Nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát triển ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam trong điều kiện CMCN 4.0

Sáng nay (13/12), tại trụ sở Bộ Công Thương, số 54 Hai Bà Trưng, Hà Nội đã diễn ra buổi bảo vệ Đề tài NCKH cấp Bộ: “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát triển ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam trong điều kiện cách mạng công nghiệp 4.0 (Nghiên cứu điển hình tại Hà Nội và TP.HCM) do Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam thực hiện.

Với vai trò là Chủ nhiệm đề tài, TS.Đinh Thị Mỹ Loan – Chủ tịch danh dự Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam đã báo cáo đề tài trước Hội đồng.

TS. Đinh Thị Mỹ Loan cho biết, lý do Hiệp hội chọn đề tài để nghiên cứu là bởi, cách mạng công nghiệp 4.0 (CMCN 4.0) đang làm thay đổi mọi mặt của đời sống cũng như các hoạt động kinh tế - xã hội trên toàn thế giới. Do đó, CMCN 4.0 là con đường tất yếu của các quốc gia trong đó có Việt Nam.

Cùng với đó, việc ứng dụng thành tựu CMCN 4.0 nhằm đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng và vượt qua thách thức của thị trường thời sáng tạo và công nghệ đang buộc các doanh nghiệp bán lẻ trên khắp thế giới phải thay đổi để tồn tại trong môi trường cạnh tranh khốc liệt hiện nay.

Dù CMCN 4.0 đang tác động mạnh mẽ, nhưng phải thừa nhận rằng, nhận thức, hiểu biết đặc biệt là trải nghiệm, kinh nghiệm thực tế về ứng dựng thành tựu của CMCN 4.0 nói chung và công nghệ 4.0 cho ngành bán lẻ nói riêng của đại đa số các doanh nghiệp phân phối – bán lẻ Việt Nam cho đến thời điểm này vẫn còn hết sức hạn chế.

Nhóm nghiên cứu Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam kỳ vọng, Đề tài sẽ là một hướng nghiên cứu mới và có ý nghĩa thiết thực nhằm giúp doanh nghiệp bán lẻ chủ động tiếp cận CMCN 4.0 và đề xuất các giải pháp phát triển ngành bán lẻ Việt Nam trong điều kiện CMCN 4.0.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Đề tài đó là đã nêu lên kinh nghiệm ứng dụng công nghệ 4.0 trong ngành bán lẻ của một số nước (Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippines). Từ đó  rút ra những bài học cho Việt Nam như: Thứ nhất, các Chính phủ quan tâm thích đáng và chú trọng phát triển ngành dịch vụ bán lẻ, đặc biệt trong bối cảnh CMCN 4.0 với những cơ hội và thách thức to lớn đối với nền kinh tế của từng quốc gia. Thứ hai, tập trung và tăng cường hơn nữa hoạt động thông tin, truyền thông để nâng cao nhận thức về cuộc CMCN 4.0 và tính tất yếu phải sớm áp dụng các công nghệ 4.0 vào việc phát triển kinh tế - xã hội nói chung, vào phát triển ngành bán lẻ nói riêng. Thứ ba, xây dựng chính sách trong việc ứng dựng công nghệ 4.0 và hỗ trợ chuyển đổi số. Thứ tư, lựa chọn mũi nhọn để ưu tiên phát triển. Thứ năm, xây dựng nguồn lực chất lượng cao, được đào tạo bài bản về công nghệ thông tin bên cạnh kiến thức về thị trường, kinh doanh bán lẻ. Thứ sáu, chú trọng hơn nữa vai trò của người tiêu dùng trong thời đại 4.0.

Trong phần nghiên cứu thực trạng của mình, Đề tài cũng đã thực hiện khảo sát nhu cầu ứng dụng và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp (Nghiên cứu điển hình tại Hà Nội và Tp Hồ Chí Minh). Theo đó, kết quả khảo sát cho thấy, nhu cầu về hiểu biết, nhận thức và nhu cầu ứng dụng công nghệ 4.0 ở các mức độ khác nhau, đặc biệt tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các nhà bán lẻ truyền thống với xuất phát điểm về công nghệ khá thấp. Khối các doanh nghiệp lớn, dẫn đầu ngành bán lẻ Việt Nam như Saigon Coop, Wincommerce, BRG Retail, Satra, Kangaroo, VHC, PICO, Canifa và các doanh nghiệp FDI như AEON Việt Nam, Central Retail Việt Nam, (Go!, Lan Chi, Nguyễn Kim…), Mega Market… có nhu cầu ứng dụng ở mức độ sâu hơn, rộng hơn so với mặt bằng chung.

