Từ đầu năm 2016, lạm phát bắt đầu có dấu hiệu tăng trở lại, chấm dứt thời kỳ lạm phát thấp kéo dài.
Năm 2017 lạm phát được dự báo sẽ tăng trở lại.
Theo báo cáo cập nhật mới nhất của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) về triển vọng kinh tế toàn cầu, sau khi giảm 47,2% trong năm 2015, giá dầu thế giới năm 2016 tiếp tục giảm 15,9%, nhưng sẽ phục hồi dần và tăng tới 20% vào năm 2017, sau đó hạ nhiệt nhưng vẫn đạt mức tăng 3,6% vào năm 2018. Giá dầu thay đổi cũng gây tác động đến những mặt hàng khác, với mức giảm 17,4% trong năm 2015 và giảm 2,7% trong năm 2016, sau đó phục hồi và tăng 2,1% vào năm 2017, nhưng lại quay đầu giảm tới 1,0% trong năm 2018.
Theo nhận định của IMF, những yếu kém kinh tế kéo dài và giá cả hàng hóa giảm thấp đã khiến giá cả hàng tiêu dùng trong năm 2015 tại các nước phát triển chỉ tăng 0,3%, mức thấp nhất kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Trong sáu tháng đầu năm 2016, lạm phát đã tăng 0,5%, trong đó lạm phát lõi (lạm phát không tính đến giá năng lượng và thực phẩm) cao hơn lạm phát cơ bản (lạm phát tính đến tất cả các loại hàng hóa và dịch vụ). Nhờ đó, lạm phát năm 2016 đã tăng 0,7%, và có khả năng tăng 1,7% trong năm 2017, sau đó tiếp tục tăng 1,9% trong năm 2018.
Tại các nước đang phát triển và mới nổi (không kể Argentina và Venezuela), lạm phát năm 2016 lại giảm xuống mức 4,5%, sau khi tăng 4,7% trong năm 2015. Lạm phát tăng thấp phản ánh tác động giảm dần của những đợt phá giá gần đây, đồng thời cũng phản ánh xu thế dòng vốn đầu tư giảm dần điều kiện tài chính khắt khe hơn, nhất là dòng vốn từ các nước phát triển. Vì thế, lạm phát tại các nước đang phát triển và mới nổi có xu hướng ổn định ở mức 4,5% trong năm 2917, thậm chí chỉ tăng 4,4% trong năm 2018.
Tại Việt Nam, theo báo cáo tổng quan thị trường tài chính năm 2016 của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia vừa mới công bố, năm 2017 lạm phát chịu áp lực chủ yếu từ yếu tố giá thế giới, được dự báo tăng trở lại.
Cụ thể, số liệu giai đoạn 2001-2016 cho thấy mối quan hệ cùng chiều giữa giá năng lượng thế giới và lạm phát, nhất là từ năm 2013. Yếu tố giá thế giới dự báo làm lạm phát năm 2017 tăng thêm khoảng 2.5 điểm % so với năm 2016. Trong đó, giá năng lượng làm tăng 2.2 điểm %, giá lương thực làm tăng 0.3 điểm %.
Tuy nhiên, so với năm 2016 áp lực điều chỉnh giá dịch vụ công trong năm 2017 sẽ giảm. Dự báo lạm phát năm 2017 sẽ phụ thuộc vào mức độ điều chỉnh giá dịch vụ công theo hai kịch bản sau: giá dịch vụ công không điều chỉnh, lạm phát dự báo ở mức khoảng 4%; giá dịch vụ công điều chỉnh bằng nửa mức điều chỉnh trong năm 2016, lạm phát dự báo ở mức 5%.
Tác động trễ của yếu tố tiền tệ đến lạm phát, từ năm 2016 sang năm 2017, không lớn do hệ số thâm dụng tín dụng trong năm 2016 ước giảm so với năm 2015; hệ số chênh lệch tín dụng năm 2016 ước chỉ ở mức 1.5% GDP; ngoài ra tốc độ vòng quay tiền tệ đang có xu hướng giảm trong những năm gần đây (2014: 0.76; 2015: 0.7 và 0.61 lần trong 6 tháng đầu năm 2016).
Nguyễn Duy Trung