Thanh khoản hệ thống ngân hàng chịu sức ép rõ rệt từ cuối năm 2025, đẩy lãi suất huy động tăng nhanh và lan sang thị trường liên ngân hàng. Dù áp lực có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn, mặt bằng lãi suất năm 2026 được dự báo khó quay về vùng thấp, làm dấy lên câu hỏi về khả năng lãi suất cho vay bước vào một chu kỳ tăng mới.
Thanh khoản căng thẳng, lãi suất huy động leo thang
Từ đầu quý IV năm 2025, mặt bằng lãi suất bắt đầu tăng nhanh và đặc biệt nóng lên rõ rệt trong ba tuần gần đây. Diễn biến này không chỉ gây sức ép cho cộng đồng doanh nghiệp mà còn đặt ra thách thức lớn đối với công tác điều hành chính sách tiền tệ.
Trong nửa đầu tháng 12 năm 2025, lãi suất cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng có thời điểm vọt lên mức 7,5 phần trăm, dù Ngân hàng Nhà nước vẫn liên tục bơm ròng lượng tiền lớn qua kênh nghiệp vụ thị trường mở từ đầu năm đến nay.
Trong bối cảnh áp lực thanh khoản gia tăng, bốn ngân hàng thương mại nhà nước gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank đã đồng loạt điều chỉnh tăng thêm 0,5 phần trăm mỗi năm lãi suất huy động ở nhiều kỳ hạn. Đây được xem là lựa chọn khó tránh, khi tín dụng tăng tốc mạnh hơn so với khả năng huy động vốn từ dân cư, khiến cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng chịu sức ép ngày càng lớn.
Thực tế cho thấy, ngay sau động thái nâng lãi suất của nhóm ngân hàng lớn, dòng tiền gửi đã có dấu hiệu cải thiện, qua đó góp phần hạ nhiệt thị trường liên ngân hàng. Nhờ lực đỡ này, lãi suất cho vay qua đêm đã giảm mạnh từ mức đỉnh 7,5 phần trăm trong nửa đầu tháng 12 xuống khoảng 4,6 phần trăm vào cuối tuần vừa qua.
Dù vậy, việc các ngân hàng đầu tàu tham gia cuộc đua lãi suất cũng đồng nghĩa mặt bằng lãi suất đầu vào của toàn hệ thống trong năm 2026 nhiều khả năng sẽ neo ở mức cao hơn so với giai đoạn trước.
Theo phân tích của giới chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi của làn sóng tăng lãi suất nằm ở sự suy giảm thanh khoản mang tính cơ cấu. Tín dụng đã tăng mạnh trong thời gian dài, trong khi huy động vốn không theo kịp. Riêng trong năm 2025, tăng trưởng tín dụng có thể đạt khoảng 20 phần trăm, còn huy động vốn chỉ dao động quanh mức 15 phần trăm.
Ông Nguyễn Hoàng Linh, Giám đốc nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Vietcombank Fund Management, cho biết chênh lệch này đã đẩy tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi của nhiều ngân hàng lên mức cao kỷ lục. Bên cạnh đó, việc lãi suất huy động duy trì ở mức thấp suốt từ năm 2023 đến nay cũng khiến một bộ phận người dân dịch chuyển dòng tiền sang các kênh đầu tư khác, đặc biệt là vàng.
Theo ông Linh, nếu tiền gửi chuyển sang các tài sản tài chính khác thì vẫn luân chuyển trong hệ thống ngân hàng, nhưng khi dòng tiền chảy vào vàng, thanh khoản gần như bị rút ra khỏi hệ thống, làm sức ép càng gia tăng.
Để hỗ trợ thanh khoản, Ngân hàng Nhà nước đã tăng cường bơm tiền qua kênh nghiệp vụ thị trường mở. Tuy nhiên, do nguồn giấy tờ có giá hạn chế, không phải ngân hàng nào cũng có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn này. Trong khi đó, công cụ hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 14 ngày với hạn mức tối đa 500 triệu USD chỉ mang tính hỗ trợ ngắn hạn, quá nhỏ so với mức dư nợ tín dụng tăng thêm khoảng 3 triệu tỷ đồng trong năm nay.
Ông Trần Ngọc Báu, Tổng giám đốc Công ty Dữ liệu kinh tế tài chính WiGroup, nhận định rằng trong điều kiện bình thường, khi huy động từ dân cư gặp khó, ngân hàng vẫn có thể xoay xở thông qua thị trường liên ngân hàng, vay từ Ngân hàng Nhà nước hoặc phát hành trái phiếu.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, hầu hết các kênh bổ trợ này đều gần như cạn dư địa, khiến việc tăng lãi suất huy động trở thành lựa chọn cuối cùng để hút vốn và tự giải tỏa áp lực thanh khoản.
