Liên kết thị trường và chuỗi cung ứng ổn định: “Chìa khóa” đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa

Theo ông Bùi Quang Hưng - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương, việc tăng cường liên kết thị trường có ý nghĩa then chốt. Liên kết giúp gắn bó chặt chẽ giữa các khâu sản xuất - phân phối - tiêu thụ, tạo dòng chảy thông suốt của hàng hóa, giảm chi phí trung gian, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm

“Chìa khóa” đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa

Chia sẻ tại Hội thảo “Tăng cường liên kết thị trường, ổn định chuỗi cung ứng và cải thiện năng lực cạnh tranh” diễn ra ngày 18/9, ông Bùi Quang Hưng - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương cho biết, kinh tế thế giới trong những năm gần đây đang trải qua nhiều biến động sâu sắc,  tăng trưởng không đồng đều giữa các khu vực, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với đó là những bất ổn, căng thẳng địa - chính trị leo thang ở một số khu vực, cho đến những sự điều chỉnh chính sách thương mại, sự nổi lên của các ngành công nghiệp mới, tình hình biến đổi khí hậu… đã và đang tác động mạnh mẽ tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước những thách thức đang đặt ra của thị trường trong và ngoài nước, ông Hưng cho biết, đối với thị trường quốc tế, các yêu cầu mới về phát triển bền vững, giảm phát thải carbon, chuyển đổi xanh và số hóa thương mại đang trở thành tiêu chuẩn dẫn dắt. Doanh nghiệp Việt Nam muốn duy trì chỗ đứng và mở rộng thị phần xuất khẩu buộc phải nhanh chóng thích ứng. 

Trong khi đó, thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân, đang là động lực quan trọng cho tăng trưởng. Tuy nhiên, sự kết nối giữa sản xuất, phân phối và tiêu dùng trong nước vẫn còn nhiều bất cập; việc khai thác tiềm năng thị trường nội địa chưa tương xứng với quy mô. Đặc biệt, sức chống chịu của hệ thống cung ứng nội địa trước các biến động toàn cầu còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường liên kết thị trường có ý nghĩa then chốt. Liên kết giúp gắn bó chặt chẽ giữa các khâu sản xuất - phân phối - tiêu thụ, tạo dòng chảy thông suốt của hàng hóa, giảm chi phí trung gian, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Đồng thời, ổn định chuỗi cung ứng là yếu tố nền tảng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Một chuỗi cung ứng được kết nối chặt chẽ, minh bạch và thích ứng tốt với biến động sẽ giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất liên tục, đáp ứng kịp thời nhu cầu của cả thị trường trong nước và quốc tế.

Nói cách khác, liên kết thị trường và chuỗi cung ứng ổn định chính là “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, và đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa.

Minh bạch nguồn gốc hàng hóa

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, hệ thống phân phối đóng vai trò là “hệ thần kinh” của thị trường nội địa, kết nối sản xuất - lưu thông - tiêu dùng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay chính là minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Ông Tuấn chỉ ra, theo lực lượng quản lý thị trường, có tới 70% vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ xuất xứ diễn ra tại chợ truyền thống và cửa hàng nhỏ lẻ.

Tính đến cuối năm 2024, cả nước có 8.274 chợ, 276 trung tâm thương mại và 1.293 siêu thị. Song, các chợ hạng I, II tập trung chủ yếu ở đô thị, trong khi chợ hạng III chiếm đa số ở nông thôn, miền núi. Sự chênh lệch về hạ tầng, quản trị và chất lượng dịch vụ tạo kẽ hở cho gian lận thương mại.

Trong năm 2024, quản lý thị trường xử lý hơn 47.000 vụ vi phạm; 9 tháng đầu 2025 đã phát hiện trên 15.000 vụ. Con số này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa và số hóa chuỗi cung ứng.