Bên cạnh việc khảo sát cộng đồng doanh nghiệp, Đề tài cũng có khảo sát đối tượng người tiêu dùng và có những phân tích, nhận định xác đáng về vai trò của người tiêu dùng như “Người tiêu dùng – Động lực ứng dụng công nghệ 4.0 cho ngành bán lẻ".

Có thể thấy, nhu cầu ứng dụng và mức độ sẵn sàng của người tiêu dùng đối với công nghệ rất lớn và rất đa dạng. Cụ thể như: Mua sắm qua mạng xã hội, website, phần mềm cài đặt trong điện thoại; mua sắm theo định hướng, quảng cáo từ mạng xã hội và các quảng cáo đến từ các phần mềm, app ứng dụng, trò chơi qua điện thoại, máy tính; mua sắm theo gợi ý của ngân hàng, ví điện tử; mua sắm theo các sự kiện bán hàng trực tuyến dạng livestream…

Từ việc nắm bắt được nhu cầu và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp và người tiêu dùng, Đề tài đã xây dựng được các giải pháp phát triển ngành bán lẻ Việt Nam phù hợp và khả thi cho cộng đồng doanh nghiệp phân phối – bán lẻ; các Cơ quan QLNN; từ phía người tiêu dùng và truyền thông đại chúng.

Đối với doanh nghiệp bán lẻ, giải pháp được đề xuất đó là: Nâng cao nhận thức cho cộng đồng các nhà bán lẻ, đặc biệt là nhà bán lẻ nhỏ và siêu nhỏ… thông qua các kế hoạch, chương trình của Nhà nước và các Hiệp hội, của bản thân của doanh nghiệp. Đề tài cũng nêu rõ, các DN lớn cần lan tỏa các mô hình thành công, hỗ trợ mạnh mẽ cho các nhà bán lẻ vừa và nhỏ, siêu nhỏ … ; Doanh nghiệp phải ý thức được ứng dụng CMCN 4.0 là yếu tố sống còn; Việc ứng dụng công nghệ 4.0 phải thích ứng với từng doanh nghiệp, đảm bảo tính hợp lý, tính khả thi và không lãng phí nguồn lực tài chính cũng như con người. Cùng với đó, các giải pháp liên quan đến nguồn nhân lực, logistics, “thấu hiểu người tiêu dùng” cũng được xem là những giải pháp quan trọng.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, TS. Đinh Thị Mỹ Loan cũng đưa ra đề xuất như: Cần có mục tiêu dài hạn, hướng đi cụ thể và có lộ trình gắn liền với xu thế phát triển của thương mại điện tử và ứng dụng hiệu quả thành tựu từ CMCN 4.0; Xác định rõ vị trí và vai trò của ngành bán lẻ Việt Nam trong nền kinh tế đất nước và đời sống nhân dân thể hiện qua chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là đưa ngành bán lẻ vào danh sách các lĩnh vực ưu tiên chuyển đổi số trước theo Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 của Chính phủ.

Ngoài ra, khuyến khích phát triển đa dạng các loại hình kết cấu hạ tầng thương mại; đa dạng hóa các phương thức bán lẻ; khuyến khích và hỗ trợ các hình thức đổi mới và sáng tạo trong ứng dụng CMCN 4.0 trên thị trường bán lẻ…

Đánh giá về Đề tài, các ý kiến của Ủy viên phản biện cùng các Ủy viên khác và Chủ tịch Hội đồng đều nhất trí cho rằng, đây là một Đề tài được đầu tư nghiên cứu khoa học nghiêm túc, có tính ứng dụng thực tiễn cao. Đề tài có thể vừa là tài liệu tham khảo trong quá trình xây dựng chính sách cho Bộ Công Thương vừa là tài liệu hữu ích cho các doanh nghiệp bán lẻ trong thời đại chuyển đổi số đang “bùng nổ” hiện nay.

Thay mặt nhóm nghiên cứu của Hiệp hội, TS.Đinh Thị Mỹ Loan trân trọng cảm ơn Hội đồng. “Chúng tôi sẽ tiếp thu những ý kiến góp ý của Hội đồng để hoàn thiện Đề tài một cách hoàn chỉnh nhất. Mong rằng, Đề tài sẽ thực sự phát huy được đúng mục đích đó là tìm được những giải pháp tốt nhất để phát triển ngành bán lẻ Việt Nam trong điều kiện CMCN 4.0” – TS. Đinh Thị Mỹ Loan khẳng định.

Minh Lê