Trong vài năm gần đây, giá bất động sản tại khu vực phía Nam, đặc biệt là TP.HCM và các tỉnh vệ tinh đã tăng mạnh, kéo theo hệ lụy là người thu nhập thấp, công nhân ngày càng khó tiếp cận nhà ở phù hợp.
Nhà ở xã hội vốn được kỳ vọng là giải pháp “vừa túi tiền”, đang đối mặt với tình trạng thiếu nguồn cung, tiến độ chậm và mức giá cụ thể trong một số dự án khiến mục tiêu an sinh nhà ở gặp thách thức lớn.
“Giấc mơ nhỏ” giữa cơn sốt giá lớn
Các địa phương phía Nam đặt mục tiêu xây dựng hàng chục nghìn căn NOXH giai đoạn 2021–2025, nhưng tiến độ thực hiện còn rất thấp. Tại TP.HCM, kế hoạch khoảng 35.000 căn đến năm 2025 mới hoàn thành một phần rất nhỏ; nhiều báo cáo cho thấy phần trăm hoàn thành chưa đạt một phần tư chỉ tiêu. Điều này dẫn đến khoảng cách lớn giữa nhu cầu thực tế, đặc biệt nhóm công nhân, người thu nhập thấp và nguồn cung chính thức.
Ba năm trở lại đây, khi chưa sáp nhập tỉnh, thành giá bất động sản ở TP.HCM, Bình Dương , Đồng Nai… tăng với tốc độ chưa từng có. Mỗi đợt mở bán, dù là nhà thương mại hay nhà ở xã hội đều nhanh chóng “cháy hàng”, khiến giấc mơ an cư của hàng trăm nghìn người lao động trở nên xa vời hơn bao giờ hết.
Các địa phương phía Nam đặt mục tiêu xây dựng hàng chục nghìn căn NOXH giai đoạn 2021–2025, nhưng tiến độ thực hiện còn rất thấp.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, giai đoạn 2021–2025, thành phố đặt mục tiêu phát triển 35.000 căn nhà ở xã hội, nhưng đến nay mới hoàn thành được một phần nhỏ. Tỷ lệ thực hiện vẫn dưới 25% chỉ tiêu. Các dự án đang triển khai phần lớn vướng thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng hoặc thiếu vốn.
Không chỉ ở TP.HCM, các địa phương công nghiệp như Đồng Nai, Tây Ninh cũng ghi nhận nhiều dự án nhà ở xã hội chậm tiến độ. Một số khu công nghiệp lớn dù nhu cầu cao nhưng vẫn chưa có quỹ nhà ở dành cho công nhân.
Từng được kỳ vọng là giải pháp “vừa túi tiền”, song hiện nay nhiều dự án nhà ở xã hội ở TP.HCM có mức giá dự kiến từ 12–15 triệu đồng/m². Cộng thêm thuế, phí bảo trì và chi phí hạ tầng, tổng số tiền để sở hữu một căn hộ nhà ở xã hội 50 m² có thể vượt 700 triệu đồng là con số không nhỏ với một công nhân thu nhập 8–10 triệu đồng/tháng.
Trong khi đó, giá căn hộ thương mại sơ cấp tại TP.HCM hiện đã vượt 60–70 triệu đồng/m², khiến khoảng cách giữa “nhà xã hội” và “nhà thương mại” ngày càng bị thu hẹp. Giá vật liệu xây dựng, chi phí nhân công và giá đất tăng liên tục khiến các chủ đầu tư khó giữ mức giá thấp như trước.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do thứ nhất, thiếu quỹ đất sạch, ở các đô thị lớn, đất dành cho nhà ở xã hội rất hạn chế. Nhiều dự án phải di dời xa trung tâm, khiến người lao động khó tiếp cận.
Thứ hai, thủ tục rườm rà, quy trình phê duyệt dự án, bồi thường, chuyển đổi mục đích sử dụng đất kéo dài, làm chậm tiến độ hàng loạt công trình.
Thứ ba, lợi nhuận thấp, ít doanh nghiệp mặn mà, lợi nhuận trần chỉ 10%, trong khi vốn đầu tư cao, khiến nhiều chủ đầu tư chuyển hướng sang nhà thương mại.
Thứ tư, chính sách hỗ trợ thiếu đồng bộ, các gói vay ưu đãi triển khai chậm, chưa có cơ chế tín dụng bền vững cho cả người mua lẫn nhà đầu tư.
Khi người lao động bị đẩy ra xa thành phố
Sự khan hiếm nhà ở xã hội khiến nhiều người lao động buộc phải thuê nhà tạm bợ ở ngoại ô, thậm chí ở tỉnh lân cận rồi đi làm xa hàng chục cây số mỗi ngày.
Điều này không chỉ gây áp lực lên giao thông, mà còn tăng chi phí sinh hoạt, giảm năng suất lao động.
