Báo cáo về đầu tư công của Chính phủ cho biết, một số Bộ, cơ quan trung ương, địa phương xin trả lại hàng nghìn tỉ đồng vốn đầu tư công thuộc kế hoạch vốn năm 2022 do không có khả năng giải ngân. Để hoạt động giải ngân đảm bảo, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành, địa phương đôn đốc thực hiện kế hoạch vốn của các chủ dự án, kịp thời tháo gỡ ngay vướng mắc, khó khăn trong triển khai dự án.
Loạt bộ ngành, địa phương xin trả lại vốn đầu tư công
Thông tin việc thẩm tra về tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2022, Uỷ ban Tài chính, Ngân sách của Quốc hội cho biết kết quả giải ngân vốn đầu tư công 9 tháng đầu năm chưa có chuyển biến. Thậm chí, tỷ lệ giải ngân năm nay còn thấp hơn so với năm 2021, năm Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19.
Cụ thể, tốc độ giải ngân tại số bộ, ngành, địa phương tiến độ giải ngân rất chậm. Có 39/51 bộ, cơ quan trung ương và 22/63 địa phương có tỷ lệ giải ngân nguồn vốn trong nước nằm dưới mức trung bình của cả nước là 46,7% tính tới hết tháng 9-2022. Trong đó có 14 bộ, cơ quan trung ương và 1 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới 20% kế hoạch Thủ tướng giao. Giải ngân vốn nước ngoài 9 tháng đầu năm cũng chỉ đạt 19,03% so với kế hoạch Thủ tướng giao.
Giải ngân vốn đầu tư công năm 2022 vẫn còn khiêm tốn khi chỉ đạt hơn 46% kế hoạch vốn Chính phủ giao trong 9 tháng đầu năm 2022. (Ảnh minh họa)
Cùng với đó, một số bộ, cơ quan trung ương, địa phương dồn dập có văn bản xin trả lại vốn do không có khả năng giải ngân vào tháng 9/2022.
Cụ thể, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội báo cáo đề nghị trả lại 173,155 tỉ đồng, tương đương 26% kế hoạch được giao. Ủy ban Dân tộc đề nghị trả lại 52,7 tỉ đồng, tương đương 97,6% kế hoạch được giao.
Bộ Y tế đã có công văn xin điều chỉnh giảm kế hoạch vốn nước ngoài năm 2021 với 536 tỉ đồng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị giảm 589,549 tỉ đồng; Bộ Xây dựng đề nghị giảm 167,39 tỉ đồng; Bộ Khoa học Công nghệ đề nghị giảm 141,67 tỉ đồng; Văn phòng Trung ương Đảng đề nghị giảm 31,8 tỉ đồng.
Các địa phương cũng không giải ngân được vốn nước ngoài nên cũng xin trả lại hoặc giảm vốn, trong đó nhiều đơn vị đề nghị giảm vốn hàng nghìn tỉ đồng.
Hà Nội đề nghị điều chỉnh giảm kế hoạch vốn tới hơn 2.217 tỉ đồng do các dự án ODA nhiều khó khăn, vướng mắc, không giải ngân được trong năm 2022, theo báo cáo số 351/BC-UBND ngày 30-9-2022 của UBND thành phố.
Bắc Ninh kiến nghị điều chỉnh giảm kế hoạch 1.827 tỉ đồng, gồm 27 tỉ đồng vốn ODA 27 tỉ và 1.800 tỉ đồng từ nguồn thu sử dụng đất.
Đồng Nai kiến nghị điều chỉnh giảm hơn 98 tỉ đồng nguồn vốn ODA, Khánh Hòa kiến nghị điều chỉnh giảm trên 171 tỉ đồng, Cần Thơ kiến nghị điều chỉnh giảm 1.450 tỉ đồng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đề nghị giảm 2.248,8 tỉ đồng, Bộ Ngoại giao đề nghị giảm hơn 391 tỉ đồng…
Nguyên nhân do đâu?
Ủy ban Tài chính, ngân sách, lưu ý tình trạng chậm giải ngân các dự án sử dụng vốn ODA đã kéo dài nhiều năm qua. Với năm 2022, việc 9 tháng mới giải ngân được 19,03% là rất thấp. Vậy nên Cơ quan này đề nghị Chính phủ đánh giá kỹ, phân tích rõ nguyên nhân để khắc phục kịp thời.
Cơ quan cũng yêu cầu Chính phủ cần đánh giá kỹ việc các bộ, cơ quan trung ương, địa phương xin trả lại kế hoạch vốn đầu tư công năm 2022 do không có khả năng giải ngân; tổng hợp số liệu cụ thể, báo cáo Quốc hội để điều chỉnh giảm chi ngân sách nhà nước, giảm bội chi ngân sách nhà nước tương ứng và đề xuất giải pháp xử lý phù hợp, bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn.
Việc này nhằm tránh trường hợp Chính phủ trình tăng bội chi ngân sách nhà nước năm 2022, trong khi vốn đầu tư công không giải ngân được, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đề nghị điều chỉnh giảm lại chưa được tổng hợp kịp thời. “Điều này để đánh giá số liệu chi ngân sách nhà nước, bội chi ngân sách nhà nước sát thực tế hơn”, Uỷ ban Tài chính, ngân sách cho biết.
