Ngành Logistics trước ‘mệnh lệnh’ phải xanh

Logistics đóng vai trò quan trọng trong duy trì kết nối và thúc đẩy dòng chảy thương mại. Thế nhưng, lĩnh vực này cũng gây ra hơn 1/3 lượng khí thải carbon toàn cầu, gây ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Để phát triển bền vững, con đường “xanh hoá” của logistics là tất yếu.

Ngành logistics (vận chuyển, kho bãi, phân phối và quản lý chuỗi cung ứng) của Việt Nam đã trải qua sự chuyển đổi đáng kể trong những năm gần đây, được thúc đẩy bởi tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của đất nước và sự hội nhập ngày càng tăng vào mạng lưới thương mại toàn cầu. Với vị trí địa lý chiến lược và nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng, Việt Nam đã nổi lên như một nhân tố chủ chốt trong mảng dịch vụ hậu cần ở khu vực. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng quan hệ thương mại, lĩnh vực logistics càng đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho sự dịch chuyển hàng hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Bối cảnh và tính cấp thiết phải phát triển logistics xanh

Theo một nghiên cứu năm 2021 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), có tới 37% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu là do vận tải, một trong những khâu quan trọng nhất của hoạt động hậu cần logistics.

Các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh dự kiến ​​sẽ tăng gấp 3 nhu cầu vận chuyển hàng hóa vào năm 2050 dẫn đến lượng phát thải khí nhà kính tăng gấp đôi. Trong bối cảnh đó, phát triển bền vững là xu hướng của mọi nền kinh tế, phát triển logistics xanh đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Theo dữ liệu từ các tổ chức nghiên cứu, quy mô thị trường logistics xanh toàn cầu dự kiến ​​sẽ đạt 2,9 nghìn tỷ USD vào năm 2032, tăng trưởng với tốc độ CAGR là 8,3% từ năm 2023 đến năm 2032.

Phát triển bền vững đã, đang và sẽ tiếp tục trở thành mục tiêu của nhiều nền kinh tế trên thế giới, và đang là “mệnh lệnh” phải xanh đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ hậu cần.

Tại Việt Nam, thị trường logistics đang ghi nhận bước tăng trưởng mạnh mẽ và giàu tiềm năng, chúng ta hiện đang nằm trong top 10 thị trường logistics mới nổi trên thế giới và đứng thứ 4 ở Đông Nam Á - theo bảng xếp hạng thường niên của Agility năm 2023.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, nhờ hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, cùng tốc độ tăng trưởng kinh tế lạc quan, Việt Nam sẽ sớm trở thành “ngôi sao logistics” của châu Á trong thời gian tới.

Nhận thức được tầm quan trọng của logistics, Chính phủ đã ban hành Quyết định 221/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics đến năm 2025, đồng thời đặt mục tiêu tăng tốc độ tăng trưởng của dịch vụ logistics lên 15-20% và gia tăng mức đóng góp của logistics vào GDP từ 8-10%.

Trong nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế, việc Việt Nam tham gia ký kết nhiều hiệp định thương mại tư do (FTA) buộc ngành sản xuất phải cơ cấu lại, mở cửa thị trường mới, thu hút hàng hóa quốc tế. Cùng với đó, Việt Nam cũng dành nguồn lực lớn để đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng giao thông cả đường bộ, đường sắt và các cảng hàng không, sân bay, đang là điều kiện tốt để thúc đẩy tăng trưởng ngành logistics.

Tuy nhiên, thông tin từ Hiệp hội Doanh nghiệp Logistics Việt Nam (VLBA), cho thấy mặc dù ngành này đã tăng trưởng 14-16% hàng năm trong những năm gần đây và tổng chi tiêu logistics tại Việt Nam tương đương hơn 20% GDP. Song mức chi tiêu này thuộc hàng cao nhất thế giới, bởi vì các hoạt động của ngành này tương đối kém hiệu quả.

Trong khi đó, dữ liệu từ tổ chức Doherty và Hoyle, sự phát triển của các hoạt động logistics hiện tại đang gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường. Tại Việt Nam, vận tải đường bộ chiếm hơn 95% tổng lượng khí thải ra môi trường từ hoạt động vận chuyển hàng hóa.

Việt Nam với các cam kết về giảm phát thải, phát triển bền vững trước cộng đồng quốc tế, cùng với những đòi hỏi khắt khe từ các thị trường xuất khẩu càng khiến yêu cầu chuyển xanh trong ngành logistics Việt Nam càng cấp thiết hơn. Xu hướng “xanh hoá” đang trở thành “mệnh lệnh” bắt buộc, nếu không chúng ta chấp nhận “ở lại phía sau”.

Trước ‘mệnh lệnh’ phải xanh

Là một trong các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu, Việt Nam nhận thức rõ ràng về tính nghiêm trọng cũng như tính cấp thiết của hoạt động bảo vệ môi trường và đặc biệt là giảm phát thải khí nhà kính. Đảng và Chính phủ Việt Nam cũng như các cơ quan chức năng thực sự dành sự quan tâm và ưu tiên hàng đầu cho hoạt động phát triển bền vững, trong đó có phát triển logistics xanh thông qua việc ban hành nhiều văn bản pháp luật, chính sách có liên quan nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi.

