Từ chứng khoán, quỹ mở đến crypto, ngày càng nhiều người trẻ rời khỏi thói quen gửi tiết kiệm truyền thống để tìm kiếm cơ hội sinh lời cao hơn trong thời đại số. Nhưng phía sau cuộc đua lợi nhuận ấy cũng là làn sóng đầu tư theo cảm xúc, tâm lý FOMO và những rủi ro tài chính mà không phải ai cũng lường trước.
Sổ tiết kiệm không còn là lựa chọn duy nhất
Chỉ vài năm trước, gửi tiết kiệm ngân hàng vẫn được xem là lựa chọn tài chính gần như mặc định của phần lớn người trẻ khi bắt đầu có tiền dư. Một cuốn sổ tiết kiệm, vài phần trăm lãi suất mỗi năm và cảm giác “tiền nằm trong ngân hàng là an toàn” từng là tư duy phổ biến của nhiều thế hệ. Nhưng hiện nay, điều đó đang thay đổi rất nhanh.
Ngày càng nhiều người trẻ không còn xem ngân hàng là nơi duy nhất để giữ tiền. Thay vì gửi tiết kiệm dài hạn, họ chuyển sang chứng khoán, quỹ mở, vàng, ngoại tệ số hay thậm chí crypto với kỳ vọng sinh lời cao hơn nhiều lần.
Trong các hội nhóm tài chính trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những cuộc trò chuyện kiểu: “Gửi tiết kiệm lãi có vài phần trăm, mua cổ phiếu một phiên đã bằng cả năm”. Với nhiều người trẻ, đặc biệt là thế hệ Gen Z và Millennials (thế hệ thế hệ Y), việc để tiền “nằm yên” trong ngân hàng bắt đầu bị xem là chậm chạp và kém hấp dẫn.
Sự thay đổi này phần nào đến từ môi trường số hóa tài chính bùng nổ trong vài năm gần đây. Chỉ với một chiếc điện thoại, người dùng có thể mở tài khoản chứng khoán trong vài phút, mua chứng chỉ quỹ chỉ từ vài chục nghìn đồng hoặc giao dịch crypto xuyên biên giới bất cứ lúc nào.
Đầu tư vì thế không còn là khái niệm dành riêng cho giới tài chính hay người có nhiều tiền như trước.
Ngân hàng không còn là lựa chọn của nhiều bạn trẻ.
Theo Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, năm 2025 thị trường ghi nhận hơn 2 triệu tài khoản chứng khoán mở mới, nâng tổng số tài khoản nhà đầu tư trong nước lên hơn 10 triệu, tương đương khoảng 10% dân số. Nhiều công ty chứng khoán cũng cho biết phần lớn tài khoản mới thuộc nhóm khách hàng trẻ dưới 35 tuổi.
Dữ liệu từ SSI Research cho thấy nhóm nhà đầu tư dưới 35 tuổi hiện chiếm khoảng 60–70% lượng tài khoản giao dịch mới mở trong những năm gần đây. Trong khi đó, khảo sát của Finhay và Infocus Mekong cho thấy khoảng 73% người thuộc thế hệ Gen Z tại Việt Nam đã từng tham gia ít nhất một hình thức đầu tư tài chính, từ chứng khoán, quỹ mở cho tới crypto.
Các nền tảng số cũng khiến việc đầu tư trở nên “dễ tiếp cận” hơn bao giờ hết. Hàng loạt KOL tài chính, TikToker chia sẻ kinh nghiệm đầu tư, video kiểu “một ngày kiếm tiền từ chứng khoán”, “lãi gấp đôi nhờ coin” hay “tự do tài chính ở tuổi 25” xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội.
Trong dòng chảy ấy, nhiều người trẻ bắt đầu có tâm lý rằng gửi tiết kiệm là quá chậm để theo kịp tốc độ tăng giá của cuộc sống.
Không ít người cho rằng nếu chỉ gửi ngân hàng với lãi suất 4,5–6% mỗi năm thì rất khó mua nhà, mua xe hay tích lũy tài sản lớn trong bối cảnh giá bất động sản, học phí, y tế và chi phí sinh hoạt liên tục leo thang.
Một khảo sát của Visa năm 2025 cũng cho thấy gần 80% người trẻ Việt Nam trong độ tuổi 18–30 ưu tiên các kênh đầu tư có khả năng sinh lời cao hơn gửi tiết kiệm truyền thống, dù chấp nhận mức rủi ro lớn hơn.
Chị Mai Anh, 27 tuổi, nhân viên marketing tại Hà Nội, cho biết trước đây gần như toàn bộ tiền tiết kiệm của chị đều nằm trong ngân hàng. Nhưng khoảng hai năm trở lại đây, chị chuyển phần lớn sang chứng chỉ quỹ và cổ phiếu.
“Bạn bè xung quanh ai cũng đầu tư. Có người lời rất nhanh nên mình cũng bắt đầu tìm hiểu. Gửi tiết kiệm giờ cho cảm giác tiền tăng quá chậm”, chị nói.
Không chỉ chứng khoán, crypto cũng đang trở thành kênh hút dòng tiền mạnh từ giới trẻ. Nhiều người xem đây như cơ hội đổi đời nhanh, đặc biệt sau những câu chuyện kiếm tiền hàng trăm triệu đồng chỉ sau vài tháng được lan truyền trên mạng xã hội.
Theo Chainalysis, Việt Nam nhiều năm liên tiếp nằm trong nhóm quốc gia dẫn đầu thế giới về mức độ chấp nhận tài sản số và giao dịch crypto. Điều này cho thấy một bộ phận lớn người trẻ đang sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn để tìm kiếm lợi nhuận lớn hơn.