Ngoài câu chuyện phải làm sao tăng tốc giải ngân trong những tháng cuối năm 2022, nhiệm vụ giải ngân trong năm tới cũng rất nặng nề. Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chỉ ra tới 25 nguyên nhân khiến giải ngân vốn đầu tư công chưa đạt như kỳ vọng, bao gồm các nhóm nội dung liên quan đến thể chế, chính sách; nhóm khó khăn liên quan đến tổ chức triển khai, thực hiện; nhóm khó khăn liên quan đến những đặc thù của năm 2022.
Ngoài những nguyên nhân đặc thù của năm 2022, như giá cả vật liệu tăng cao, là năm thứ hai thực hiện Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2021-2025, nhưng thực tế đến giữa năm mới thông qua Kế hoạch, nên chưa kịp chuẩn bị dự án để triển khai…, thì vẫn là những nguyên nhân cố hữu, như giải phóng mặt bằng, năng lực chủ đầu tư còn hạn chế…
Kiến nghị tách giải phóng mặt bằng thành một dự án độc lập, tạo thuận lợi cho công tác chuẩn bị và triển khai dự án. (Ảnh minh họa)
Báo cáo gần đây lên Chính phủ về vấn đề này, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, năm 2021, có 1.962 dự án bị chậm tiến độ, trong đó 1.145 dự án do giải phóng mặt bằng; ngoài ra, do chuẩn bị dự án, thủ tục đầu tư, do bố trí vốn không kịp thời.
Các năm trước đó, tình trạng cũng tương tự. Chẳng hạn, năm 2020, trong 1.867 dự án chậm tiến độ, thì 1.074 dự án là do mặt bằng. Tương tự, tỷ lệ của năm 2019 là 1.267/1.878 dự án; năm 2018 là 863/1.778 dự án…
“Khi tôi ở Đắk Lắk, Dự án hồ Krong Pac Thượng vì giải phóng, đền bù mà bao nhiêu năm không xong”, ông Bùi Văn Cường, Tổng thư ký Quốc hội chia sẻ.
Không nói đâu xa, ngay Dự án Cảng hàng không Long Thành, dù đã tách riêng dự án đền bù, giải phóng mặt bằng, song cũng phải mất 5 năm ròng rã, đến nay mới cơ bản hoàn thành để có thể chuẩn bị khởi công.
Giải pháp thúc đẩy tiến độ giải ngân?
Trong khi đó, Phó chủ tịch thường trực Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, khi Cần Thơ có một bệnh viện ung bướu 11 năm nay làm không xong. “Mặc dù đã áp dụng nhiều biện pháp, nhất là các công trình trọng điểm quốc gia, nhưng nhiều dự án vẫn chưa hoàn thành đúng tiến độ”, ông Trần Thanh Mẫn nói.
Để thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2023, Chính phủ đã đề xuất hàng loạt giải pháp. Chẳng hạn, rà soát, hoàn thiện chính sách, quy định của pháp luật liên quan đến đầu tư công, đất đai, xây dựng để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.
Bày tỏ quan điểm về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, “Bảo đảm hệ thống pháp luật đồng bộ, rõ ràng, liên tục là điều kiện tiên quyết để thực hiện dự án đầu tư công thuận lợi”.
Không chỉ là hoàn thiện chính sách, một loạt giải pháp khác đã được đề cập, từ triển khai quyết liệt ngay từ đầu năm các giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2023, đến huy động tối đa và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn đầu tư của nền kinh tế thị trường, đảm bảo đầu tư tập trung, hiệu quả, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải trước đây; rồi công khai, minh bạch thông tin và tăng cường giám sát, đánh giá, kiểm tra, thanh tra trong quá trình đầu tư công, chống tham nhũng, thất thoát, lãng phí trong đầu tư công…
Một biện pháp quan trọng khác là nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch, chuẩn bị đầu tư, chuẩn bị thực hiện dự án…
Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, thì không thể chỉ quan tâm giải quyết trước mắt, mà phải được giải quyết căn cơ, lâu dài, thông qua việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, thay đổi cách tiếp cận, quản lý, sử dụng nguồn vốn này phù hợp với yêu cầu phát triển… Bên cạnh đó, một yếu tố rất quan trọng là phải chuẩn bị dự án từ sớm, từ xa, chuẩn bị dự án thật tốt, sẵn sàng về mặt bằng, để nếu được phân bổ vốn, có thể đưa vào thực hiện, giải ngân sớm.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị số 19/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia những tháng còn lại năm 2022 và nâng cao chất lượng xây dựng kế hoạch đầu tư công năm 2023.
Theo chỉ đạo của Thủ tướng, đối với các dự án dự kiến giao kế hoạch năm 2023, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương chỉ đạo chủ đầu tư chủ động chuẩn bị thật tốt các thủ tục, điều kiện cần thiết ngay trong năm 2022 để sẵn sàng triển khai các công việc thực hiện, giải ngân vốn của dự án ngay sau khi được giao kế hoạch vốn năm 2023, không để sau khi giao kế hoạch vốn mới bắt đầu triển khai các công việc.
“Kiên quyết không để xảy ra tình trạng dự án được giao vốn nhưng không giải ngân được hoặc giải ngân không hết kế hoạch vốn được giao”, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo và nhấn mạnh việc cùng với đẩy mạnh giải ngân, phải tăng cường kỷ cương, kỷ luật đầu tư công, cũng như đảm bảo chất lượng, hiệu quả của dự án.
PV