NaN
Lãi suất cho vay có bước vào chu kỳ tăng mới trong nửa năm tới
Theo quy luật vận hành của hệ thống ngân hàng, mỗi đợt tăng lãi suất huy động thường cần độ trễ từ ba đến sáu tháng mới lan sang mặt bằng lãi suất cho vay. Tuy nhiên, việc lãi suất cho vay có thực sự hình thành một mặt bằng mới hay không vẫn phụ thuộc vào diễn biến thanh khoản và mức độ kéo dài của chu kỳ tăng lãi suất hiện nay.
Ông Trần Ngọc Báu nhận định lãi suất huy động nhiều khả năng còn tiếp tục đi lên từ nay đến Tết Nguyên đán, khi nhu cầu vốn ở mức cao trong khi các kênh huy động bổ trợ không còn nhiều dư địa. Theo ông, câu hỏi then chốt không nằm ở việc lãi suất tăng trong giai đoạn cao điểm cuối năm, mà ở chỗ xu hướng này có kéo dài sang năm 2026 hay chỉ mang tính thời điểm. Nếu áp lực thanh khoản chỉ mang tính ngắn hạn, lãi suất cho vay vẫn còn “khoảng trống” để giữ ổn định.
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia chia sẻ khi cho rằng lãi suất huy động có thể hạ nhiệt vào đầu năm tới, sau khi cao điểm tín dụng qua đi. Tuy vậy, áp lực tăng có khả năng quay trở lại vào nửa cuối năm 2026, khi nhu cầu vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế dâng cao. Trong kịch bản chung, mặt bằng lãi suất năm 2026 được dự báo cao hơn năm 2025 khoảng 0,5 đến 1 phần trăm.
Nhìn lại giai đoạn trước, lãi suất huy động và cho vay đã được kéo xuống vùng thấp nhất trong lịch sử vào cuối năm 2023 và đầu năm 2024. Sang năm 2025, dù lãi suất huy động bắt đầu nhích lên, nhiều ngân hàng vẫn nỗ lực giữ ổn định lãi suất cho vay bằng cách chấp nhận thu hẹp biên lãi ròng. Đây được xem là sự đánh đổi cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp và duy trì đà phục hồi của nền kinh tế.
Tuy nhiên, dư địa hy sinh biên lợi nhuận của hệ thống ngân hàng đang dần cạn. Theo giới phân tích, NIM đã ở vùng thấp và khó có thể tiếp tục giảm mà không ảnh hưởng đến khả năng sinh lời cũng như an toàn tài chính. Điều này đồng nghĩa, nếu xu hướng tăng lãi suất huy động kéo dài, việc điều chỉnh lãi suất cho vay chỉ còn là vấn đề thời gian. Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò điều tiết để giữ mặt bằng lãi suất và tăng trưởng tín dụng ở mức hợp lý.
Từ góc nhìn vĩ mô, ông Nguyễn Minh Tuấn cho rằng nền kinh tế đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, trong khi mục tiêu kiểm soát lạm phát giai đoạn 2026 đến 2030 vẫn được đặt ở mức thấp. Điều này cho thấy chính sách tiền tệ nhiều khả năng vẫn theo hướng hỗ trợ tăng trưởng, chưa có dấu hiệu đảo chiều sang thắt chặt.
Dù lãi suất năm 2026 được dự báo cao hơn năm trước, chuyên gia này cho rằng thanh khoản hệ thống ngân hàng sẽ dần cải thiện. Một yếu tố đáng chú ý là tiền gửi có thể bớt chịu cạnh tranh khi các kênh tài sản như vàng, chứng khoán hay bất động sản đều đang ở vùng giá cao, khiến nhiều người dân cân nhắc quay lại kênh tiết kiệm như một lựa chọn an toàn hơn.
Trong bối cảnh lãi suất nhích lên, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên ưu tiên yếu tố phòng thủ, gia tăng tỷ trọng tiền gửi ngân hàng để bảo toàn dòng tiền. Với thị trường chứng khoán, chiến lược phù hợp vẫn là đầu tư dài hạn, tập trung vào những doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững, quản trị minh bạch và đủ sức chống chịu khi chu kỳ tiền tệ bước sang giai đoạn kém thuận lợi hơn.
Quang Anh