Các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam như Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản, Úc… đang ngày càng siết chặt hơn về tính bền vững của chuỗi cung ứng, yêu cầu xanh với lĩnh vực dịch vụ hậu cần tiếp tục gia tăng bằng nhiều quy định cụ thể.

Vốn là ngành đóng vai trò trọng yếu trong việc duy trì kết nối và thúc đẩy dòng chảy thương mại, đặc biệt là hàng hoá, dịch vụ, song logistics xanh hiện vẫn còn là khái niệm tương đối mới tại Việt Nam. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng trước “mệnh lệnh” phải xanh, ngành logistics Việt Nam cần phải có bước đi phù hợp để thích ứng, đặc biệt các doanh nghiệp cần phải hiểu rõ bản chất và vai trò của logistics xanh để quá trình áp dụng các giải phải linh hoạt, đồng bộ cho vấn đề này.

Chia sẻ tại Hội thảo APEC về Thúc đẩy Logistics xanh để tăng trưởng toàn diện và bền vững mới đây, Vụ trưởng Vụ chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), ông Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, rằng: “Xanh hóa logistics không chỉ là trách nhiệm mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, nâng cao hình ảnh thương hiệu, hướng tới phát triển bền vững, toàn diện hơn”.

Cũng tại Hội thảo này, bà Rebecca Orme - Giám đốc điều hành pháp lý khu vực Đông Nam Á của FedEx Express, cho rằng để ngành logistics xanh và phát triển bền vững cần chủ động phối hợp, xây dựng hệ sinh thái logistics xanh, không chỉ trong phạm vi một quốc gia, mà phải vươn ra khu vực và toàn cầu.

Bà Rebecca Orme thông tin, "quy mô thị trường xe điện tại khu vực ASEAN dự kiến ​​sẽ tăng từ 0,86 tỷ USD năm 2023 lên 3,54 tỷ USD vào năm 2028, do đó cần có năng lực và nguồn lực để đáp ứng sự phát triển này, bao gồm các vấn đề về năng lượng, linh kiện, cơ sở hạ tầng...". Đồng thời, bà cũng cho rằng các nước cần tạo thuận lợi cho thương mại, giúp giảm chi phí vận tải xuyên biên giới, từ đó thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu. Đi kèm với đó là cần ứng dụng công nghệ, tự động hóa thủ tục hải quan, giải pháp số hóa trong quá trình xanh hóa ngành logistics.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Hiệp hội doanh nghiệp logistics Việt Nam nhấn mạnh, rằng trong bối cảnh hiện nay, nếu các doanh nghiệp không nhanh chóng, ngay lập tức thực hiện các tiêu chí xanh hóa ngành logistics thì trong tương lai các doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn, dần bị “loại” khỏi các hoạt động kinh doanh, thương mại, xuất nhập khẩu trong nước và toàn cầu.

Cũng theo Hiệp hội doanh nghiệp logistics Việt Nam, có nhiều thách thức trong việc xanh hóa ngành logistics đối với các doanh nghiệp trong nước. Theo đó, thách thức lớn nhất là nhận thức, hiểu biết của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ về câu chuyện xanh hóa ngành logistics. Trong khi đó, chuyển đổi xanh là xu hướng, yêu cầu bắt buộc của mỗi doanh nghiệp và phải lựa chọn giải pháp, kế hoạch phù hợp với từng doanh nghiệp, và lĩnh vực.

Trong một khảo sát về nhận thức của doanh nghiệp của báo cáo hiện trạng phát triển logistics Việt Nam hồi năm 2022, cho thấy tỷ lệ các doanh nghiệp Việt Nam bao gồm cả các doanh nghiệp cung cấp và sử dụng dịch vụ logistics dành mối quan tâm rất lớn tới hoạt động logistics xanh và bền vững. Hơn 73,2% số công ty được khảo sát cho biết công ty đã đưa logistics xanh vào trong chiến lược kinh doanh của công ty. Đây là minh chứng cụ thể và rõ ràng về tầm nhận thức của các doanh nghiệp về vai trò của logistics xanh trong phát triển bền vững.

Rõ ràng, doanh nghiệp logistics đã có những hiểu biết nhất định về logistics xanh, tuy nhiên thực tế áp dụng vấn đề này trong hoạt động của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Do đó, theo các chuyên gia, quan trọng là phải hiểu cho đúng khái niệm logistics xanh, đồng thời doanh nghiệp phải liên lạc liên tục và duy trì thường xuyên tính xanh trong hoạt động của mình.

Bên cạnh đó cũng cần có sự chung tay của Chính phủ và các cơ quan quản lý, trong đó cần có những chính sách cụ thể, rõ ràng, ví dụ như chính sách thuế… Ngoài ra, các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ, vừa phải học hỏi, vừa tự cứu mình, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng một môi trường ngày càng xanh hơn, qua đó tạo dựng thương hiệu uy tín với cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài, hướng tới sự phát triển bền vững.

Minh Đức