15:23 20/11/2026

Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho người sản xuất

Các ý kiến đại biểu nhấn mạnh, mục tiêu cần hướng đến khi hoàn thiện Luật là để thị trường hàng hóa phái sinh thực sự phục vụ phát triển nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, khắc phục tình trạng “được mùa, mất giá”.

Cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch

Theo Cổng Thông tin điện tử Quốc hội, sáng 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Phát biểu thảo luận tại hội trường, đại biểu Tráng A Dương, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai nhận định, việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất.

Từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh và những tác động trực tiếp của biến động giá cả đến đời sống người dân tại một số địa phương, đại biểu nhấn mạnh cần đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa phái sinh của người nông dân và các hộ sản xuất trực tiếp.

Theo đại biểu, nỗi lo lớn nhất của người trồng cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên không chỉ là năng suất, sản lượng mà còn là giá bán sau mỗi vụ thu hoạch. Thực tế hiện nay, bà con đã bắt đầu bước vào vụ thu hoạch cà phê nhưng giá thu mua giảm mạnh theo diễn biến thị trường quốc tế. Chỉ trong vài tháng, giá cà phê giảm từ khoảng 100.000 đồng/kg xuống chưa tới 80.000 đồng/kg.

Đáng chú ý, một bộ phận không nhỏ nông dân đã tham gia thị trường hàng hóa phái sinh thông qua Sở Giao dịch hàng hóa trong nước, với mục đích phòng vệ giá. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường vẫn còn hạn chế do nhu cầu về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và kiến thức giao dịch, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu Tráng A Dương cho rằng, giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh chính là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của chính mình.

Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh
Đại biểu Tráng A Dương, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai phát biểu (Ảnh: quochoi.vn)

Đại biểu phân tích, khi giá cà phê đang ở mức 100.000 đồng/kg, người nông dân có thể sử dụng công cụ phái sinh để phòng vệ trước nguy cơ giá giảm trong thời gian chờ thu hoạch, thay vì hoàn toàn bị động.

Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần quan tâm đặc biệt đến các hộ nông dân, hộ đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp sản xuất. Cần có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hóa quy trình tham gia, tăng cường tuyên truyền, đào tạo và hướng dẫn kỹ năng giao dịch để người dân sử dụng đúng công cụ phòng vệ giá.

Đặc biệt, hiệu quả của thị trường hàng hóa phái sinh không nên chỉ đánh giá thông qua lãi hay lỗ trên tài khoản giao dịch, mà cần gắn với hiệu quả phòng vệ giá, khả năng ổn định thu nhập và hoạt động sản xuất hàng hóa trên thực tế.

Khắc phục được tình trạng được mùa mất giá

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long cũng nêu lên tình trạng “được mùa, mất giá”, khi nông dân sản xuất nhiều hơn nhưng thu nhập không tăng, thậm chí giảm sút. Đại biểu dẫn chứng thực tế, một hecta lúa thu hoạch 6 tấn, giá bán 7.000 đồng/kg thì doanh thu đạt 42 triệu đồng. Nhưng khi được mùa, sản lượng tăng lên 7 tấn, giá giảm còn 5.000 đồng/kg thì doanh thu chỉ còn 35 triệu đồng.

Nhận định nguyên nhân không chỉ do cung vượt cầu mà còn do hạn chế trong dự báo thị trường, bảo quản, chế biến, liên kết tiêu thụ và thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro giá, đại biểu Thạch Phước Bình nhận định, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh có thể góp phần giải quyết một phần quan trọng của bài toán này nếu được thiết kế gắn chặt với hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp.

Từ góc độ đó, đại biểu nêu 3 nội dung để góp ý hoàn thiện dự án Luật. Thứ nhất, về chính sách phát triển thị trường phục vụ nông nghiệp tại Điều 5.

Đại biểu phân tích, khoản 2 Điều 5 quy định chính sách hỗ trợ kết nối thị trường hàng hóa phái sinh với chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông và xuất khẩu; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tiếp cận thị trường để phòng ngừa rủi ro giá. Khoản 4 và khoản 5 Điều 5 xác định định hướng ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, đặc biệt là nông sản.

Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh
Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu (Ảnh: quochoi.vn)

Đồng tình với những định hướng này, tuy nhiên, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cụ thể hóa chính sách tại khoản 2 và nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết tại khoản 6 Điều 5, xác định rõ trách nhiệm tổ chức đào tạo, cung cấp thông tin giá, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận các công cụ quản trị rủi ro, bảo đảm lợi ích thực chất của người sản xuất. Đặc biệt, cần xác định hiệu quả phục vụ sản xuất nông nghiệp là một tiêu chí quan trọng khi đánh giá kết quả phát triển thị trường hàng hóa phái sinh.

Theo đại biểu, không nhất thiết từng hộ nông dân phải trực tiếp tham gia Sở giao dịch hàng hóa. Quan trọng là hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu có thể sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro hợp pháp, qua đó xây dựng cơ chế thu mua và tiêu thụ ổn định hơn cho nông dân.

Thứ hai, về hình thành giá tham chiếu và kết nối thị trường giao ngay với thị trường phái sinh. Khoản 1 và khoản 3 Điều 27 yêu cầu giá tham chiếu, giá thanh toán phải khách quan, minh bạch, có thể kiểm chứng và công khai phương pháp xác định.

Đồng tình với quy định này, tuy nhiên, đại biểu Thạch Phước Bình nhận định, đối với nông sản Việt Nam, cần đặc biệt quan tâm đến tính đại diện của giá tham chiếu đối với giá thu mua thực tế tại vùng sản xuất. Ví dụ, giá gạo trên thị trường quốc tế có thể khác với giá lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long do chất lượng, chi phí chế biến, vận chuyển và điều kiện giao nhận. Nếu giá phái sinh không phản ánh phù hợp biến động giá nông sản thực tế thì công cụ phòng ngừa rủi ro sẽ khó phát huy hiệu quả.

Vì vậy, đề nghị hoàn thiện khoản 3 Điều 27, làm rõ yêu cầu công khai nguồn dữ liệu, phương pháp xác định giá tham chiếu, có tính đến chất lượng, vùng sản xuất và địa điểm giao nhận. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế kết nối thị trường giao ngay tập trung với thị trường phái sinh, tăng cường công bố thông tin, giám sát liên thị trường và phòng ngừa thao túng giá. Qua đó, từng bước hình thành hệ thống giá tham chiếu minh bạch, đáng tin cậy cho các mặt hàng nông sản có thế mạnh của Việt Nam.

Đại biểu nhận định, đây là vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thông tin và xác định giá bán của người sản xuất.

Thứ ba, về giao nhận hàng hóa và chứng thư kho tại Điều 29 và Điều 30. Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, đây là nhóm quy định có thể góp phần trực tiếp giảm áp lực bán tháo nông sản ngay sau thu hoạch. Khoản 1 và khoản 2 Điều 29 quy định việc tổ chức giao nhận, kiểm định chất lượng, kho hàng và trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Khoản 3 và khoản 4 Điều 30 quy định giá trị pháp lý của chứng thư kho điện tử và quyền sử dụng chứng thư kho để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.

Thực tiễn cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến nông dân phải bán nông sản với giá thấp là thiếu kho bảo quản và thiếu vốn sau thu hoạch. Nếu có hệ thống kho đạt chuẩn, chứng thư kho hợp pháp, khả năng tiếp cận tín dụng và công cụ phòng ngừa rủi ro giá thì người sản xuất sẽ chủ động hơn về thời điểm tiêu thụ, giảm áp lực bán tháo khi thu hoạch đồng loạt.

Vì vậy, đại biểu đề nghị hoàn thiện khoản 1 và khoản 6 Điều 30, làm rõ trách nhiệm của đơn vị vận hành kho, kiểm định chất lượng, xác thực chứng thư kho điện tử, phòng ngừa phát hành trùng lặp và xử lý trường hợp hàng hóa thiếu hụt, hư hỏng. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp với chính sách tín dụng nông nghiệp để phát huy giá trị của chứng thư kho trong tiếp cận nguồn vốn hợp pháp, tạo điều kiện cho hợp tác xã và doanh nghiệp chủ động lưu kho, tiêu thụ nông sản.

Đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh, giá trị thực chất của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đối với nông nghiệp không phải là có bao nhiêu nông dân trực tiếp tham gia sàn giao dịch, mà là có bao nhiêu nông dân giảm được thiệt hại do biến động giá, có đầu ra ổn định hơn và nâng cao thu nhập từ chính sản phẩm mình làm ra. Đó là mục tiêu cần hướng đến khi hoàn thiện Luật, để thị trường hàng hóa phái sinh thực sự phục vụ phát triển nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Anh Đào