Bộ Tài chính đã xử lý nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, nhưng vẫn còn 198 cơ sở chưa hoàn tất.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính đang tạo ra một khối lượng lớn cơ sở nhà, đất cần rà soát, điều chuyển, chuyển giao hoặc xử lý. Với Bộ Tài chính, đây là nhiệm vụ đặc biệt lớn khi bộ quản lý một hệ thống ngành dọc trải rộng trên phạm vi cả nước, đồng thời tiếp nhận thêm nhiều chức năng, nhiệm vụ và tài sản sau quá trình tổ chức lại bộ máy.
Kết luận thanh tra chuyên đề của Thanh tra Chính phủ, tại thời điểm ngày 1/3/2025, Bộ Tài chính quản lý 4.581 cơ sở nhà, đất, với tổng diện tích hơn 8,83 triệu m² đất và 6,14 triệu m² nhà. Trong giai đoạn từ ngày 1/3/2025 đến 30/4/2026, Bộ phát sinh 1.943 cơ sở dôi dư, không có nhu cầu sử dụng.
Đến thời điểm kết thúc thanh tra ngày 22/6/2026, số cơ sở nhà, đất Bộ Tài chính quản lý còn 2.892 cơ sở. Trong đó, 198 cơ sở dôi dư sau sắp xếp chưa hoàn thành xử lý. Tính chung trong giai đoạn thanh tra, Bộ đã có quyết định xử lý đối với 1.937 cơ sở dôi dư, hoàn thành xử lý 1.739 cơ sở, còn 34 cơ sở chưa có quyết định xử lý.
Trụ sở Bộ Tài chính
Những con số này cho thấy khối lượng tài sản công đã được xử lý là rất lớn. Tuy nhiên, phần việc tồn tại còn lại vẫn rất đáng chú ý, bởi đây là những cơ sở nhà, đất đang đứng trước nguy cơ kéo dài tình trạng bỏ trống, sử dụng tạm thời hoặc chậm đưa vào khai thác.
Nhiều điểm nghẽn trong xử lý khối tài sản lớn
Mặc dù, Bộ Tài chính đã có nhiều nỗ lực trong việc rà soát, sắp xếp và xử lý tài sản. Phần lớn cơ sở nhà, đất đã được xác định nhu cầu sử dụng, xây dựng phương án và tổ chức điều chuyển, chuyển giao để tiếp tục khai thác. Việc này góp phần tận dụng cơ sở vật chất hiện có, hạn chế đầu tư mới và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong quá trình thực hiện vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Công tác kiểm kê, rà soát và báo cáo chưa đầy đủ, chính xác; một số đơn vị chưa cập nhật kịp thời thông tin nhà, đất vào phần mềm quản lý tài sản của ngành và cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công. Một số tài sản đã điều chuyển, chuyển giao nhưng dữ liệu chưa được điều chỉnh giảm kịp thời.
Đáng chú ý, tiến độ sắp xếp, xử lý một số cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu. Có 545 cơ sở đã hoàn thành xử lý nhưng Bộ Tài chính chậm ban hành quyết định chuyển giao tài sản về địa phương trong thời hạn quy định. Bên cạnh đó, 392 cơ sở thuộc các cơ quan được giao quản lý, sử dụng chậm phối hợp với cơ quan chức năng địa phương để thực hiện bàn giao.
Tình trạng chậm xử lý còn thể hiện ở nhóm tài sản đã có quyết định nhưng chưa hoàn tất điều chuyển, chuyển giao. Thanh tra xác định 24 cơ sở đã có quyết định xử lý của Bộ Tài chính nhưng các bên chưa hoàn thành việc tiếp nhận, bàn giao và đã quá thời hạn theo quy định. Trong số này có những trường hợp còn vướng giải phóng mặt bằng, hồ sơ pháp lý hoặc hiện trạng sử dụng khác với phương án xử lý ban đầu.
Đáng chú ý hơn là trong 198 cơ sở dôi dư, không có nhu cầu sử dụng, có 131 cơ sở đang bỏ trống, không sử dụng. Trong đó, 10 cơ sở đã không được sử dụng trên một năm, với tổng diện tích hơn 5.568 m² đất và hơn 3.726 m² sàn xây dựng. Ngoài ra, 121 cơ sở không sử dụng dưới một năm đang chờ xử lý, bàn giao.
