Những thay đổi trong Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 tác động trực tiếp đến hoạt động đăng ký, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ của doanh nghiệp, đặc biệt trong môi trường số.
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ
Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ sẽ có hiệu lực từ ngày 1/4/2026.
Với chủ trương xuyên suốt tạo mọi điều kiện để sở hữu trí tuệ trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế đổi mới sáng tạo; sở hữu trí tuệ phải tham gia sớm hơn và sâu hơn vào quá trình đổi mới sáng tạo, chứ không chỉ xuất hiện ở khâu đăng ký quyền sau cùng, Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) năm 2025 tập trung vào việc rút ngắn thời gian xử lý, hoàn thiện quy định pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho người nộp đơn, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp trong giai đoạn tới
Việt Nam là quốc gia đi đầu trong khu vực ASEAN đưa quy định về AI/Dữ liệu lớn vào Luật Sở hữu trí tuệ, cho phép cho phép tổ chức, cá nhân chính thức được huấn luyện AI bằng quyền sở hữu trí tuệ đã công bố “với điều kiện việc sử dụng này không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ”.
Quy định mới này vừa mở ra cơ hội ứng dụng công nghệ vào sáng tạo, nhưng cũng đặt ra những giới hạn nhất định cho việc sử dụng AI, khi chỉ cho phép AI sử dụng tác phẩm của người khác trong các mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và huấn luyện AI, đồng thời phải đảm bảo không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền lợi của tác giả.
Các nội dung sửa đổi tập trung vào hoàn thiện thủ tục hành chính, thúc đẩy khai thác tài sản trí tuệ và tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động quản lý sở hữu trí tuệ. Luật bổ sung cơ sở pháp lý cho việc phát triển cơ sở dữ liệu, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và tăng cường sử dụng dữ liệu số trong quá trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ. Nhiều thủ tục liên quan đến đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và các đối tượng sở hữu công nghiệp khác được thực hiện theo hướng thuận tiện, minh bạch hơn.
Bên cạnh đó, luật bổ sung các quy định nhằm tăng khả năng khai thác và giao dịch tài sản trí tuệ. Quyền sở hữu trí tuệ có thể được sử dụng trong các hoạt động chuyển giao công nghệ, nhượng quyền thương mại, góp vốn, thế chấp và các giao dịch dân sự, thương mại khác. Đồng thời, việc quản lý và khai thác tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp cũng được quy định rõ hơn.
Những thay đổi này liên quan trực tiếp đến các doanh nghiệp sở hữu sáng chế, nhãn hiệu, phần mềm, bí mật kinh doanh và các loại tài sản vô hình khác. Việc khai thác hiệu quả các tài sản này không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn mở rộng khả năng huy động nguồn lực thông qua các giao dịch thương mại.
Luật cũng bổ sung các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Trách nhiệm của các nền tảng trực tuyến, đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian và các chủ thể tham gia môi trường mạng được quy định cụ thể hơn trong việc phối hợp ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Các quy định mới áp dụng đối với quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và các đối tượng sở hữu công nghiệp khác đang được khai thác trên môi trường mạng. Đây là lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp và vi phạm trong quá trình phát triển thương mại điện tử và kinh tế số.
Trước khi luật có hiệu lực, doanh nghiệp cần rà soát danh mục tài sản trí tuệ đang sở hữu, hoàn thiện hồ sơ bảo hộ đối với các tài sản có giá trị và xây dựng cơ chế quản lý, khai thác phù hợp với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Khi tài sản trí tuệ ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, việc chủ động bảo hộ và khai thác hiệu quả các tài sản này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế và giá trị của doanh nghiệp trên thị trường.
Tiến Kiên