Bà Đặng Thị Lam, công nhân may tại Khu công nghiệp Vsip 1 (Bình Dương cũ), chia sẻ: “Vợ chồng tôi đi xem nhà ở xã hội, nhưng giá cao quá, không vay được ngân hàng. Giờ chỉ dám thuê trọ 15 m² ở Dĩ An, đi làm mất gần 1 tiếng.”
UBND TP.HCM vừa chấp thuận cho Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Dầu khí IDICO (IDICO-CONAC) làm chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội Mỹ Xuân B1 tại phường Phú Mỹ (trước đây là phường Mỹ Xuân, thành phố Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu).
Tương tự câu chuyện như của chị Lam, theo chị Nguyễn Hồng Hoa, công nhân tại Khu công nghiệp Việt Hương (Bình Dương cũ) cho biết: “Chị và chồng đã lên Bình Dương để làm công nhân được 10 năm. Hai vợ chồng chị có dự định mua nhà ở để an cư lập nghiệp vì các con đã lớn cần không gian hơn. Tuy nhiên qua tìm hiểu chị thấy giá cao so với thu nhập của gia đình, và những vị trí nhà lại ở xa chỗ làm đi lại quá mất thời gian, do vậy đến giờ vẫn cứ tìm chứ chưa chốt được”.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, để đạt được chỉ tiêu phát triển 199.400 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, UBND thành phố đã chủ trì nhiều cuộc họp chuyên đề với các sở, ngành và UBND quận, huyện nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án. Đến nay, thành phố đã giải quyết cho 48 dự án với 185 lượt tháo gỡ vướng mắc, tạo chuyển biến tích cực trong lĩnh vực phát triển nhà ở xã hội.
Qua rà soát, việc bố trí quỹ đất 20% trong các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị dành cho phát triển nhà ở xã hội đang được thực hiện đồng bộ trên địa bàn.
Hiện, TP.HCM có 72 dự án nhà ở thương mại, khu đô thị thuộc diện dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội, với 408ha đất xây dựng, dự kiến khoảng 115.800 căn hộ.
Về kết quả thực hiện trong năm 2025, thành phố đã hoàn thành 2 dự án nhà ở xã hội với tổng cộng 1.554 căn hộ, gồm: Dự án nhà lưu trú công nhân phường Cát Lái (672 căn) và Dự án nhà ở xã hội Tân Đông Hiệp (882 căn).
Ngoài ra, có 3 dự án đã khởi công với quy mô 2.009 căn, 13 dự án đang thi công với quy mô 14.584 căn, trong đó dự kiến đến cuối năm 2025 có 7 dự án sẽ hoàn thành (5.222 căn), 3 dự án hoàn thành phần thô (4.110 căn) và 4 dự án hoàn thành phần móng, đủ điều kiện bán, cho thuê hoặc cho thuê mua (4.730 căn).
Thành phố cũng đã có 26 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư, tương ứng 24.600 căn, đang hoàn thiện thủ tục pháp lý để triển khai xây dựng trong giai đoạn tiếp theo.
Đại diện Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, một số vướng mắc lớn trong quá trình triển khai các dự án nhà ở xã hội hiện nay tập trung ở các nội dung: Điều kiện về quyền sử dụng đất của nhà đầu tư khi chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư; Thủ tục đầu tư xây dựng; Xác định chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, chi phí đầu tư hạ tầng kỹ thuật và việc phân bổ chi phí này khi Nhà nước thu hồi hoặc chủ đầu tư bàn giao quỹ đất. Ngoài ra, việc thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội của doanh nghiệp cũng cần được hướng dẫn cụ thể hơn để tránh tình trạng chậm tiến độ.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường khẳng định, cơ chế chính sách về NƠXH đã và đang đi vào cuộc sống. Thành phố sẽ đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tiếp tục thực hiện các giải pháp trọng tâm để phát triển nhà ở xã hội, cam kết hoàn thành chỉ tiêu 13.040 căn giai đoạn 2025–2030. Đây không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm của thành phố mà còn là giải pháp bảo đảm quyền có chỗ ở của người dân, góp phần ổn định thị trường bất động sản.
Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh sẽ cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia đầu tư nhà ở xã hội, qua đó đóng góp vào Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội của Chính phủ.
Chính phủ cũng đã công bố gói tín dụng 120.000 tỷ đồng để hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội, tuy nhiên, tốc độ giải ngân vẫn chậm do điều kiện tiếp cận vốn còn khắt khe.
Một số tỉnh, thành phía Nam bắt đầu thử nghiệm mô hình “nhà ở công nhân cho thuê giá thấp”, do doanh nghiệp đầu tư và quản lý. Tuy vậy, quy mô vẫn còn nhỏ, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế hàng trăm nghìn lao động.
Nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện về bất động sản, mà là chính sách xã hội cốt lõi để đảm bảo sự phát triển bền vững của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Nếu không tháo gỡ kịp thời những nút thắt, giấc mơ “an cư lạc nghiệp” của hàng triệu người lao động sẽ vẫn chỉ là lời hứa trên giấy.
Thiên An