Mặt bằng lãi suất cho vay ngắn hạn đang có xu hướng hạ nhiệt sau chỉ đạo giảm lãi suất của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, theo VBSE Research, lợi ích đối với doanh nghiệp niêm yết có sự phân hóa, tập trung ở những đơn vị vay ngắn hạn lớn, quay vòng vốn nhanh và có chi phí lãi vay cao so với lợi nhuận.
Lãi suất cho vay bắt đầu hạ nhiệt
Trong báo cáo mới công bố, VBSE Research cho biết từ giữa tháng 10/2026, chính sách tiền tệ chuyển trọng tâm sang giảm lãi suất cho vay, đặc biệt đối với các khoản vay ngắn hạn phục vụ sản xuất, kinh doanh.
Trước đó, ngày 16/10/2026, Chính phủ yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất cho vay 1,5–2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Ngày 18/10, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời không chạy đua tăng lãi suất huy động.
Một số ngân hàng thương mại đã công bố chương trình giảm lãi suất. Vietcombank cam kết giảm tối thiểu 2%/năm đến cuối năm 2026; BIDV triển khai gói cho vay khoảng 100.000 tỷ đồng với lãi suất từ 6%/năm; VietinBank và Agribank giảm lãi suất cho vay tới 2%/năm. Sacombank dành gói 40.000 tỷ đồng với mức giảm 2%/năm, trong khi LPBank và ACB cũng công bố các chương trình ưu đãi dành cho khách hàng vay vốn.
Dù mức giảm được công bố tương đối lớn, tác động thực tế đến mặt bằng lãi suất chung vẫn đang ở giai đoạn đầu. Theo số liệu NHNN, đến cuối tháng 10/2026, lãi suất cho vay mới bình quân giảm khoảng 0,2–0,5 điểm phần trăm so với giữa tháng 10; lãi suất huy động mới bình quân giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm.
Trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm bình quân tuần giảm từ khoảng 6,1% trong tuần kết thúc ngày 6/11 xuống 4,8% trong tuần kết thúc ngày 13/11. Ngày 3/11, NHNN triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ - VND kỳ hạn 6 tháng nhằm bổ sung nguồn VND cho các ngân hàng.
Cam kết giảm lãi suất cho vay của một số ngân hàng lớn
VBSE Research cho biết quy mô các gói ưu đãi có công bố của BIDV và Sacombank đạt khoảng 140.000 tỷ đồng, tương đương 0,7% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống. Nếu tính cả chương trình tín dụng ưu đãi khoảng 408.000 tỷ đồng của 12 ngân hàng triển khai từ tháng 8/2026, tổng quy mô cũng chỉ tương đương khoảng 2,6% dư nợ toàn hệ thống do khoảng một nửa dư nợ là ngắn hạn, tỷ lệ này tương đương khoảng 5% dư nợ ngắn hạn. Vietcombank, VietinBank và Agribank chưa công bố quy mô nên con số thực tế có thể cao hơn. Tuy nhiên, đây là một trong những lý do khiến lãi suất cho vay bình quân giảm chậm hơn so với mức ưu đãi 1,5–2%/năm được các ngân hàng công bố.
Trong kịch bản cơ sở, VBSE Research dự báo lãi suất cho vay ngắn hạn bình quân của doanh nghiệp có thể giảm thêm 0,5–1 điểm phần trăm đến ngày 31/12/2026. Tuy nhiên, nếu nhu cầu vốn cuối năm tăng mạnh khiến thanh khoản hệ thống căng thẳng trở lại, mức giảm có thể thấp hơn 0,5 điểm phần trăm.
Nhóm doanh nghiệp nào được hưởng lợi?
Theo VBSE Research, lãi suất cho vay ngắn hạn là kênh truyền dẫn nhanh đến chi phí tài chính của doanh nghiệp. Các khoản vay phổ biến có kỳ hạn 1–6 tháng, do đó lãi suất mới được áp dụng khi khoản vay đáo hạn và doanh nghiệp vay lại để bổ sung vốn lưu động.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp có dư nợ vay lớn đều hưởng lợi tương ứng. VBSE Research cho rằng lợi ích ròng tập trung ở những doanh nghiệp có dư nợ vay ngắn hạn lớn hơn lượng tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn đang nắm giữ, đồng thời có tốc độ quay vòng vốn nhanh và chi phí lãi vay chiếm tỷ trọng đáng kể trong lợi nhuận.
