Ngành bán lẻ Việt Nam đang nổi lên như động lực quan trọng của nền kinh tế, vừa kích cầu tiêu dùng, vừa thúc đẩy hiện đại hóa cơ cấu. Với quy mô hơn 180 tỷ USD năm 2023 và dự báo đạt 350 tỷ USD vào năm 2025, lĩnh vực này đóng góp gần 60% GDP, tạo hàng triệu việc làm, cải thiện chất lượng sống và mở rộng hội nhập quốc tế.
Động lực kinh tế và xã hội từ ngành bán lẻ Việt Nam
Ngành bán lẻ Việt Nam đang vươn lên như một trong những “đầu tàu” sôi động và giàu tiềm năng nhất của nền kinh tế, giữ vai trò không thể thay thế trong tiến trình tăng trưởng và hiện đại hóa đất nước.
Với lợi thế dân số hơn 100 triệu người, tốc độ đô thị hóa chóng mặt và sự lớn mạnh của tầng lớp trung lưu, bán lẻ không chỉ là chiếc cầu nối liền mạch giữa sản xuất và tiêu dùng mà còn là lực đẩy mạnh mẽ thúc đẩy cơ cấu kinh tế dịch chuyển theo hướng văn minh, hiện đại.
Những con số đã nói lên tất cả: năm 2023, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam đạt hơn 180 tỷ USD và dự báo sẽ bùng nổ lên 350 tỷ USD vào năm 2025, tương đương gần 60% GDP cả nước. Sự bứt phá này không chỉ khẳng định sức sống mãnh liệt của ngành mà còn đặt nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng bền vững trong nhiều thập kỷ tới.
Đặc biệt, bán lẻ đang trở thành “lá chắn” cho nền kinh tế khi kích thích tiêu dùng nội địa, một trong ba trụ cột tăng trưởng bên cạnh xuất khẩu và đầu tư. Chỉ riêng năm 2024, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã cán mốc 6.391 nghìn tỷ đồng, tăng 9% so với năm trước, cao hơn cả mức tăng GDP (6,42%). Đây là minh chứng rõ ràng rằng bán lẻ không chỉ tăng trưởng đều đặn mà còn góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, nhất là trong bối cảnh thế giới biến động và hậu quả COVID-19 vẫn còn in đậm.
Là khâu “nút thắt vàng” giữa sản xuất và tiêu dùng, ngành bán lẻ đã giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, mở đầu ra ổn định cho nông sản, hàng tiêu dùng, từ đó gia tăng giá trị sản xuất trong nước.
Sự trỗi dậy của hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, chuỗi bán lẻ hiện đại không chỉ cải thiện trải nghiệm tiêu dùng mà còn tạo nền tảng để nền kinh tế chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Nếu năm 2011, tỷ trọng bán lẻ mới dừng ở mức 55% GDP, thì đến 2023, con số này đã vọt lên 59%.
Ngành bán lẻ Việt Nam đang vươn lên như một trong những “đầu tàu” sôi động và giàu tiềm năng nhất của nền kinh tế, giữ vai trò không thể thay thế trong tiến trình tăng trưởng và hiện đại hóa đất nước.
Đặc biệt, thương mại điện tử, “cánh tay nối dài” của bán lẻ đang bùng nổ với tốc độ nhanh nhất châu Á - Thái Bình Dương, đưa Việt Nam trở thành thị trường tiềm năng thứ hai toàn khu vực, chỉ sau Ấn Độ.
Không chỉ là động lực kinh tế, bán lẻ còn là “nhà tuyển dụng khổng lồ” của xã hội. Ngành này tạo ra hàng triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp, đặc biệt cho lực lượng lao động trẻ và phụ nữ.
Từ chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa, siêu thị hiện đại đến các nền tảng trực tuyến như Shopee, Lazada, Tiki, ngành bán lẻ không chỉ giải quyết sinh kế mà còn đào tạo, rèn luyện kỹ năng số hóa và quản trị hiện đại cho đội ngũ lao động. Theo Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, đã có hơn 2 triệu việc làm trực tiếp được tạo ra, góp phần kéo giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Trên phương diện xã hội, bán lẻ góp phần nâng tầm chất lượng sống của người dân thông qua việc đa dạng hóa lựa chọn hàng hóa, hạ giá thành nhờ cạnh tranh và cải thiện dịch vụ khách hàng. Những chương trình như “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đã không chỉ thay đổi nhận thức tiêu dùng mà còn khơi dậy niềm tự hào hàng nội, bảo vệ lợi ích cộng đồng.
Đặc biệt tại nông thôn, nơi kênh bán lẻ truyền thống vẫn chiếm ưu thế, sự phát triển mạnh mẽ của bán lẻ hiện đại đã giúp người dân tiếp cận hàng hóa chất lượng cao, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa đô thị và nông thôn, qua đó góp phần kiến tạo một xã hội công bằng và hài hòa hơn.
