Với kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ vượt mốc 17 tỷ USD mỗi năm, Việt Nam tiếp tục giữ vị thế trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gỗ hàng đầu thế giới. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, thách thức lớn nhất của ngành gỗ và nội thất không còn nằm ở sản lượng hay doanh số, mà chuyển dần sang câu chuyện giá trị gia tăng, năng lực sáng tạo và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.
Bài toán “thoát mác gia công” đang trở thành ưu tiên chiến lược của cộng đồng doanh nghiệp ngành gỗ Việt Nam.
Áp lực thị trường và yêu cầu nâng tầm giá trị
Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh, dù chưa đạt mục tiêu 18 tỷ USD như kỳ vọng, nhưng kết quả xuất khẩu năm 2025 phản ánh nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp ngành gỗ và nội thất trong một năm đầy biến động. Một trong những yếu tố tác động mạnh nhất đến hoạt động xuất khẩu là chính sách thuế từ thị trường Mỹ, với nhiều thay đổi khó lường trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 11/2025.
Có thời điểm, mức thuế nhập khẩu tăng đột ngột từ 0% lên 46%, sau đó giảm về khoảng 20% sau các vòng đàm phán. Những biến động này khiến đối tác gặp khó trong việc tính toán giá thành, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ đặt hàng và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp Việt.
Dù chịu tác động từ chính sách thuế, Mỹ vẫn là thị trường ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn bình quân, đạt khoảng 8,5%, góp phần bù đắp cho sự sụt giảm tại một số thị trường khác. Bên cạnh đó, thị trường châu Âu cùng các thị trường truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc tiếp tục duy trì sự ổn định. Ngành gỗ Việt Nam đồng thời mở rộng hiện diện sang Trung Đông và ghi nhận những tín hiệu tích cực ban đầu từ thị trường Ấn Độ.
Nhờ sự đa dạng hóa thị trường, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng, qua đó khẳng định vị thế trong nhóm 5 quốc gia xuất khẩu gỗ lớn nhất thế giới. Riêng nhóm sản phẩm chế biến sâu, đặc biệt là đồ gỗ nội – ngoại thất, đạt kim ngạch 11,7 tỷ USD, đứng thứ hai toàn cầu, chỉ sau Trung Quốc.
Bước sang năm 2026, ngành gỗ và nội thất được kỳ vọng đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 18–19 tỷ USD. Ghi nhận từ doanh nghiệp cho thấy, ngay trong tháng đầu năm, tình hình đơn hàng đang ở mức trung bình đến tốt, một số doanh nghiệp lớn đã có đơn hàng kéo dài đến tháng 5/2026. Theo ông Phùng Quốc Mẫn, việc đa dạng hóa thị trường cùng với sự thích ứng dần của người tiêu dùng Mỹ trước mặt bằng giá mới được xem là nền tảng tạo sự ổn định, giúp doanh nghiệp yên tâm tổ chức sản xuất.
Từ “Made in Vietnam” đến làm chủ chuỗi cung ứng
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Lam Sơn, Nhà sáng lập Thiên Minh Furniture, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hawa, cho rằng giai đoạn hiện nay mở ra cơ hội lớn để ngành gỗ và nội thất Việt Nam nâng tầm vị thế. Xu hướng “Made in Vietnam” đang ngày càng được thị trường quốc tế, đặc biệt là Mỹ, quan tâm rõ nét hơn.
Qua khảo sát thực tế và tiếp xúc với khách hàng tại Mỹ, sản phẩm mang xuất xứ Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều tại các hệ thống phân phối lớn như Amazon hay Wayfair. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu trực tiếp của doanh nghiệp Việt vẫn còn khiêm tốn, do phần lớn sản phẩm được bán thông qua các công ty trung gian hoặc mang thương hiệu của đối tác nước ngoài. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của thương hiệu “Made in Vietnam”, song hàm lượng giá trị nội địa và quyền chủ động của doanh nghiệp Việt vẫn cần được nâng cao.
Để củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng, ngành gỗ được xác định cần tập trung gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, với hai yếu tố then chốt là nguồn nguyên liệu và nguồn nhân lực. Về nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh phát triển gỗ rừng trồng, đặc biệt là cây keo (acacia). Việc xây dựng thương hiệu gỗ acacia Việt Nam đã được các hiệp hội ngành gỗ kiên trì theo đuổi trong gần 20 năm qua, nhằm tạo nền tảng nguyên liệu bền vững cho toàn ngành.
Song song đó, nguồn nhân lực chất lượng cao, kết hợp với lợi thế thương hiệu “Made in Vietnam”, được xem là động lực giúp ngành gỗ Việt Nam bứt phá nhanh hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu trọng tâm, với mong muốn hợp tác rõ ràng từ các đối tác bản địa nhằm đưa hàng Việt vào hệ thống phân phối của họ. Đáng chú ý, cộng đồng người Việt tại Mỹ luôn có khát vọng đồng hành, đóng góp cho sự phát triển của sản phẩm và thương hiệu Việt, dù sự kết nối hiện nay vẫn chưa thực sự thông suốt.
Ở kênh B2B, nhiều tập đoàn bán lẻ lớn như Home Depot, Walmart, Costco hay Target chủ yếu mua hàng thông qua các công ty trading có tiềm lực tài chính mạnh và hệ thống logistics hoàn chỉnh. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp sản xuất trong nước vẫn còn manh mún, chưa đủ năng lực đáp ứng các đơn hàng lớn và dài hạn. Đây được xem là thời điểm ngành gỗ cần tăng cường liên kết, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn audit, tuân thủ và quản trị để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Logistics cũng là mắt xích then chốt. Việc liên kết hệ thống kho bãi từ Bắc vào Nam, tận dụng lợi thế cảng biển và trung tâm sản xuất, sẽ giúp doanh nghiệp xuất hàng trực tiếp từ Việt Nam đến kho đối tác tại Mỹ, giảm chi phí trung gian và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Một mảnh ghép quan trọng khác trong nỗ lực nâng cao giá trị gia tăng là hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu. Theo đó, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh sẽ tổ chức Hội chợ xuất khẩu đồ gỗ và nội thất – HawaExpo 2026 từ ngày 4–7/3. Sự kiện hướng đến nhóm doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đã được xác thực năng lực xuất khẩu, có định hướng phát triển bền vững và đầu tư chiều sâu.
Khác với mô hình triển lãm truyền thống, HawaExpo 2026 tập trung giải quyết các “điểm nghẽn” trong kết nối cung – cầu, ưu tiên doanh nghiệp nội địa và bảo vệ hình ảnh chung của ngành nội thất Việt Nam. Hội chợ dự kiến quy tụ hơn 450 nhà triển lãm với khoảng 2.500 gian hàng, trong đó 87% là nhà sản xuất Việt Nam đã được thẩm định về năng lực và mức độ tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường kết nối giá trị cao, góp phần xây dựng nền tảng phát triển bền vững và dài hạn cho ngành gỗ và nội thất Việt Nam.
Thanh Phong (t/h)