Từ 151 doanh nghiệp phi tài chính có vốn hóa từ 1.000 tỷ đồng và dư nợ vay ngắn hạn từ 300 tỷ đồng, VBSE Research xác định 14 doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí định lượng. Sau khi xem xét thêm quy mô và thanh khoản, danh sách chính gồm HSG, PET, NKG, FRT, DBC, TNG, DGW và HPG. SBT được bổ sung có điều kiện do chi phí lãi vay rất lớn, còn MSN được giữ để tham chiếu.
Trong đó, HSG, PET và NKG được xếp vào nhóm hưởng lợi rõ nhất khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về đòn bẩy ngắn hạn, vòng quay vốn và tỷ trọng chi phí lãi vay. Dư nợ vay ngắn hạn của ba doanh nghiệp lần lượt đạt 7.333 tỷ đồng, 6.945 tỷ đồng và 6.214 tỷ đồng tại ngày 30/9/2026.
Với HSG, toàn bộ nợ vay là ngắn hạn, doanh thu bằng 5,1 lần dư nợ vay ngắn hạn và chi phí lãi vay tương đương 35% lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT). VBSE Research lưu ý dư nợ vay ngắn hạn của doanh nghiệp thường tăng trong quý IV, khi bước vào giai đoạn đầu niên độ tài chính và tăng nhập nguyên liệu. Trong hai năm gần đây, dư nợ vay ngắn hạn của HSG tăng lần lượt 19% và 39% trong quý IV.
PET có dư nợ vay ngắn hạn 6.945 tỷ đồng, chiếm toàn bộ nợ vay. Doanh thu 9 tháng năm 2026 đạt 20.348 tỷ đồng, tăng 43% so với cùng kỳ, nhưng chi phí lãi vay cũng tăng 73%, lên 339,5 tỷ đồng. Dòng tiền kinh doanh âm 1.493 tỷ đồng do các khoản phải thu và hàng tồn kho tăng. Theo VBSE Research, chi phí lãi vay là khoản mục nhạy cảm trong kết quả kinh doanh của doanh nghiệp này.
Đối với NKG, dư nợ vay ngắn hạn đạt 6.214 tỷ đồng, chiếm 72% tổng nợ vay. Doanh thu 9 tháng tăng 10% so với cùng kỳ, trong đó riêng quý III tăng 45%. Lợi nhuận sau thuế 9 tháng đạt 252 tỷ đồng, tăng 124%. Tuy nhiên, VBSE Research lưu ý chi phí vay bình quân của NKG trong quý III/2026 chỉ khoảng 4,7%/năm, thấp hơn mặt bằng chung. Một phần dư nợ có thể là khoản vay ngoại tệ hoặc vay ưu đãi, do đó mức hưởng lợi thực tế từ việc giảm lãi suất cho vay bằng VND có thể thấp hơn ước tính.
SBT được xếp vào nhóm bổ sung có điều kiện. Doanh nghiệp có dư nợ vay ngắn hạn 13.971 tỷ đồng, chiếm 75% tổng nợ vay; chi phí lãi vay tương đương khoảng 65% EBIT, cao nhất trong nhóm được phân tích. Tuy nhiên, hệ số doanh thu trên dư nợ vay ngắn hạn đạt 2,1 lần, thấp hơn ngưỡng 2,5 lần mà VBSE Research đặt ra. Đặc thù tích trữ hàng tồn kho theo mùa vụ khiến tốc độ quay vòng vốn của doanh nghiệp chậm hơn, nên tác động từ mặt bằng lãi suất mới có thể đến chậm hơn.
Ở nhóm hưởng lợi vừa phải, VBSE Research đưa ra các mã FRT, DBC, TNG và DGW. Trong khi đó, HPG và MSN có quy mô tiết kiệm lãi vay lớn về giá trị tuyệt đối nhưng khoản tiết kiệm này nhỏ hơn khi so với nền lợi nhuận của doanh nghiệp.