Một số cơ sở vẫn đang được sử dụng tạm thời hoặc chỉ sử dụng một phần trong thời gian chờ phương án xử lý. Thanh tra ghi nhận 66 cơ sở thuộc nhóm này. Điều đó cho thấy bài toán xử lý tài sản dôi dư không đơn thuần là quyết định “giữ lại hay chuyển giao”, mà còn liên quan đến nhu cầu sử dụng thực tế, chức năng của tài sản, hồ sơ pháp lý và khả năng tiếp nhận của địa phương.
Khơi thông nguồn lực, nhưng phải rõ trách nhiệm
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ xác định có 191 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý, với tổng diện tích khoảng 334.225,9 m² đất và 210.585,3 m² sàn xây dựng. Trong đó, 189 cơ sở, tương ứng hơn 331.771 m² đất và 208.165 m² sàn xây dựng, được đánh giá là có nguồn lực có thể khơi thông ngay.
Nếu được xử lý đúng tiến độ, đây không chỉ là việc giảm số lượng tài sản dôi dư trên sổ sách. Quan trọng hơn, quỹ đất và nhà đang bỏ trống có thể được đưa trở lại phục vụ hoạt động công, chuyển giao cho địa phương hoặc xử lý theo phương án phù hợp, qua đó hạn chế tình trạng xuống cấp, lãng phí tài sản công.
Thanh tra Chính phủ xác định có 191 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý, với tổng diện tích khoảng 334.225,9 m² đất và 210.585,3 m² sàn xây dựng
Tuy nhiên, nút thắt lớn nằm ở hồ sơ pháp lý và sự phối hợp giữa các bên. Thanh tra cho biết nhiều cơ sở được hình thành từ lâu, trải qua nhiều thời kỳ quản lý nên hồ sơ chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ hoặc có chênh lệch giữa giấy tờ và hiện trạng về diện tích, ranh giới, mục đích sử dụng. Một số cơ sở có nhiều cơ quan cùng sử dụng hoặc sử dụng xen kẽ, khiến việc xác định phạm vi quản lý và trách nhiệm bàn giao gặp khó khăn.
Việc sắp xếp chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp cũng tạo thêm áp lực. Các địa phương đồng thời phải xử lý lượng lớn trụ sở dôi dư của chính mình, trong khi tiếp nhận thêm tài sản từ các bộ, ngành. Ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa hoặc nơi không còn là trung tâm hành chính, nhu cầu sử dụng tài sản giảm khiến việc tiếp nhận và khai thác càng khó khăn.
Bên cạnh nguyên nhân khách quan, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ nguyên nhân chủ quan. Một số đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong kiểm kê, rà soát, cập nhật dữ liệu và hoàn thiện hồ sơ pháp lý; còn chậm đề xuất phương án xử lý, chưa chủ động phối hợp với địa phương và chưa quyết liệt trong đôn đốc, giám sát, kiểm tra, nhất là đối với các cơ sở bỏ trống trên một năm.
Đáng chú ý, kết luận thanh tra không chỉ yêu cầu xử lý tài sản mà còn đặt vấn đề xác định trách nhiệm. Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính rà soát tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan; nếu có đủ căn cứ thì xem xét, xử lý nghiêm theo quy định.
Về giải pháp, Thanh tra Chính phủ yêu cầu xây dựng phương án xử lý cụ thể, có thời hạn rõ ràng đối với nhà, đất dôi dư, không còn nhu cầu hoặc dôi dư một phần; đồng thời đưa kết quả xử lý vào tiêu chí đánh giá thi đua, phân loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đây là cách tiếp cận nhằm biến việc xử lý tài sản dôi dư từ một nhiệm vụ hành chính thành trách nhiệm gắn với hiệu quả công vụ.
Một yêu cầu khác có ý nghĩa lâu dài là hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công, trong đó phải cập nhật đầy đủ thông tin về số lượng, địa điểm, diện tích đất, diện tích xây dựng và đơn vị quản lý, sử dụng. Khi dữ liệu tài sản được chuẩn hóa và cập nhật kịp thời, việc rà soát, đối chiếu và đưa ra phương án xử lý sẽ có cơ sở chính xác hơn.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở; đồng thời có cơ chế khai thác tạm thời đối với nhà, đất dôi dư trong thời gian chờ xử lý để tránh xuống cấp và lãng phí.
Xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ là hoàn tất thủ tục, mà còn là phép thử về kỷ luật quản lý tài sản công. Khi dữ liệu chuẩn, trách nhiệm rõ, phương án có thời hạn, nguồn lực này khai thác hiệu quả.
Phượng Hòa