Hội nhập quốc tế và thích ứng chuyển đổi số
Trong bối cảnh Việt Nam tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, RCEP hay TPP, ngành bán lẻ đang trở thành “cầu nối” chiến lược thu hút dòng vốn ngoại và đưa chuẩn quản trị hiện đại thâm nhập vào thị trường.
Các thương hiệu quốc tế như Aeon, Lotte, Big C hay Central Group không chỉ mang vốn và công nghệ quản lý tiên tiến mà còn tạo ra sức ép cạnh tranh buộc doanh nghiệp nội địa phải đổi mới để nâng cao năng lực toàn cầu. Nhờ lợi thế dân số trẻ, quy mô hơn 100 triệu người cùng lượng khách du lịch quốc tế phục hồi mạnh mẽ, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường bán lẻ mới nổi hấp dẫn nhất thế giới, đứng thứ 6 trong nhóm 30 quốc gia tiềm năng cao theo xếp hạng toàn cầu.
Các chuyên gia trong nước cũng khẳng định điều này. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế Quốc dân) nhận định sự gia tăng các điểm bán và chất lượng dịch vụ tại Việt Nam phản ánh chiến lược chuẩn bị kỹ lưỡng của các tập đoàn bán lẻ nước ngoài. Trong khi đó, ông Nguyễn Anh Đức, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam nhấn mạnh rằng doanh nghiệp nội địa buộc phải bứt phá, đổi mới mô hình và công nghệ nếu muốn giữ vững “miếng bánh” trong thị trường đầy biến động.
Song hành với hội nhập quốc tế là làn sóng chuyển đổi số, yếu tố được xem là sống còn đối với ngành bán lẻ. Thương mại điện tử được dự báo sẽ chiếm tới 20% tổng doanh thu bán lẻ vào năm 2025. Các sàn Shopee, Tiki, TikTok Shop hay Lazada không chỉ mở rộng kênh phân phối mà còn khai thác dữ liệu người dùng để cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, thay đổi căn bản hành vi tiêu dùng.
Theo “Thời báo Tài chính Việt Nam”, doanh nghiệp bán lẻ phải dịch chuyển từ tư duy “lấy sản phẩm làm trung tâm” sang “lấy khách hàng và dữ liệu làm trọng tâm”, nếu không sẽ bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn khoảng 90% cửa hàng tạp hóa nhỏ lẻ vận hành theo lối truyền thống, ghi chép thủ công, chưa tham gia vào chuỗi số hóa, tạo ra sự “lệch pha” rõ rệt với nhóm doanh nghiệp tiên phong.
Ngành bán lẻ đang trở thành “cầu nối” chiến lược thu hút dòng vốn ngoại và đưa chuẩn quản trị hiện đại thâm nhập vào thị trường.
Thách thức khác đến từ hạ tầng logistics chưa đồng bộ, chi phí giao nhận cao và thời gian giao hàng kéo dài, khiến cho việc chuyển đổi số trong bán lẻ chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Điều này đặt ra yêu cầu cải thiện hệ thống kho bãi, vận tải và quản lý chuỗi cung ứng, đặc biệt tại khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa.
Ở khía cạnh vốn đầu tư, ngành bán lẻ tiếp tục là điểm sáng thu hút FDI. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, đến cuối năm 2024, lĩnh vực bán buôn – bán lẻ đã có vốn đăng ký lũy kế gần 1,37 tỷ USD, đứng đầu cả nước về số dự án mới và thương vụ mua cổ phần.
Ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham Việt Nam, nhận xét rằng môi trường đầu tư tích cực và nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh đang giữ chân nhiều tập đoàn châu Âu, coi Việt Nam là điểm đến lý tưởng để mở rộng. Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng Việt Nam cần minh bạch hóa chính sách, cải thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để thu hút được các nhà đầu tư “xịn”, tránh tình trạng chỉ thu hút dự án nhỏ, giá trị gia tăng thấp.
Một xu hướng mới không thể bỏ qua là tiêu dùng xanh và phát triển bền vững. Bà Đặng Thúy Hà, Giám đốc bộ phận Consumer Insight của NielsenIQ Việt Nam, chỉ ra rằng người tiêu dùng ngày càng chú trọng tới sản phẩm thân thiện với môi trường và có xu hướng lựa chọn các thương hiệu gắn với trách nhiệm xã hội.
Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho doanh nghiệp nội địa: nếu biết kết hợp giữa chuyển đổi số và chiến lược phát triển bền vững, họ sẽ tạo được lợi thế cạnh tranh trước các tập đoàn ngoại.
Để ngành bán lẻ tận dụng tốt cơ hội hội nhập và chuyển đổi số, giới chuyên gia khuyến nghị cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Chính phủ cần tập trung hoàn thiện hạ tầng logistics, hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng để bảo vệ người tiêu dùng.
Doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, dữ liệu, nhân sự số, song song với xây dựng mô hình phát triển bền vững và hướng tới tiêu dùng xanh. Nếu làm được điều đó, bán lẻ Việt Nam không chỉ là động lực kinh tế trong ngắn hạn mà còn trở thành “người hùng thầm lặng” góp phần quan trọng vào mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Quang Anh