Lợi ích rõ hơn từ năm 2027, tác động quý IV còn hạn chế
Đánh giá về mức độ tác động, VBSE Research cho biết 231 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX có vốn hóa từ 1.000 tỷ đồng đang nắm khoảng 886.000 tỷ đồng dư nợ vay ngắn hạn tại ngày 30/9/2026. Nếu lãi suất cho vay ngắn hạn giảm 1 điểm phần trăm, nhóm doanh nghiệp này có thể tiết kiệm khoảng 8.900 tỷ đồng chi phí lãi vay mỗi năm.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng đang nắm khoảng 1,178 triệu tỷ đồng tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn, lớn hơn dư nợ vay ngắn hạn. Khi lãi suất giảm, thu nhập lãi từ lượng tiền và khoản đầu tư này cũng có thể đi xuống. Vì vậy, sau khi tính cả hai chiều tác động, VBSE Research ước tính ảnh hưởng ròng lên lợi nhuận sau thuế của 231 doanh nghiệp dao động từ âm 290 tỷ đồng đến dương 590 tỷ đồng mỗi quý, tùy mức giảm của lãi suất cho vay và thu nhập lãi.
Đối với nhóm hưởng lợi rõ nhất, trong kịch bản lãi suất cho vay ngắn hạn giảm thêm 0,5–1 điểm phần trăm, tiết kiệm ròng mỗi quý từ quý I/2027 được ước tính đạt 6–14 tỷ đồng với HSG, 2–9 tỷ đồng với PET, 3–17 tỷ đồng với SBT và 3–9 tỷ đồng với NKG.
Ước tính tiết kiệm chi phí lãi vay sau thuế (tỷ đồng)
Tính trên lợi nhuận sau thuế bình quân quý, khoản tiết kiệm ròng này tương đương khoảng 4–9% đối với HSG, 4–13% với PET, 2–9% với SBT và 5–15% với NKG. Trong khi đó, tác động trong quý IV/2026 dự kiến chỉ bằng khoảng 25–50% mức lợi ích của một quý đầy đủ, do các khoản vay cần thời gian đáo hạn và được áp dụng mức lãi suất mới.
VBSE Research nhấn mạnh lợi ích từ giảm lãi vay là có thật nhưng mức cải thiện biên lợi nhuận vẫn vừa phải. Với HSG, PET, SBT và NKG, biên lợi nhuận ròng trong 4 quý gần nhất ở mức 1–2,8%; khoản tiết kiệm lãi vay có thể giúp tăng thêm 0,04–0,24 điểm phần trăm, tương đương mức tăng lợi nhuận khoảng 2–15%.
Về định giá, báo cáo ghi nhận cổ phiếu NKG đã tăng 17,6% trong giai đoạn từ ngày 15/10 đến 13/11/2026, trong khi VN-Index tăng 2,2%. P/E của NKG ở mức 25 lần và giảm về khoảng 21,7–23,8 lần nếu tính đủ khoản tiết kiệm lãi vay theo kịch bản của VBSE Research. HSG tăng 4,3%, có P/E khoảng 14,1 lần, được VBSE Research đánh giá là có mức định giá hợp lý nhất trong nhóm hưởng lợi rõ nhất. Trong khi đó, PET và SBT vẫn có P/E lần lượt 27,6 lần và 24,6 lần, ngay cả khi tính đến phần tiết kiệm lãi vay.
VBSE Research cho rằng quý IV/2026 mới là giai đoạn bắt đầu ghi nhận lợi ích từ mặt bằng lãi suất thấp hơn; tác động rõ hơn được kỳ vọng từ quý I/2027. Nhà đầu tư cần tiếp tục theo dõi diễn biến lãi suất cho vay bình quân, khả năng gia hạn các gói ưu đãi sang năm 2027 và chi phí vay bình quân trong báo cáo tài chính quý IV/2026 của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các yếu tố như nhu cầu vốn tăng vào cuối năm, áp lực thanh khoản, biến động tỷ giá và giá bán sản phẩm vẫn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả thực tế của việc giảm lãi suất.
Trung Anh