Thị trường chưa thoát khỏi giai đoạn khó khăn, doanh thu phí khai thác mới tiếp tục giảm, song lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ lại tăng mạnh trong nửa đầu năm 2026. Động lực chính không đến từ bán hợp đồng mới mà chủ yếu nhờ danh mục đầu tư sinh lời tốt hơn và chi phí kinh doanh được thu hẹp.
Nguồn thu đầu tư nâng đỡ lợi nhuận
Kết quả kinh doanh nửa đầu năm 2026 cho thấy khoảng cách khá rõ giữa hoạt động khai thác bảo hiểm và lợi nhuận cuối cùng của nhiều doanh nghiệp. Trong khi doanh thu phí khai thác mới toàn thị trường giảm khoảng 17% so với cùng kỳ, không ít công ty vẫn công bố mức lãi tăng bằng lần.
Prudential Việt Nam là trường hợp nổi bật khi lợi nhuận sau thuế đạt hơn 2.347 tỷ đồng, tăng trên 245% so với cùng kỳ năm trước. AIA báo lãi 572 tỷ đồng, gấp khoảng 10 lần. Lợi nhuận của Bảo Việt Nhân thọ tăng 50%, Cathay Life Việt Nam tăng 27,6%, còn Generali chuyển từ thua lỗ sang có lãi.
Sun Life vẫn chưa thoát khỏi tình trạng âm lợi nhuận, nhưng khoản lỗ đã giảm khoảng 85%. Diễn biến này cho thấy quá trình cơ cấu chi phí và cải thiện hiệu quả hoạt động bắt đầu mang lại kết quả, dù doanh nghiệp chưa hoàn toàn lấy lại được đà tăng trưởng.
Điểm chung trong báo cáo tài chính của nhiều hãng là sự đóng góp ngày càng lớn của hoạt động đầu tư. Với đặc thù thu phí trước và thực hiện nghĩa vụ chi trả trong thời gian dài, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ sở hữu lượng tài sản đầu tư rất lớn. Khi nguồn thu từ hợp đồng bảo hiểm chịu sức ép, hiệu quả của danh mục tài chính càng có ý nghĩa quyết định đối với lợi nhuận.
Thị trường chưa thoát khỏi giai đoạn khó khăn, doanh thu phí khai thác mới tiếp tục giảm, song lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ lại tăng mạnh trong nửa đầu năm 2026.
Tại Prudential Việt Nam, doanh thu thuần từ kinh doanh bảo hiểm trong sáu tháng đạt 8.219 tỷ đồng, thấp hơn mức 9.576 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, chi phí hoạt động bảo hiểm lên tới 9.044 tỷ đồng, khiến mảng kinh doanh cốt lõi chưa tạo ra lợi nhuận.
Khoản thu hơn 6.078 tỷ đồng từ hoạt động tài chính đã bù đắp phần suy giảm này, trở thành động lực chủ yếu đưa lợi nhuận của doanh nghiệp tăng mạnh. Đến cuối tháng 6/2026, Prudential sở hữu tổng tài sản 196.755 tỷ đồng, trong đó các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn và dài hạn có tổng giá trị trên 182.200 tỷ đồng.
Tương tự, Cathay Life Việt Nam đạt hơn 854,5 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 27,6%. Kết quả này được tạo nên bởi sự cải thiện nhẹ của hoạt động bảo hiểm cùng khoản doanh thu tài chính trên 1.520 tỷ đồng.
Tính đến ngày 30/6/2026, tổng tài sản của Cathay Life Việt Nam đạt hơn 34.725 tỷ đồng. Riêng danh mục đầu tư tài chính dài hạn chiếm hơn 26.468 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu cũng tăng lên gần 20.462 tỷ đồng, tạo thêm dư địa cho hoạt động đầu tư và mở rộng kinh doanh.
Bên cạnh việc gia tăng nguồn thu tài chính, nhiều công ty đã chủ động thu hẹp chi phí bán hàng, hoa hồng và vận hành. Sun Life và Generali giảm mạnh một số khoản chi liên quan đến phân phối, trong khi chi phí bán hàng của Prudential giảm khoảng 30%.
Tuy nhiên, lợi nhuận đi lên không đồng nghĩa áp lực tài chính đã giảm. Số tiền bồi thường và chi trả quyền lợi bảo hiểm tại nhiều doanh nghiệp vẫn tăng ở mức hai chữ số.
Tại Bảo Việt Nhân thọ, chi phí bồi thường và quyền lợi bảo hiểm vượt 6.440 tỷ đồng, chiếm gần 70% tổng chi của hoạt động bảo hiểm. Ở Prudential và Sun Life, các sản phẩm liên kết đầu tư tiếp tục chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu quyền lợi chi trả cho khách hàng.
Bức tranh này cho thấy lợi nhuận của ngành trong giai đoạn hiện nay phụ thuộc nhiều vào hiệu quả đầu tư và kiểm soát chi phí. Sự phục hồi của hoạt động bán bảo hiểm mới vẫn chưa đủ rõ nét để trở thành động lực tăng trưởng chính.
