Kết luận thanh tra chỉ ra Bộ Nội vụ có 12 cơ sở nhà, đất dôi dư, cùng nhiều diện tích bỏ trống, tranh chấp hoặc sử dụng chưa đúng quy định; đáng chú ý có khoảng 66.078 m2 đất có thể khai thông, nhanh chóng đưa vào sử dụng.
Đa số cơ sở đã được sắp xếp, nhưng vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”
Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, việc quản lý, sử dụng nhà, đất công tại Bộ Nội vụ tiếp tục đặt ra yêu cầu xử lý dứt điểm những cơ sở dôi dư, không còn nhu cầu sử dụng hoặc chưa được khai thác hiệu quả.
Theo Thông báo số 2705/TB-TTCP của Thanh tra Chính phủ về kết luận thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại Bộ Nội vụ, từ ngày 1/3/2025 đến ngày 13/11/2025, có 26 cơ quan, đơn vị thuộc và trực thuộc Bộ quản lý, sử dụng 45 cơ sở nhà, đất. Từ ngày 14/11/2025 đến ngày 30/4/2026, số cơ sở thuộc phạm vi quản lý giảm còn 44 sau khi một cơ sở được chuyển giao.
Qua thanh tra, Bộ Nội vụ được xác định có 12 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, gồm 7 cơ sở đã dôi dư trước thời điểm hợp nhất Bộ Nội vụ với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và 5 cơ sở phát sinh sau khi hợp nhất.
Thanh tra Chính phủ ghi nhận Bộ Nội vụ đã triển khai rà soát, kiểm kê, lập danh mục, cập nhật cơ sở dữ liệu và xây dựng phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất. Bộ đã hoàn thành việc sắp xếp đối với 43 trong tổng số 45 cơ sở thuộc phạm vi kiểm tra.
Bộ Nội vụ (ảnh: moha.gov.vn)
Tuy nhiên, việc hoàn thành phương án sắp xếp chưa đồng nghĩa toàn bộ nhà, đất công đã được đưa vào sử dụng hiệu quả. Kết luận thanh tra chỉ ra 10 cơ sở có hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ. Trong đó, 2 cơ sở chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 5 cơ sở chưa cập nhật giá trị quyền sử dụng đất tăng thêm theo bảng giá đất mới; 3 cơ sở đồng thời chưa được cấp giấy chứng nhận và chưa cập nhật giá trị quyền sử dụng đất.
Ngoài ra, một cơ sở chưa mở sổ theo dõi tài sản nhà, đất theo quy định, chưa phản ánh đầy đủ nguyên giá, giá trị hao mòn và giá trị quyền sử dụng đất.
Những hạn chế trên cho thấy vấn đề trong quản lý tài sản công không chỉ nằm ở việc tài sản có được sử dụng hay không, mà còn liên quan đến chất lượng hồ sơ, dữ liệu và việc xác định đầy đủ giá trị tài sản. Khi hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh, quá trình chuyển giao, điều chuyển hoặc đưa tài sản vào khai thác có thể tiếp tục bị chậm trễ.
Thực tế tại một số cơ sở cho thấy tình trạng bỏ trống đã kéo dài. Cơ sở số 28 Mạc Đĩnh Chi, Thành phố Hồ Chí Minh, do Cơ sở II Trường Đại học Lao động – Xã hội quản lý, từng bị bỏ trống 16 tháng do xuống cấp. Sau thời kỳ thanh tra, đến ngày 25/6/2026, cơ quan có thẩm quyền đã thực hiện thủ tục chuyển giao cơ sở này về địa phương.
Tại cơ sở ở tổ dân phố Diệp Sơn, phường Duy Tiên, tỉnh Ninh Bình, 5.059 m² đất bị bỏ trống từ ngày 23/3/2015 đến ngày 30/4/2026, kéo dài hơn 11 năm, do việc thu hồi và bàn giao đất chưa hoàn tất.
Đáng chú ý, tại cơ sở ở tổ dân phố số 3, phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, trong tổng diện tích 55.887 m² đất ngoài khuôn viên, có 49.527 m² bị bỏ trống từ năm 2014 do còn chồng lấn với đất của các hộ dân và chưa được giải quyết. Ngoài ra, 6.360 m² đất ao ngoài khuôn viên có một phần diện tích đã bị san gạt, san lấp để làm đường.
Những trường hợp này cho thấy nếu các vướng mắc về hồ sơ pháp lý, tranh chấp, chồng lấn và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan không được giải quyết kịp thời, việc đưa nguồn lực đất đai vào khai thác sẽ tiếp tục bị trì hoãn.
Hơn 66.000 m² đất có thể được khai thông ngay
Một trong những nội dung đáng chú ý của kết luận thanh tra là đánh giá khả năng đưa tài sản dôi dư trở lại phục vụ phát triển. Theo đó, 9 cơ sở nhà, đất được xác định có khả năng khai thông nguồn lực ngay, với tổng diện tích 66.078 m² đất và 4.583 m² sàn xây dựng.
