", IMF cho rằng tăng trưởng toàn cầu được dự báo sẽ đạt 2,7% vào năm 2023, mức yếu nhất kể từ năm 2001, không bao gồm cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và giai đoạn cấp tính của đại dịch COVID-19.
"Tóm lại, điều tồi tệ nhất vẫn chưa đến và đối với nhiều người, năm 2023 sẽ giống như một cuộc suy thoái", IMF cảnh báo.
'Thế giới đã quên Kinh tế học cơ bản'
Chia sẻ quan điểm của mình trên Development Podcast, nhà kinh tế trưởng Indermit Gill của Nhóm Ngân hàng Thế giới cho biết hai năm qua đã trở thành một "nghiên cứu điển hình" về việc thế giới đã lãng quên kinh tế học cơ bản như thế nào.
“Tôi nghĩ đó là do sợ hãi, do dịch bệnh, do chiến tranh, nhưng cũng do thiếu kiên nhẫn và tôi hy vọng rằng năm 2023 sẽ không phải là một phần của nghiên cứu điển hình này”, ông Gill nói.
Nhấn mạnh những diễn biến ở Mỹ, EU và Trung Quốc có tác động trực tiếp trên toàn thế giới khi họ chiếm hơn 60% nền kinh tế toàn cầu, ông Gill cho biết tình trạng hỗn loạn hiện nay xuất phát từ tác động tổng hợp của các chính sách và sự kiện khác nhau trong năm qua.
"Trước hết, cuộc xung đột Nga - Ukraine đã đẩy châu Âu vào một cuộc khủng hoảng năng lượng. Thứ hai là Trung Quốc quyết định tiêu diệt COVID-19, một loại vi-rút đột biến, đây là một điều rất khó thực hiện. Và điều thứ ba là Mỹ đã quyết định giết chết lạm phát sau khi nuôi dưỡng nó trong nhiều năm nhờ nới lỏng tiền tệ và chi tiêu lớn của chính phủ".
Tất cả những yếu tố trên đã phủ bóng đen lên nền kinh tế châu Âu trong năm 2022, một năm lạm phát gia tăng chưa từng thấy trong vài thập kỷ. Người dân châu Âu đối mặt với cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt đang trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết, trong khi giá năng lượng và lương thực trở thành động lực chính đẩy giá cả ngày càng leo thang.
Mùa đông 2023 có thể tồi tệ hơn đối với châu Âu
Giá khí đốt ở châu Âu đã tăng hơn bốn lần kể từ năm 2021, với việc Nga hạn chế nguồn cung ở mức dưới 20% so với mức năm 2021, dẫn đến tình trạng thiếu năng lượng.
Mới đây, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết Moscow sẽ giảm khoảng 1/4 lượng khí đốt xuất khẩu vào cuối năm 2022, cho thấy nhiều khó khăn hơn sẽ chờ đợi châu Âu trong năm tới.
Giới chức IMF nhận định: "Mùa đông năm 2022 sẽ là thách thức đối với châu Âu, nhưng mùa đông năm 2023 có thể sẽ tồi tệ hơn. Các cơ quan tài chính trong khu vực cần lên kế hoạch và điều phối phù hợp".
Mặt khác, giá lương thực toàn cầu do chỉ số giá lương thực của FAO giảm nhẹ xuống 135,7 trong tháng 11 từ 135,9 trong tháng 10, thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục 159,7 trong tháng 3 và cao hơn mức trước chiến tranh.
Về mặt tiền tệ, các ngân hàng trung ương đã đối phó với lạm phát gia tăng bằng cách thắt chặt hơn nữa, với lãi suất lên tới 4,5% ở Mỹ, 2,5% ở khu vực đồng euro và 3,5% ở Anh đang đẩy nhanh mối lo ngại về suy thoái kinh tế.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) gần đây cho biết nền kinh tế khu vực đồng euro sẽ suy giảm trong quý hiện tại và quý tiếp theo do khủng hoảng năng lượng, những bất ổn toàn cầu, nền kinh tế toàn cầu yếu hơn và các điều kiện tài chính thắt chặt.
ECB dự kiến nền kinh tế sẽ đạt con số tăng trưởng 3,4% vào năm 2022, 0,5% vào năm 2023, 1,9% vào năm 2024 và 1,8% vào năm 2025.
Theo cơ quan thống kê của EU, tổng sản phẩm quốc nội của khu vực đồng euro đã tăng 2,3% trong quý 3 hàng năm. Và lạm phát hàng năm của khối vẫn ở mức hai con số, với 10% trong tháng 11.
Trong khi đó, EU công bố gói trừng phạt thứ 9 chống lại Nga, nhắm vào nền kinh tế và các cá nhân đóng vai trò trung tâm ở Ukraine. Các biện pháp mới đã đưa gần 200 cá nhân và tổ chức vào danh sách đen, áp đặt các hạn chế đối với ba ngân hàng Nga, một số hạn chế xuất khẩu và lệnh cấm đối với bốn cơ quan truyền thông của Nga.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết gói biện pháp này sẽ chỉ làm trầm trọng thêm các vấn đề của EU. Theo bà Zakharova, các gói trừng phạt trước đây đã dẫn đến khủng hoảng năng lượng và lạm phát cao ở châu Âu, thúc đẩy các công ty châu Âu phải lên kế hoạch di dời các cơ sở sản xuất và đặt lục địa này vào nguy cơ phi công nghiệp hóa.
"Những hậu quả đau đớn từ chính sách chống Nga của EU sẽ gia tăng và Mỹ sẽ 'hỗ trợ' điều đó, đóng vai trò là người hưởng lợi chính từ cuộc khủng hoảng an ninh trên lục địa châu Âu cũng như sự rạn nứt trong quan hệ thương mại và kinh tế giữa EU và Nga", bà Zakharova nói.
Và khi tất cả các xu hướng này tiến triển, rõ ràng là sẽ có nhiều bất ổn hơn đối với nền kinh tế châu Âu vào năm 2023.
Thái Đạt (dịch) Theo Anadolu Agency