Muốn đi đường dài phải khôi phục niềm tin
Dù có quy mô dân số lớn và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, độ bao phủ bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam vẫn còn thấp. Hiện tỷ lệ người dân tham gia mới dao động khoảng 11-12%. Tổng doanh thu phí bảo hiểm, bao gồm cả nhân thọ và phi nhân thọ, tương đương khoảng 2-2,5% GDP, thấp hơn mức bình quân trên 3,5% của ASEAN và cách khá xa tỷ lệ 7-10% tại nhiều quốc gia phát triển.
Khoảng cách này phản ánh dư địa tăng trưởng còn lớn, nhưng cũng cho thấy ngành bảo hiểm chưa chuyển hóa được tiềm năng thành nhu cầu thực tế. Một trong những trở ngại đáng kể là niềm tin của khách hàng chưa phục hồi hoàn toàn sau những tranh cãi liên quan đến chất lượng tư vấn, điều khoản hợp đồng và hoạt động phân phối qua ngân hàng.
Muốn mở rộng thị trường một cách bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi nhuận đầu tư hoặc cắt giảm chi phí. Vấn đề cốt lõi vẫn là làm rõ quyền lợi, nghĩa vụ, phạm vi bảo hiểm và các trường hợp loại trừ ngay từ khi khách hàng tiếp cận sản phẩm.
Theo bà Phạm Thu Phương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam còn nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển. Việc thị trường vận hành dưới mức tiềm năng vì thế cần sớm được khắc phục bằng những giải pháp đồng bộ và thực chất hơn.
Truyền thông về bảo hiểm cũng cần chuyển từ mục tiêu tiếp cận số đông sang cung cấp thông tin có trách nhiệm. Khách hàng phải được tư vấn đầy đủ, chính xác ngay từ đầu, thay vì chỉ được giới thiệu về quyền lợi mà không hiểu rõ nghĩa vụ đóng phí, thời hạn hợp đồng, giá trị hoàn lại hay rủi ro khi chấm dứt trước hạn.
Động lực chính không đến từ bán hợp đồng mới mà chủ yếu nhờ danh mục đầu tư sinh lời tốt hơn và chi phí kinh doanh được thu hẹp.
Cùng với việc siết quy định về minh bạch sản phẩm, cơ quan quản lý đang hướng tới đơn giản hóa bản tóm tắt hợp đồng và chuẩn hóa quy trình tư vấn của đại lý. Đây là những bước cần thiết để hạn chế tình trạng khách hàng ký hợp đồng nhưng không hiểu đầy đủ sản phẩm mình tham gia.
Bà Phương cho rằng Chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm đến năm 2030 đã xác định rõ yêu cầu nâng cao nhận thức và bảo vệ người tiêu dùng. Điều cần thiết lúc này là cụ thể hóa chiến lược bằng một chương trình hành động đủ mạnh, linh hoạt và được triển khai quyết liệt ngay trong nội bộ ngành bảo hiểm.
Ở một hướng tiếp cận khác, Tiến sĩ Nguyễn Thành Vinh, Khoa Bảo hiểm, Đại học Kinh tế Quốc dân, đề xuất phát triển các sản phẩm dành cho người có thu nhập thấp với mức phí vừa phải, số tiền bảo hiểm phù hợp và điều khoản dễ hiểu.
Nếu bảo hiểm nhân thọ được xác định là lớp bảo vệ bổ sung cho hệ thống an sinh xã hội, thị trường không thể chỉ tập trung vào nhóm khách hàng có thu nhập cao. Các sản phẩm đơn giản, dễ tiếp cận hoặc chương trình bảo hiểm gắn với quỹ phúc lợi của doanh nghiệp có thể giúp mở rộng phạm vi bảo vệ tới người lao động và những nhóm dân cư chưa từng tham gia.
Song song với việc tìm kiếm khách hàng mới, các hãng bảo hiểm tiếp tục củng cố năng lực tài chính thông qua tăng vốn điều lệ. Manulife hiện dẫn đầu với vốn điều lệ 22.220 tỷ đồng. Sun Life đứng sau với 18.909 tỷ đồng sau đợt bổ sung vốn gần nhất.
Tập đoàn Bảo Việt cũng đang cân nhắc phương án tăng vốn cho Bảo Việt Nhân thọ hoặc cổ phần hóa doanh nghiệp này để huy động thêm nguồn lực từ thị trường chứng khoán.
Việc gia tăng vốn và mở rộng danh mục đầu tư có thể giúp các doanh nghiệp nâng cao khả năng thanh toán, đáp ứng nghĩa vụ dài hạn và chuẩn bị cho chu kỳ phục hồi mới. Tuy nhiên, nền tảng tài chính lớn chỉ là điều kiện cần. Khả năng lấy lại niềm tin, nâng chất lượng tư vấn và đưa ra những sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả của số đông mới quyết định tốc độ phục hồi thực sự của thị trường bảo hiểm nhân thọ.
Thanh Cao