Hiện nay, trong nước có 2 doanh nghiệp sản xuất thép cán nóng với tổng công suất là 8,6 triệu tấn/năm chưa đủ đáp ứng nhu cầu khoảng 13 triệu tấn/năm, do đó nhập khẩu vẫn là nguồn bổ sung nhu cầu thị trường. Trong trường hợp ngành sản xuất trong nước chịu tác động từ hàng nhập khẩu bị bán phá giá, Cục Phòng vệ thương mại sẽ kiến nghị áp dụng các biện pháp chống bán phá giá tạm thời.
Vẫn cần nhập khẩu sản phẩm này để đáp ứng nhu cầu nội địa
Tại buổi họp báo thường kỳ quý 3 của Bộ Công Thương ngày 23/10, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) đã thông tin về vụ việc điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với một số sản phẩm thép cán nóng có xuất xứ từ Cộng hòa Ấn Độ và Cộng hòa nhân dân Trung Hoa.
Ông Trung cho biết, hiện nay, sản xuất thép cán nóng trong nước gồm 2 doanh nghiệp, có tổng công suất là 8,6 triệu tấn/năm. Bên cạnh phục vụ nhu cầu trong nước thì một phần được sử dụng xuất khẩu sang thị trường khác, tỉ lệ 50-50.
Trong khi đó, nhu cầu thép cán nóng tại thị trường Việt Nam khoảng 13 triệu tấn/năm, do đó nhập khẩu vẫn là nguồn bổ sung nhu cầu thị trường trong nước trong thời điểm hiện tại.
Theo thống kê sơ bộ của Tổng cục Hải quan, trong 9 tháng năm 2024, Việt Nam nhập khẩu gần 12,3 triệu tấn sắt thép, trị giá trên 8,97 tỷ USD, tăng mạnh 31,7% về lượng và tăng 19% kim ngạch so với 9 tháng đầu năm 2023. Giá nhập khẩu trung bình đạt 729,5 USD/tấn, giảm 9,7% về giá so với 9 tháng năm 2023.
Riêng tháng 9/2024, nhập khẩu gần 1,55 triệu tấn sắt thép, tương đương trên 1,06 triệu USD, giá trung bình 688 USD/tấn, tăng 15,4% về lượng, tăng 4,3% về kim ngạch nhưng giảm 9,6% về giá so với tháng 8/2024.
Sắt thép các loại nhập khẩu vào Việt Nam nhiều nhất trong tháng 9 đến từ Trung Quốc, với 8,31 triệu tấn, tương đương gần 5,36 tỷ USD, giá 644,5 USD/tấn, tăng 50,6% về lượng, tăng 37,8% kim ngạch nhưng giảm 8,5% về giá so với 9 tháng đầu năm 2023. Thị trường này chiếm 67,6% trong tổng lượng và chiếm 59,7% trong tổng kim ngạch nhập khẩu sắt thép của cả nước.
Theo báo cáo của Hiệp hội thép Việt Nam, hiện Việt Nam đứng thứ 12 thế giới và đứng đầu khu vực ASEAN về sản xuất thép với quy mô sản xuất có thể đạt đến 30 triệu tấn trong năm 2024. Tuy nhiên, ngành thép hiện đang gặp nhiều khó khăn do sự sụt giảm của thị trường bất động sản, giá nguyên liệu tăng, tồn kho lớn… Và điều đáng lo ngại của ngành thép Việt là đang có nguy cơ bị mất thị trường nội địa do thép nhập khẩu từ Trung Quốc, bởi Trung Quốc là quốc gia đứng đầu về nhập khẩu thép vào Việt Nam.
Trong năm 2023, lượng sắt thép của Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam đạt 8,2 triệu tấn, tương đương hơn 5,6 tỷ USD, chiếm 62% trong tổng lượng và chiếm 54% tổng kim ngạch nhập khẩu sắt thép của nước ta.
Lượng thép nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm phần lớn chủ yếu do giá bán từ thị trường này thấp hơn các thị trường khác từ 30-70 USD tùy từng loại sản phẩm. Điều này xuất phát từ thực tế, Trung Quốc vẫn đang "thừa thép", tiêu thụ nội địa giảm buộc các nhà sản xuất thép nước này phải đẩy mạnh xuất khẩu thép với giá thấp để giải phóng bớt hàng tồn kho.
Trung Quốc đang là quốc gia đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu thép, với khoảng 500 nhà máy thép các loại, tổng công suất khoảng 1,17 tỷ tấn thép/năm vào năm 2023. Do nguồn cung thép lớn hơn nhiều so với nhu cầu trong nước, các nhà sản xuất thép Trung Quốc đã bắt đầu bán phá giá thép ở thị trường nước ngoài. Việt Nam là một trong các quốc gia bị ảnh hưởng lớn bởi làn sóng xuất khẩu thép của Trung Quốc.
Đảm bảo công bằng giữa hàng sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu
Mới đây, dựa trên hồ sơ yêu cầu từ ngành sản xuất thép cán nóng trong nước, Bộ Công Thương đã ra quyết định điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với sản phẩm thép cán nóng HRC nhập khẩu từ Ấn Độ và Trung Quốc. Mục tiêu của cuộc điều tra là nhằm đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước.
Cục Phòng vệ thương mại đang tập trung vào hai nhiệm vụ chính trong cuộc điều tra này. Thứ nhất là xác định có hay không hành vi bán phá giá từ các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu nước ngoài. Thứ hai là đánh giá mức độ tác động của việc gia tăng nhập khẩu đến ngành sản xuất trong nước.
Theo quy trình điều tra, dựa trên thông tin và dữ liệu các bên cung cấp, Cục Phòng vệ thương mại đang tiến hành xác định hành vi bán phá giá của các doanh nghiệp nước ngoài cũng như tác động của nhập khẩu đến sản xuất trong nước, bao gồm diễn biến gia tăng nhập khẩu thời gian gần đây.
Trong đó, Cục Phòng vệ thương mại gửi bảng câu hỏi điều tra cho các bên liên quan, thời hạn điều tra vừa mới kết thúc với doanh nghiệp sản xuất trong nước vào ngày 6/10 và doanh nghiệp nước ngoài vừa kết thúc vào ngày 22/10.
"Chúng tôi đang tiếp nhận, tổng hợp thông tin dữ liệu các bên liên quan cung cấp. Sơ bộ chúng tôi nhận được hơn 20 câu trả lời của doanh nghiệp nước ngoài, ngoài ra còn lượng lớn doanh nghiệp trong nước. Đây là lượng dữ liệu rất lớn, cần thời gian để tổng hợp", ông Chu Thắng Trung cho hay.
Nếu phát hiện đủ bằng chứng về thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất thép trong nước do hành vi bán phá giá, Cục Phòng vệ thương mạisẽ kiến nghị áp dụng biện pháp chống bán phá giá tạm thời.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng cho biết việc nhập khẩu thép cán nóng đã tăng mạnh trong thời gian gần đây, với những dấu hiệu rõ ràng để tiến hành điều tra. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng cần điều tra kỹ lưỡng để xác định liệu sự gia tăng này có thực sự gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước hay không.
Cuộc điều tra này được khởi xướng từ đơn đề nghị của hai doanh nghiệp lớn trong ngành thép là Tập đoàn Hòa Phát (HOSE: HPG) và Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa vào ngày 19/3. Đến ngày 26/7, Bộ Công Thương đã chính thức ra quyết định khởi xướng điều tra, với mục tiêu đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng giữa hàng nhập khẩu và hàng sản xuất trong nước.
Trung Anh