Luật Đo lường sửa đổi: Siết quản lý gian lận, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp

Bổ sung một số điều của Luật Đo lường được Quốc hội thông qua ngày 13/11, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát chặt các hành vi gian lận, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Đổi mới quản lý, tăng khả năng kiểm soát gian lận đo lường

Ngày 13/11, với 457/457 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 91,40% tổng số đại biểu Quốc hội, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý về đo lường, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo luật.

Theo Bộ trưởng, quá trình hoàn thiện dự thảo đã được Chính phủ chỉ đạo thực hiện trên cơ sở nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, phối hợp với cơ quan chủ trì thẩm tra và các đơn vị liên quan. Dự thảo cũng được rà soát theo Kết luận số 358 ngày 12/11/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời chỉnh lý kỹ thuật lập pháp nhằm bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật và khả năng triển khai trên thực tế.

Luật Đo lường sửa đổi Siết quản lý gian lận giảm gánh nặng cho doanh nghiệp
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường trước Quốc hội. Ảnh:quochoi.vn

Đo lường là lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều hoạt động kinh tế và đời sống. Từ việc xác định lượng điện, nước, xăng dầu tiêu thụ đến kiểm soát chất lượng nguyên liệu, hàng hóa, các kết quả đo đều có ý nghĩa đối với quyền lợi của người dân và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực y tế, thông số đo chính xác hỗ trợ quá trình chẩn đoán và điều trị. Đối với sản xuất, đo lường là cơ sở để kiểm soát chất lượng, hạn chế hao hụt nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm. Trong nghiên cứu khoa học, năng lực đo lường còn góp phần kiểm chứng kết quả và phát triển công nghệ mới.

Từ thực tiễn đó, việc sửa đổi luật hướng đến đổi mới phương thức quản lý theo hướng tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có nguy cơ cao, có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, an toàn và quyền lợi người dân.

Đáng chú ý, định hướng cải cách đặt ra yêu cầu giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí kiểm tra nhưng không buông lỏng quản lý. Trách nhiệm tuân thủ của tổ chức, cá nhân cần được đề cao, đồng thời nâng cao khả năng giám sát, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm của cơ quan chức năng.

Cách tiếp cận này hướng đến cân bằng hai mục tiêu: tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động đúng quy định và tăng hiệu quả kiểm soát những hành vi gian lận trong đo lường. Qua đó, quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn, niềm tin đối với giao dịch hàng hóa, dịch vụ cũng được củng cố.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn bị triển khai đồng bộ từ năm 2027

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Hoạt động đo lường hiện nay ngày càng gắn với phần mềm, kết nối mạng và các hệ thống xử lý dữ liệu. Vì vậy, phạm vi quản lý không chỉ dừng ở thiết bị đo mà còn cần quan tâm đến phần mềm điều khiển và dữ liệu được hình thành trong quá trình đo.

Việc hoàn thiện quy định theo hướng này có ý nghĩa trong phòng ngừa nguy cơ can thiệp trái phép, làm sai lệch kết quả đo hoặc ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của dữ liệu. Đồng thời, kết quả đo cần có khả năng kiểm tra, xác nhận khi phát sinh yêu cầu, góp phần tạo căn cứ giải quyết tranh chấp giữa các bên.

Đây cũng là một trong những yêu cầu đặt ra đối với quá trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi thiết bị đo được tích hợp nhiều công nghệ mới, cơ chế quản lý cần theo kịp sự thay đổi để vừa bảo đảm độ tin cậy, vừa không tạo thêm rào cản không cần thiết cho doanh nghiệp.

Bên cạnh hoàn thiện quy định, việc phát triển năng lực kỹ thuật đo lường trong nước cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Hạ tầng kỹ thuật, tiêu chuẩn, thiết bị và đội ngũ nhân lực chuyên môn cần được đầu tư phù hợp với nhu cầu của từng ngành, lĩnh vực.

Luật Đo lường sửa đổi Siết quản lý gian lận giảm gánh nặng cho doanh nghiệp
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Ảnh:quochoi.vn

Việc nâng cao năng lực này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí khi thực hiện các yêu cầu kỹ thuật mà còn góp phần nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sau khi luật được thông qua, nhiệm vụ đặt ra là sớm hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành, bảo đảm các quy định có thể được triển khai đồng bộ khi luật bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Chính phủ sẽ chỉ đạo các cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng, ban hành văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền, hạn chế nguy cơ phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình thực hiện.

Cùng với đó, trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan cần được xác định rõ, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc phân cấp quản lý phải đi kèm hướng dẫn chuyên môn, đào tạo nhân lực và bảo đảm điều kiện cần thiết để thực thi nhiệm vụ.

Hiệu quả của những thay đổi lần này sẽ phụ thuộc đáng kể vào khâu tổ chức thực hiện. Các quy định cần được chuyển hóa thành kết quả cụ thể, từ nâng cao khả năng phát hiện, xử lý vi phạm đo lường đến giảm chi phí tuân thủ và tổn thất cho doanh nghiệp.

Về lâu dài, hoàn thiện pháp luật về đo lường không chỉ nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong các giao dịch thường ngày mà còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, phù hợp với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đinh Toàn