Để minh bạch thị trường hàng hoá, theo ông Tuấn, hàng lang pháp lý cơ bản đã được triển khai đồng bộ. Đơn cử, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (sửa đổi) 2025 sẽ có hiệu lực từ năm 2026, bổ sung quy định truy xuất nguồn gốc, “Hộ chiếu số sản phẩm” (DPP), yêu cầu công khai thông tin trên nền tảng số. Cùng với Thông tư 02/2024/TT-BKHCN và đề xuất Nghị định về định danh, xác thực sản phẩm... những hàng rào pháp lý này sẽ góp phần có tác động mạnh mẽ đến việc minh bạch thị trường hàng hoá hiện nay. 

Nhấn mạnh vai trò của ứng dụng công nghệ trong lưu thông hàng hoá, ông Tuấn cho hay, minh bạch là trung tâm, công nghệ là đòn bẩy, liên thông dữ liệu là phương thức. Theo đó, mục tiêu giai đoạn 2026-2028, 100% sàn thương mại điện tử và siêu thị phải hiển thị DPP/QR; lực lượng quản lý thị trường kiểm tra hoàn toàn trên nền tảng số; truy xuất bắt buộc nhóm hàng rủi ro cao như thực phẩm tươi sống, dược - mỹ phẩm, phân bón, xăng dầu, điện tử; đồng thời hình thành Cổng truy xuất quốc gia kết nối liên thông ASEAN, EU.

Để đạt được mục tiêu, theo ông Tuấn đề xuất, cần hoàn thiện chuẩn thể chế và tiêu chuẩn dữ liệu; Xây dựng hạ tầng số và nền tảng truy xuất quốc gia; Quản lý theo mức độ rủi ro, áp dụng bắt buộc với nhóm hàng nguy cơ cao; Thực thi cưỡng chế số như trang bị ứng dụng scan, kết nối dữ liệu vi phạm, cảnh báo liên ngành; Truyền thông, nâng cao năng lực qua chương trình “Quét để biết - Mua hàng chuẩn”, hỗ trợ số hóa OCOP, hợp tác xã, hộ kinh doanh.

PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam dẫn số liệu của CIEM (2024) cho thấy, Việt Nam mới chỉ tham gia được 21% trong chuỗi giá trị toàn cầu, thấp hơn rất nhiều so với các nước khác trong khu vực, tỷ trọng giá trị gia tăng trong vực chế biến chế tạo của khu vực đầu tư nước ngoài trong tổng xuất khẩu của Việt Nam hiện chiếm khoảng 48,8%. Trong khi đó, hàm lượng giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu vẫn còn rất khiêm tốn chỉ chiếm 12,7%

Theo số liệu Bộ Công Thương năm 2023, chỉ khoảng 2,5% doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tỉ lệ doanh nghiệp Việt Nam thực sự làm chủ công nghệ lõi chỉ chiếm chưa đến 0,3%, chỉ 17% doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng công nghệ 4.0, một tỉ lệ thấp so với mặt bằng khu vực. Tỉ lệ giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam rất thấp, chỉ khoảng 18%-20% trong các ngành công nghiệp trọng yếu như điện tử, đặt may.

Khảo sát của VCCI cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa có định hướng rõ ràng khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu với 64,7% doanh nghiệp chưa có sự chuẩn bị. Chỉ có khoảng 15,3% doanh nghiệp có chiến lược tổng thể dài hạn. Khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ ở mức trung bình.

Con số 64,7% doanh nghiệp chưa chuẩn bị và chỉ 2,5% tham gia được chuỗi cung ứng quốc tế phản ánh rõ thực tế hội nhập còn hạn chế. Trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh, minh bạch nguồn gốc và rủi ro toàn cầu ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt không thể đi riêng lẻ. Liên kết thị trường cùng minh bạch chuỗi cung ứng cần được xem là “cặp đôi chiến lược” để nâng sức cạnh tranh. Khi sản xuất và phân phối gắn với công nghệ và chuẩn mực quốc tế, hàng Việt mới có thể vừa giữ vững sân nhà, vừa nâng vị thế trên thị trường toàn cầu.

Anh Đào