Hàng thủ công bao gồm nhiều loại, trong đó được thống kê vào 3 loại chủ yếu là túi xách, ví, va li, mũ, ô dù, sản phẩm mây, tre, cói, thảm, sản phẩm gốm sứ.
Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ giảm
Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Hải quan, từ đầu năm đến nay so với cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu (XK) túi xách, ví, va li, mũ, ô dù giảm 0,4% (tương đương 2,2 triệu USD); kim ngạch XK sản phẩm mây tre, cói, thảm giảm 8,9% (giảm 4,1 triệu USD); kim ngạch XK sản phẩm gốm, sứ giảm 0,1% (giảm 0,2 triệu USD). Tính chung, kim ngạch XK hàng thủ công so với cùng kỳ năm trước giảm 1,1% (giảm 6,5 triệu USD).
Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ giảm
Mặt hàng túi xách, ví, va li, mũ, ô dù của Việt Nam đã có mặt ở 30 nước và vùng lãnh thổ, trong đó 9 thị trường đạt trên 10 triệu USD. Mặt hàng mây tre cói thảm của Việt Nam có mặt ở trên 20 nước và vùng lãnh thổ. Trong khi hàng gốm sứ cũng đã đến được với gần 30 thị trường.
Sự sụt giảm kim ngạch XK hàng thủ công trong những tháng đầu năm đặt ra những cảnh báo cần thiết, bởi các mặt hàng này sử dụng nhiều lao động. Mà Việt Nam hiện đang có thế mạnh về số lượng đông đảo, đang cần rút bớt lao động làm nông nghiệp sang, góp phần tăng thu nhập cho số lao động mà giá nhân công còn quá rẻ (làm nông nghiệp chủ công vẫn là lấy công làm lãi; nghề phụ nông nghiệp chủ yếu làm lúc nông nhàn với thu nhập cũng không cao...). Trong ngành nghề này cũng có không ít nghệ nhân có bàn tay vàng cần được tôn vinh và cần được truyền nghề để tránh mai một. Nguyên liệu gần như có sẵn ở trong nước, ở khắp mọi vùng, miền. Phát triển hàng thủ công vì thế có thể khai thác được nhiều nguồn lực.
Việc tiêu thụ không chỉ là XK ra nước ngoài, mà còn XK tại chỗ cho khách quốc tế đến Việt Nam ngày một đông. Hãy làm một phép tính đơn giản. Năm 2016 có 10 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam, có tổng chi tiêu ở Việt Nam đạt khoảng 8,3 tỷ USD, với tỷ trọng chi mua hàng hóa chiếm 13,3%, thì tổng chi mua hàng hóa đã lên đến trên 1,1 tỷ USD. Đó là tính với tỷ trọng 13,3%; nếu tính theo tỷ trọng của năm cao nhất (năm 2005 là 16,8%), thì số tiền chi mua hàng hóa của khách quốc tế có thể lên đến gần 1,4 tỷ USD - đó là nguồn ngoại tệ không nhỏ.
Cần lưu ý, năm 2016, tổng kim ngạch XK hàng thủ công đạt 3.862,4 triệu USD, nếu những tháng còn lại cũng bị giảm như 2 tháng đầu năm thì cả năm 2017 chỉ đạt 3.820 triệu USD, giảm 42 triệu USD; nếu những tháng còn lại chỉ đạt bình quân của 2 tháng đầu năm thì kim ngạch bị giảm có thể còn nhiều hơn nữa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu hàng XK, giảm nguồn thu ngoại tệ, mà còn tác động không nhỏ đến nhiều chương trình phát triển kinh tế, đặc biệt là khu vực nông thôn.
Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ
Hiện nay do khai thác bừa bãi, thiếu quy hoạch và đầu tư, dẫn đến tình trạng nguồn nguyên liệu chính như gỗ, tre, trúc sào, giang, nứa, mây đang dần cạn kiệt. Đây là những nguyên liệu dòng đời ngắn, dễ trồng, dễ khai thác thu hoạch. Vì vậy vấn đề đặt ra phải xây dựng phát triển nguồn nguyên liệu ổn định, khai thác bền vững và chế biến nguyên liệu thô…Cần triển khai các chương trình trồng mới và các chương trình khai thác đối với nguyên liệu trong nước, liên kết giữa các khu vực cung cấp nguyên liệu với khu vực sản xuất trên cơ sở ký kết hợp đồng thu mua… tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hàng Thủ công mỹ nghệ tham gia đầu tư, quản lý và trực tiếp khai thác vùng nguyên liệu.
Về vấn đề thuế giá trị gia tăng: khi xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ, được hoàn thuế giá trị gia tăng (thuế suất 0%). Thủ tục hoàn thuế mất nhiều thời gian và công sức, gây lãng phí tiền của xã hội, thậm chí là tiêu cực. Thuế giá trị gia tăng sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ hiện nay ở mức thuế suất từ 5 đến 10%. Đề nghị giảm mức thuế xuống 0% để khuyến khích xuất khẩu hàng thủ công này.
Nhằm tăng cường xúc tiến thương mại và hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ quảng bá, giới thiệu sản phẩm, tìm kiếm khách hàng, đẩy mạnh xuất khẩu, UBND thành phố Hà Nội giao Sở Công Thương chủ trì tổ chức Hội chợ Quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ định hướng xuất khẩu.
Qua 5 năm tổ chức, hội chợ đã thu hút trên 1.000 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đến từ hơn 40 tỉnh, thành phố trong cả nước tham dự, trên 2.000 nhà nhập khẩu nước ngoài từ hơn 30 quốc gia, vùng lãnh thổ đến tham quan, giao dịch với tổng giá trị xuất khẩu đạt gần 20 triệu USD. Các nhà nhập khẩu nước ngoài dự Hội chợ đã có cơ hội thuận lợi đến tham quan cơ sở sản xuất, rút ngắn thời gian giao dịch, đàm phán với doanh nghiệp; qua đó, các doanh nghiệp cũng tiết kiệm được chi phí, nâng cao hiệu quả khi tham gia Hội chợ.
Thanh Thúy