Người bán né hóa đơn, người mua chịu thiệt

Trong thời đại mua sắm trực tuyến bùng nổ, đặc biệt qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok, việc người bán hàng né tránh việc xuất hóa đơn đang trở nên phổ biến. Đây không chỉ là hành vi trốn thuế mà còn khiến người tiêu dùng gặp nhiều rủi ro về quyền lợi, chất lượng sản phẩm và pháp lý.

Né hóa đơn – Chiêu trò trốn thuế, qua mặt pháp luật

Theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP, bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đều phải lập hóa đơn khi bán hàng, kể cả khi giao dịch online. Tuy vậy, thực tế cho thấy nhiều chủ shop online cố tình không xuất hóa đơn, sử dụng tài khoản cá nhân để giao dịch, che giấu doanh thu nhằm trốn thuế.

Hành vi này không chỉ gây thất thu cho ngân sách nhà nước mà còn vi phạm pháp luật về thương mại và quản lý thuế. Theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, người bán hàng không có hóa đơn, chứng từ có thể bị phạt từ vài trăm nghìn đến hàng chục triệu đồng, và phải nộp lại số tiền thu lợi bất hợp pháp.

Không hóa đơn – Người tiêu dùng chịu thiệt

Người tiêu dùng là đối tượng chịu thiệt thòi lớn nhất khi mua phải hàng không hóa đơn. Khi người tiêu dùng không có hóa đơn hoặc chứng từ mua hàng, họ gần như mất đi “tấm vé pháp lý” để yêu cầu người bán chịu trách nhiệm trong trường hợp hàng hóa bị lỗi, không đúng mô tả, hoặc phát sinh tranh chấp. Rất nhiều vụ việc ghi nhận người mua không thể đổi trả dù sản phẩm hư hỏng, không dùng được, vì không có bằng chứng giao dịch.

Không hóa đơn cũng đồng nghĩa với việc hàng hóa không được kiểm soát nguồn gốc. Người tiêu dùng vô tình trở thành nạn nhân của hàng giả, hàng nhái, hàng nhập lậu hoặc thậm chí hàng vi phạm an toàn thực phẩm, mỹ phẩm. Đây không chỉ là rủi ro tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sửa đổi 2023 (hiệu lực từ 01/7/2024) đã mở rộng quyền cho người mua: được yêu cầu thông tin đầy đủ, được đơn phương chấm dứt giao dịch và yêu cầu hoàn tiền nếu quyền lợi bị xâm phạm. Tuy nhiên, để thực thi các quyền này, người tiêu dùng cần có bằng chứng giao dịch, tối thiểu là hóa đơn, biên nhận hoặc dữ liệu đối thoại với người bán.

Nếu không có hóa đơn, người tiêu dùng mất quyền chứng minh giao dịch và như vậy, việc đòi bồi thường gần như bất khả thi, dù luật pháp đã đứng về phía họ.

Cơ quan chức năng siết chặt quản lý, người tiêu dùng cần chủ động yêu cầu người bán xuất hóa đơn

Trước thực trạng trên, cơ quan thuế đã và đang phối hợp với các nền tảng mạng xã hội để kiểm tra, thu thập dữ liệu về hoạt động kinh doanh online. Từ 01/7/2024, danh sách người bán online vi phạm quyền lợi người tiêu dùng sẽ được công khai rộng rãi, nhằm cảnh báo và bảo vệ người mua.

Để bảo vệ chính mình khi mua sắm qua mạng xã hội, người tiêu dùng cần chủ động thực hiện một số biện pháp. Trước hết, hãy yêu cầu người bán cung cấp hóa đơn rõ ràng, hợp lệ để đảm bảo quyền lợi về sau. Ưu tiên giao dịch với những người bán có đăng ký kinh doanh và cung cấp đầy đủ thông tin minh bạch về sản phẩm, giá cả, chính sách đổi trả.

Người mua cũng nên lưu trữ hóa đơn điện tử, tin nhắn trao đổi hoặc hình ảnh giao dịch làm bằng chứng nếu phát sinh tranh chấp. Trong trường hợp phát hiện hành vi vi phạm như bán hàng không rõ nguồn gốc, không xuất hóa đơn, người tiêu dùng nên báo cáo đến cơ quan quản lý thị trường, cơ quan thuế hoặc công an kinh tế để được xử lý kịp thời.

Thị trường online đang phát triển mạnh mẽ, rất cần có kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý, đồng thời nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật từ cả người bán lẫn người mua, đã đến lúc mỗi người dùng mạng xã hội cần trở thành người tiêu dùng thông thái, nói không với hàng hóa không hóa đơn và đó là đòi hỏi quyền lợi chính đáng.

Mai Chi