Ở một góc độ khác, điều này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy tài chính của thế hệ trẻ. Nếu thế hệ trước ưu tiên sự an toàn và tích lũy chậm mà chắc, thì nhiều người trẻ hiện nay lại ưu tiên tốc độ tăng tài sản và khả năng tạo ra dòng tiền nhanh hơn. Ngân hàng vì thế không còn là “đích đến cuối cùng” của tiền nhàn rỗi như trước.
Cuộc đua lợi nhuận và những rủi ro phía sau
Tuy nhiên, phía sau làn sóng đầu tư số là không ít rủi ro. Nhiều chuyên gia tài chính cho rằng một bộ phận người trẻ hiện nay đang đầu tư theo tâm lý FOMO nhiều hơn hiểu biết tài chính thực sự. Không ít người xuống tiền chỉ vì “thấy người khác có lời”, chạy theo hội nhóm mạng xã hội hoặc tin vào những lời hứa lợi nhuận hấp dẫn.
Tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, từng cảnh báo rằng nhiều người trẻ hiện bước vào đầu tư với tâm lý muốn giàu nhanh hơn là tích lũy bền vững. Theo ông, mạng xã hội và các câu chuyện lợi nhuận khổng lồ đang tạo ra cảm giác kiếm tiền quá dễ, khiến không ít người lao vào các kênh đầu tư rủi ro cao khi chưa có đủ kiến thức quản trị tài chính.
“Nguy hiểm nhất là tâm lý vay tiền hoặc dùng đòn bẩy tài chính để đầu tư với kỳ vọng kiếm lời nhanh”, ông Hiếu từng nhận định trên báo chí.
Thực tế, sau các giai đoạn thị trường crypto hay chứng khoán lao dốc, không ít người trẻ đã mất phần lớn khoản tích lũy chỉ trong thời gian ngắn. Có người vay tiền để đầu tư, dùng margin chứng khoán hoặc lao vào những dự án tài sản số không rõ ràng rồi rơi vào khủng hoảng nợ nần.
Không ít câu chuyện “đu đỉnh” từng lan truyền mạnh trên mạng xã hội. Có người lãi lớn trong giai đoạn thị trường tăng nóng rồi tiếp tục vay thêm để đầu tư và cuối cùng mất sạch chỉ sau vài tháng thị trường đảo chiều. Có người mới ngoài 20 tuổi nhưng đã gánh khoản nợ hàng trăm triệu đồng vì đầu tư theo trào lưu.
Theo nhiều chuyên gia, điều đáng lo không nằm ở việc người trẻ đầu tư, mà ở việc đầu tư quá sớm khi chưa có nền tảng tài chính ổn định và thiếu kiến thức quản trị rủi ro.
Tiến sĩ Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng của BIDV, cho rằng sự phát triển mạnh của tài chính số đang mở ra cơ hội đầu tư lớn hơn cho người dân, nhưng đồng thời cũng khiến ranh giới giữa đầu tư và đầu cơ trở nên mong manh hơn. Theo ông, nhiều người trẻ hiện tiếp cận đầu tư rất nhanh, nhưng hiểu biết tài chính cá nhân lại chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường số.
Từ chứng khoán, quỹ mở đến crypto, ngày càng nhiều người trẻ rời khỏi thói quen gửi tiết kiệm truyền thống để tìm kiếm cơ hội sinh lời cao hơn trong thời đại số.
Trong khi đó, ông Nguyễn Hữu Quang, lãnh đạo một công ty quản lý quỹ, từng nhận định rằng thế hệ trẻ hiện có xu hướng “sợ bỏ lỡ cơ hội” nhiều hơn “sợ mất tiền”. Chính tâm lý này khiến không ít người liên tục chạy theo các “trend” đầu tư mới, từ chứng khoán, vàng cho tới crypto mà thiếu chiến lược tài chính dài hạn.
Dù vậy, xu hướng người trẻ rời xa tiết kiệm truyền thống vẫn đang diễn ra rõ rệt.
Điều này không có nghĩa ngân hàng mất vai trò, nhưng chức năng của ngân hàng trong mắt thế hệ trẻ đang thay đổi. Với nhiều người, tài khoản ngân hàng giờ chủ yếu phục vụ thanh toán, chuyển tiền và quản lý dòng tiền hằng ngày, thay vì là nơi “cất tài sản” dài hạn như trước.
Trong khi đó, cuộc cạnh tranh giữ dòng tiền của người trẻ ngày càng khốc liệt hơn khi ngân hàng không chỉ phải cạnh tranh với nhau, mà còn phải cạnh tranh với các ứng dụng đầu tư, nền tảng tài chính số và cả những “cơn sốt” tài sản mới trên internet.
Nhiều ngân hàng hiện cũng buộc phải thay đổi để giữ chân khách hàng trẻ. Từ việc tích hợp đầu tư chứng chỉ quỹ, bảo hiểm, vàng số cho tới xây dựng hệ sinh thái tài chính ngay trên ứng dụng ngân hàng, tất cả đều cho thấy cuộc đua giành dòng tiền đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác.
Có lẽ điều đáng chú ý nhất không nằm ở chuyện người trẻ có còn gửi tiết kiệm hay không, mà ở sự thay đổi trong tư duy tài chính của cả một thế hệ.
Một thế hệ lớn lên cùng điện thoại thông minh, quen với tốc độ, thích lợi nhuận nhanh và sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn để tìm kiếm cơ hội đổi đời sớm hơn cha mẹ mình từng nghĩ.
Quang Anh