Mỏ sắt Thạch Khê sau nhiều năm dừng hoạt động, nên hồi sinh hay chấm dứt

Với trữ lượng hơn 500 triệu tấn, mỏ sắt Thạch Khê từng được kỳ vọng sẽ trở thành “nguồn sống” cho ngành thép trong nước và động lực tăng trưởng cho tỉnh Hà Tĩnh. Thế nhưng sau gần 15 năm tạm dừng, dự án vẫn chưa có lối ra và vừa bị đưa vào diện thanh tra đặc biệt.

Khai thực tế chỉ 3.000 tấn quặng nhưng nhiều quan ngại về môi trường

Dự án khai thác và tuyển quặng sắt tại mỏ Thạch Khê chính thức khởi động năm 2008 với tổng vốn đầu tư 14.500 tỷ đồng do Công ty CP Sắt Thạch Khê (TIC) làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, sau ba năm triển khai, khối lượng bóc đất mới chỉ đạt 12,7 triệu m³, và lượng quặng thu được chỉ khoảng 3.000 tấn, một con số quá nhỏ so với tiềm năng được kỳ vọng.

Những khó khăn phát sinh liên tiếp, từ việc chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, chưa xây dựng khu tái định cư, đến năng lực tài chính hạn chế của các cổ đông khiến dự án phải tạm dừng từ cuối năm 2011. Dù đã được tái cơ cấu và điều chỉnh thiết kế vào năm 2016, nhưng mỏ vẫn “án binh bất động”.

Nhiều ý kiến từ trung ương đến địa phương cho rằng dự án thiếu cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế, chưa tính đến biến động giá quặng dài hạn. Bộ Kế hoạch và Đầu tư từng chỉ ra rằng thiết kế kỹ thuật chưa cập nhật các rủi ro thị trường, trong khi phần lớn vốn lại dựa vào nguồn vay, điều khiến các tổ chức tín dụng e ngại.

Về phía tỉnh Hà Tĩnh, chính quyền địa phương nhiều lần kiến nghị dừng khai thác vì lo ngại tác động môi trường: nguy cơ ô nhiễm nước biển, sạt lở, cạn kiệt nước ngầm, xâm nhập mặn và ảnh hưởng sinh kế của người dân ven biển. HĐND tỉnh năm 2023 tái khẳng định lập trường đề xuất dừng dự án để tránh hệ lụy lâu dài.

Sau nhiều năm dừng hoạt động, nên hồi sinh hay chấm dứt

Giữa những lo ngại, vẫn có không ít ý kiến từ phía doanh nghiệp ngành thép cho rằng việc dừng dự án sẽ lãng phí tài nguyên. Mỏ Thạch Khê nếu khai thác hiệu quả có thể đem lại nguồn thu hàng chục tỷ USD và giảm phụ thuộc vào quặng nhập khẩu.

Dù vậy, báo cáo tổng hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư vẫn nghiêng về phương án dừng dự án do năng lực tài chính của TIC không đảm bảo, cùng rủi ro môi trường và hiệu quả đầu tư thấp.

Hiện tại, toàn bộ khu vực mỏ Thạch Khê gần như bị bỏ hoang, máy móc han gỉ, hạ tầng xuống cấp. Từ năm 2016 đến nay, không có thêm tiến triển nào đáng kể. Tổng vốn đã rót vào khoảng 1.600 tỷ đồng, nhưng nguy cơ mất trắng vẫn hiện hữu nếu dự án tiếp tục bị “treo”.

Như vậy, sau gần 15 năm “đắp chiếu”, mỏ sắt Thạch Khê đang đứng giữa ngã ba đường: hoặc được hồi sinh với phương án đầu tư khả thi hơn, hoặc chính thức khép lại để tránh lãng phí tiếp diễn.

Việc Thanh tra Chính phủ đưa dự án vào diện giám sát đặc biệt có thể mở ra bước ngoặt mới, thúc đẩy quyết định dứt điểm sau nhiều năm giằng co. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại, bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và hiệu quả đầu tư công vẫn chưa có lời giải rõ ràng./.

Hải Bình