Con số này cho thấy dư địa xử lý tài sản công thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nội vụ còn khá lớn. Nếu được hoàn thiện hồ sơ và xử lý đúng quy định, các cơ sở trên có thể được chuyển giao cho địa phương, điều chuyển nội bộ hoặc thực hiện phương án khác phù hợp, thay vì tiếp tục để trống hoặc sử dụng chưa hiệu quả.
Cơ sở tại số 28 Mạc Đĩnh Chi, Thành phố Hồ Chí Minh do Trường Đại học Lao động - Xã hội cơ sở 2 (ảnh: Học Mai)
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra 3 cơ sở đang sử dụng diện tích dùng chung vượt tiêu chuẩn, định mức. Nhà khách Người có công tại số 168 Hai Bà Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh, vượt 101 m²; Trung tâm Lưu trữ quốc gia tài liệu điện tử và tài liệu dự phòng tại xã Tiến Thắng, Hà Nội, vượt 296,05 m²; Trung tâm Điều dưỡng thương binh Duy Tiên tại tỉnh Ninh Bình vượt 1.334,08 m².
Đáng chú ý, tại Nhà khách Người có công số 168 Hai Bà Trưng, hoạt động kinh doanh dịch vụ đối với các đối tượng không phải người có công đã được thực hiện trong thời gian dài khi chưa có Đề án sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Theo Thanh tra Chính phủ, hoạt động này chưa bảo đảm quy định về sử dụng tài sản công; đồng thời, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ việc kê khai, xác định và nộp nghĩa vụ tiền thuê đất đối với diện tích nhà, đất công được sử dụng vào mục đích kinh doanh, cho thuê.
Từ những hạn chế được chỉ ra, vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý từng cơ sở nhà, đất cụ thể, mà còn phải bảo đảm mọi hoạt động khai thác tài sản công được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, minh bạch về doanh thu, chi phí và nghĩa vụ tài chính.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát toàn bộ hoạt động sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh; xác định đầy đủ doanh thu, chi phí hợp pháp và các nghĩa vụ tài chính phát sinh. Trường hợp có khoản phải nộp ngân sách nhà nước, các đơn vị phải thực hiện kê khai và nộp đầy đủ theo quy định.
Đối với cơ sở số 4 Nguyễn Lộ Trạch, phường Hòa Cường, thành phố Đà Nẵng, Bộ Nội vụ được yêu cầu chỉ đạo đơn vị liên quan khẩn trương khắc phục tồn tại, hoàn trả hiện trạng nhà, đất. Trường hợp tài sản hư hỏng không thể khắc phục, phải xác định thiệt hại để thu hồi, hoàn trả giá trị tài sản nhà nước theo quy định.
Với các diện tích bị lấn chiếm, tranh chấp hoặc chồng lấn, Bộ Nội vụ được yêu cầu phân loại, xử lý theo thẩm quyền. Trường hợp vượt thẩm quyền, các đơn vị phải báo cáo hoặc đề nghị UBND có thẩm quyền giải quyết; nếu tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án thì thực hiện thủ tục theo quy định pháp luật.
Các cơ quan, đơn vị quản lý tài sản cũng phải cập nhật giá trị quyền sử dụng đất, giá trị nhà và giá trị hao mòn tài sản; bổ sung hồ sơ, hoàn thiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với những cơ sở còn thiếu.
Về lâu dài, Thanh tra Chính phủ kiến nghị hoàn thiện quy định hướng dẫn về tiêu chuẩn, định mức sử dụng đất, làm cơ sở chung cho việc sắp xếp, điều chuyển và sử dụng trụ sở, nhà, đất công. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình xử lý tài sản dôi dư.
Bộ Nội vụ đồng thời phải tiếp tục rà soát, điều chỉnh các phương án đã được phê duyệt. Đối với những cơ sở để trống, không còn nhu cầu sử dụng hoặc có diện tích vượt tiêu chuẩn, định mức, Bộ phải xem xét chuyển sang phương án chuyển giao, trả lại nhà, đất cho địa phương hoặc cơ quan khác quản lý, hoặc thực hiện điều chuyển nội bộ theo quy định.
Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân liên quan để xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Nhìn rộng hơn, kết luận thanh tra cho thấy sắp xếp tổ chức bộ máy mới chỉ là bước đầu; phía sau đó còn là bài toán xử lý tài sản công. Những khu đất, trụ sở không còn nhu cầu sử dụng nếu tiếp tục bị bỏ trống không chỉ làm phát sinh chi phí quản lý, bảo vệ mà còn khiến nguồn lực đất đai chưa được đưa vào khai thác.
Với 66.078 m² đất và 4.583 m² sàn xây dựng được xác định có khả năng khai thông ngay, yêu cầu đặt ra là chuyển những kiến nghị thanh tra thành hành động cụ thể: hoàn thiện hồ sơ, tháo gỡ tranh chấp, xác định trách nhiệm và thực hiện chuyển giao, điều chuyển hoặc xử lý từng cơ sở theo đúng phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Chỉ khi các cơ sở dôi dư được đưa trở lại phục vụ phát triển, việc xử lý tài sản sau sắp xếp bộ máy mới thực sự góp phần phòng, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
Phượng Hòa