Trong bối cảnh biên lãi ròng thu hẹp và tín dụng tăng trưởng có chọn lọc, dịch vụ đang trở thành động lực mới của ngành ngân hàng. Tuy nhiên, mức tăng trưởng chênh lệch cho thấy lợi thế chỉ thuộc về những nhà băng có hệ sinh thái rộng và nguồn thu ngoài lãi bền vững.
Nhà băng nào đang chiếm ưu thế?
Cuộc đua ngân hàng không còn được quyết định chủ yếu bằng tăng trưởng tín dụng. Khi dư địa cải thiện biên lãi ròng (NIM) ngày càng hạn chế, năng lực tạo nguồn thu từ dịch vụ đang trở thành thước đo rõ hơn về sức mạnh hệ sinh thái và khả năng thích ứng của mỗi nhà băng.
Báo cáo tài chính của 28 ngân hàng cho thấy, tổng lãi thuần từ hoạt động dịch vụ trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 52.627 tỷ đồng, tăng 50% so với cùng kỳ. Kết quả này đưa dịch vụ từ vị trí bổ trợ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của toàn hệ thống.
Tuy nhiên, phần tăng thêm không được chia đều. VIB dẫn đầu về tốc độ khi lãi thuần dịch vụ tăng 294%, từ 779 tỷ đồng lên 3.064 tỷ đồng. SHB theo sát với mức tăng 277%, đạt 3.825 tỷ đồng; Sacombank tăng 140%, lên 3.952 tỷ đồng. VPBank và Techcombank cũng lần lượt tăng 121% và 73%, thu về 5.555 tỷ đồng và 6.811 tỷ đồng.
Nhóm ngân hàng quy mô nhỏ hơn như ABBank, PGBank cũng ghi nhận mức tăng ba chữ số. Điều này cho thấy việc giảm phụ thuộc vào tín dụng, mở rộng nguồn thu phí không còn là chiến lược riêng của các nhà băng lớn mà đã trở thành xu hướng chung.
Xét về giá trị tuyệt đối, Techcombank đứng đầu với 6.811 tỷ đồng, đồng thời là ngân hàng duy nhất vượt mốc 6.800 tỷ đồng. VPBank xếp thứ hai với 5.555 tỷ đồng, tiếp đến là VietinBank với 4.116 tỷ đồng, Sacombank 3.952 tỷ đồng và SHB 3.825 tỷ đồng.
Trong khi đó, BIDV, MB và Agribank chỉ tăng khoảng 5–12%, nhưng lãi thuần dịch vụ vẫn duy trì từ 3.300 tỷ đồng đến gần 3.600 tỷ đồng. Tốc độ không quá cao song quy mô ổn định cho thấy lợi thế về tệp khách hàng, mạng lưới và các nguồn thu phí truyền thống của nhóm ngân hàng lớn.
Ở chiều ngược lại, 6 ngân hàng ghi nhận lãi thuần dịch vụ đi xuống. Eximbank giảm tới 80%, MSB giảm 40%, còn Vietbank và Bac A Bank cùng giảm 28%. Riêng BVBank lỗ 28 tỷ đồng từ hoạt động dịch vụ, đảo chiều so với khoản lãi 15 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Sự phân hóa này cho thấy ưu thế sẽ thuộc về những ngân hàng vừa có nền tảng vốn và chất lượng tài sản tốt, vừa xây dựng được hệ sinh thái dịch vụ đủ rộng để tạo nguồn thu ổn định. Trong bối cảnh NIM khó mở rộng, khả năng tăng thu ngoài lãi có thể trở thành yếu tố quyết định vị trí của từng nhà băng trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh biên lãi ròng thu hẹp và tín dụng tăng trưởng có chọn lọc, dịch vụ đang trở thành động lực mới của ngành ngân hàng.
Tín dụng đi vào chiều sâu, ngân hàng tìm động lực mới
Khi tăng trưởng tín dụng không còn đồng nghĩa với mở rộng cho vay bằng mọi giá, các ngân hàng buộc phải tính lại bài toán lợi nhuận. Áp lực kiểm soát rủi ro, tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức cao và biên lãi ròng khó cải thiện đang thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang những nguồn thu ổn định hơn.
FiinRatings nhận định năm 2026 sẽ đánh dấu giai đoạn tín dụng tăng trưởng có chọn lọc. NIM toàn ngành được dự báo duy trì dưới 3%, cho thấy lợi nhuận từ hoạt động cho vay truyền thống không còn rộng mở như trước. Trong bối cảnh đó, thanh toán, ngân hàng số, bảo hiểm liên kết ngân hàng và quản lý tài sản được xem là những hướng đi có thể tạo thêm dư địa tăng trưởng.
Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MBS, cho rằng triển vọng thu nhập ngoài lãi năm 2026 vẫn tích cực, nhưng động lực sẽ có sự thay đổi. Thay vì trông chờ vào đầu tư chứng khoán hoặc thu hồi nợ mang tính đột biến như năm 2025, các ngân hàng có xu hướng đẩy mạnh nguồn thu bền vững hơn từ dịch vụ thẻ và ngân hàng số.
Đây là những khoản thu gắn trực tiếp với tệp khách hàng và hệ sinh thái dịch vụ, ít phụ thuộc hơn vào chu kỳ tín dụng cũng như biến động lãi suất. Sự chuyển hướng này càng trở nên cần thiết khi một số mảng kinh doanh ngoài lãi vốn dễ biến động đang cho thấy dấu hiệu hụt hơi.
Báo cáo tài chính quý II/2026 của 28 ngân hàng cho thấy, lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối trong nửa đầu năm chỉ đạt 10.754 tỷ đồng, giảm 27% so với mức 14.645 tỷ đồng cùng kỳ năm 2025. Hoạt động mua bán chứng khoán kinh doanh còn kém khả quan hơn, khi lãi thuần của 16 trong số 28 ngân hàng đạt 1.081 tỷ đồng, giảm 61%.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, tín dụng vẫn là “động cơ chính” tạo lực kéo cho lợi nhuận, nhưng các nhà băng đang chủ động bổ sung những “động cơ” khác từ hoạt động dịch vụ.
Quá trình giảm phụ thuộc vào tín dụng khó có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, mức tăng mạnh của lãi thuần dịch vụ trong 6 tháng đầu năm cho thấy sự dịch chuyển đã diễn ra rõ nét hơn, thay vì chỉ dừng ở định hướng.
Việc củng cố nguồn thu phí ổn định không chỉ giúp ngân hàng bù đắp sự suy giảm của ngoại hối, chứng khoán và những khoản thu bất thường, mà còn khiến cơ cấu lợi nhuận bớt lệ thuộc vào chênh lệch lãi suất. Đây là nền tảng để các nhà băng có thêm nguồn lực đầu tư công nghệ, cải thiện chất lượng tài sản và mở rộng hệ sinh thái khách hàng.
Trong giai đoạn tăng trưởng tín dụng ngày càng chú trọng chất lượng, lợi thế vì thế không chỉ thuộc về ngân hàng cho vay nhiều, mà còn nằm ở khả năng biến mỗi khách hàng thành người sử dụng thường xuyên nhiều dịch vụ khác nhau.
Thanh Cao