Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa phản hồi một số thông tin chưa chính xác liên quan Dự thảo Thông tư về giám sát phòng, chống rửa tiền. Trong đó, ngân hàng làm rõ đối tượng giám sát, việc phân loại khách hàng và phạm vi của dự thảo.
Không mở rộng đối tượng báo cáo, đối tượng giám sát
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Trong quá trình lấy ý kiến, xuất hiện một số thông tin cho rằng dự thảo quy định “phòng, chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng”, hoặc “đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát phòng, chống rửa tiền”, đồng thời cho rằng khách hàng đặc biệt, khách hàng VIP hoặc khách hàng ưu tiên phải được tách riêng để theo dõi.
Theo NHNN, cách diễn giải này chưa chính xác. Đối tượng giám sát theo dự thảo là đối tượng báo cáo trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, gồm các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán và các tổ chức thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là các tổ chức có tư cách pháp nhân, không phải khách hàng cá nhân hay lãnh đạo của ngân hàng.
Đối với thông tin về cơ cấu tổ chức, quản trị, điều hành và kiểm soát, dự thảo có yêu cầu thu thập các dữ liệu như cơ cấu tổ chức, bộ máy quản trị, điều hành, kiểm soát, tỷ lệ sở hữu, cổ đông lớn và quy mô vốn. NHNN cho biết đây là những thông tin cơ bản mà các ngân hàng đã thực hiện báo cáo trong hoạt động giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán. Việc thu thập các thông tin này nhằm phục vụ đánh giá tổ chức, không đồng nghĩa với việc các cá nhân liên quan trở thành đối tượng giám sát riêng.
Tương tự, dự thảo có yêu cầu các đối tượng báo cáo cung cấp số lượng khách hàng theo một số đặc điểm, như khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách hàng VIP và khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực được xác định có nguy cơ về rửa tiền như cung ứng dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại hối, casino, bất động sản, kim loại quý, đá quý và trang sức.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN phản hồi một số thông tin chưa chính xác liên quan Dự thảo Thông tư về giám sát phòng, chống rửa tiền
Theo NHNN, việc phân loại này được thực hiện theo phương pháp luận và các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhằm đánh giá mức độ rủi ro của chính đối tượng báo cáo trên cơ sở đặc điểm về hoạt động kinh doanh và khách hàng. Thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các bên có liên quan chỉ là dữ liệu đầu vào để phân tích bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không đồng nghĩa với việc những cá nhân này trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc mặc nhiên bị xác định là có rủi ro hay vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.
NHNN cũng khẳng định dự thảo không mở rộng đối tượng báo cáo hoặc đối tượng giám sát so với quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022. Dự thảo tập trung quy định trình tự, thủ tục để NHNN thực hiện hoạt động giám sát đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
Chuyển sang giám sát dựa trên rủi ro
Theo NHNN, dự thảo Thông tư được xây dựng với ba mục tiêu chính, gồm thể chế hóa đầy đủ Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 và các khuyến nghị của FATF về giám sát dựa trên rủi ro; khắc phục những khoảng trống trong hoạt động giám sát hiện nay do chưa có khung pháp lý, công cụ và tiêu chí thống nhất; đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập và các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Về kỹ thuật giám sát, dự thảo thiết lập quy trình gồm ba bước: tiếp nhận, thu thập, tổng hợp và xử lý hồ sơ, dữ liệu; thực hiện giám sát tuân thủ và giám sát dựa trên rủi ro; tổng hợp, báo cáo và đề xuất xử lý.
Trọng tâm của phương pháp mới là xây dựng cơ chế chấm điểm rủi ro được Thống đốc NHNN phê duyệt. Việc đánh giá bao gồm rủi ro về cơ cấu, rủi ro tiềm ẩn từ khách hàng, sản phẩm, kênh phân phối và địa bàn, cùng với năng lực kiểm soát nội bộ của đối tượng báo cáo. Trên cơ sở đó, các đối tượng báo cáo được phân loại theo mức độ rủi ro thấp, trung bình hoặc cao để xác định đối tượng, tần suất, nội dung giám sát và phân bổ nguồn lực kiểm tra phù hợp.
Dự thảo cũng quy định rõ loại thông tin, phạm vi và kỳ báo cáo, trong đó tập trung vào các dữ liệu tổng hợp về cơ cấu tổ chức, quản trị, kiểm soát nội bộ, sở hữu, mạng lưới, tài sản, nhân sự, đơn vị phòng, chống rửa tiền, quy mô và đặc điểm khách hàng, sản phẩm, dịch vụ, kênh phân phối và địa bàn hoạt động. Theo thông tin NHNN cung cấp, các dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro tổ chức là dữ liệu tổng hợp, không bao gồm thông tin về giao dịch và khách hàng; việc thu thập và sử dụng thông tin phải tuân thủ các quy định về bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trên cơ sở phân loại rủi ro, biện pháp giám sát sẽ được áp dụng tương ứng. Các đối tượng có mức độ rủi ro cao sẽ được tăng cường giám sát, trong khi đối tượng có mức độ rủi ro thấp có thể được áp dụng biện pháp giám sát ở mức phù hợp. Cách tiếp cận này kết hợp giữa giám sát tuân thủ và giám sát dựa trên rủi ro, thay vì áp dụng một phương thức kiểm tra đồng đều đối với tất cả đối tượng.
NHNN cho rằng việc chuyển từ phương thức chỉ tập trung vào tuân thủ sang kết hợp giám sát tuân thủ với giám sát dựa trên rủi ro phù hợp với khuyến nghị của FATF và yêu cầu thực tiễn khi các rủi ro về rửa tiền ngày càng phức tạp.
Thu thập dữ liệu, xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro
Theo NHNN, quá trình triển khai thực tế đã được thực hiện trong thời gian gần hai năm thông qua thu thập dữ liệu, chấm điểm rủi ro và tổ chức các cuộc kiểm tra. NHNN cũng đã phối hợp với gần 100 đối tượng báo cáo là các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong hơn 3 năm, từ giai đoạn thí điểm đến khi hoàn thiện hệ thống.
NHNN cho biết quá trình này cho thấy yêu cầu về chất lượng và tính chính xác của dữ liệu báo cáo có vai trò quan trọng đối với hoạt động giám sát dựa trên rủi ro. Trong các đánh giá liên quan gần đây, các chuyên gia FATF được NHNN dẫn lại đã ghi nhận định hướng, cách tiếp cận của cơ quan này và khuyến nghị Việt Nam nghiên cứu mở rộng phương thức kết hợp giám sát tuân thủ và giám sát dựa trên rủi ro đối với các đối tượng báo cáo khác.
Trước những cách hiểu cho rằng dự thảo “mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP”, NHNN nhấn mạnh đây không phải là nội dung được quy định trong dự thảo. Việc đưa thông tin về cơ cấu quản trị, cổ đông, người quản lý hoặc đặc điểm khách hàng vào hệ thống dữ liệu phục vụ giám sát nhằm đánh giá rủi ro của tổ chức báo cáo, không biến các cá nhân này thành đối tượng giám sát riêng.
Theo NHNN, dự thảo Thông tư là bước cụ thể nhằm hoàn thiện khung pháp lý về giám sát phòng, chống rửa tiền theo hướng hiện đại và phối hợp thống nhất, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát, góp phần bảo đảm an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng và hỗ trợ quá trình hội nhập tài chính quốc tế của Việt Nam.
Trung Anh