Không chỉ là cuộc đua lợi nhuận, khả năng biến dòng vốn huy động thành thu nhập đang tạo nên sự phân hóa rõ nét giữa các ngân hàng. Với hơn 61.900 tỷ đồng thu nhập lãi thuần sau 9 tháng, VietinBank vượt lên dẫn đầu, trong khi Vietcombank, VPBank và BIDV tạo thành nhóm những nhà băng khai thác hoạt động kinh doanh vốn hiệu quả nhất về quy mô.
Ngân hàng nào dẫn đầu cuộc đua thu nhập từ lãi
Trong hoạt động ngân hàng, thu nhập lãi thuần là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất phản ánh khả năng kinh doanh vốn của nhà băng. Thống kê từ báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026 của 28 ngân hàng thương mại có cổ phiếu niêm yết hoặc đăng ký giao dịch cho thấy, thu nhập lãi thuần tiếp tục là nguồn đóng góp chủ lực vào kết quả kinh doanh.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, nhiều ngân hàng ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số, phản ánh hoạt động tín dụng vẫn là động lực quan trọng của ngành. Theo đó, xét về quy mô thu nhập lãi thuần, VietinBank đang giữ vị trí quán quân khi lũy kế 9 tháng năm 2026, ngân hàng ghi nhận hơn 61.930 tỷ đồng thu nhập lãi thuần, tăng 27,7% so với cùng kỳ năm trước, cũng là mức cao nhất trong nhóm 28 ngân hàng niêm yết.
Với tốc độ tăng trưởng gần 28% cho thấy VietinBank không chỉ duy trì lợi thế về quy mô tài sản và tín dụng mà còn cải thiện đáng kể nguồn thu từ hoạt động cốt lõi. Tổng thu nhập hoạt động của ngân hàng trong 9 tháng vượt 80.000 tỷ đồng, tăng khoảng 25%. Bên cạnh nguồn thu từ lãi, hoạt động dịch vụ cũng đóng góp hơn 6.600 tỷ đồng, tăng trên 42%.
Tiếp đến là Vietcombank ở vị trí á quân với gần 57.180 tỷ đồng thu nhập lãi thuần, tăng khoảng 34% so với cùng kỳ. Mức tăng này cho thấy ngân hàng tiếp tục khai thác tốt quy mô hoạt động tín dụng và nguồn vốn. Tổng thu nhập hoạt động trong 9 tháng đạt hơn 72.900 tỷ đồng.
Ở vị trí thứ ba, VPBank ghi nhận gần 53.100 tỷ đồng thu nhập lãi thuần, tăng 26,7%. Đây là một trong những ngân hàng có tốc độ mở rộng nguồn thu từ lãi đáng chú ý trong nhóm dẫn đầu. Tổng thu nhập hoạt động hợp nhất đạt gần 65.500 tỷ đồng, tăng 25,3%.
Tiếp đó là BIDV với trên 50.000 tỷ đồng thu nhập lãi thuần, MB đạt hơn 49.640 tỷ đồng, tăng khoảng 34%, tiếp tục duy trì vị thế trong nhóm ngân hàng có quy mô thu nhập từ hoạt động cho vay lớn nhất thị trường. Techcombank xếp tiếp theo với hơn 31.900 tỷ đồng thu nhập lãi thuần. Dù quy mô thấp hơn nhóm ngân hàng quốc doanh và một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn, nhà băng này có lợi thế đáng kể ở nguồn thu ngoài lãi, đặc biệt là dịch vụ. Lãi thuần từ hoạt động dịch vụ trong 9 tháng đạt hơn 10.400 tỷ đồng, tăng khoảng 68%.
Như vậy, chỉ xét riêng khả năng tạo thu nhập từ chênh lệch lãi, nhóm dẫn đầu đang tập trung vào những ngân hàng có quy mô tín dụng lớn, nền tảng khách hàng rộng và khả năng huy động vốn đáng kể.
Lợi nhuận lớn chưa đồng nghĩa kinh doanh vốn hiệu quả
Với thu nhập lãi thuần phản ánh quy mô nguồn thu từ hoạt động cốt lõi thì biên lãi ròng lại cho thấy khả năng sinh lời trên tài sản. Theo đó, một ngân hàng có quy mô tín dụng lớn có thể tạo ra thu nhập lãi thuần cao, nhưng chưa chắc có biên lãi ròng tốt nhất. Ngược lại, một ngân hàng quy mô vừa và nhỏ vẫn có thể đạt hiệu quả sinh lời cao nếu huy động được nguồn vốn với chi phí thấp và phân bổ tín dụng vào những phân khúc có lợi suất phù hợp.
Vietcombank, Techcombank và MB là những trường hợp đáng chú ý khi có tỷ lệ CASA nổi bật trong bối cảnh cuộc cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt. Với MB, ngoài thu nhập lãi thuần với hơn 49.640 tỷ đồng, ngân hàng còn duy trì tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) ở mức 32,84% vào cuối quý III, cao nhất trong nhóm 28 ngân hàng được thống kê. Nguồn tiền gửi không kỳ hạn lớn giúp ngân hàng có lợi thế về chi phí vốn so với việc phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn. Vietcombank và Techcombank cũng duy trì lợi thế CASA, lần lượt đạt khoảng 31,77% và 31,05%.
Tuy nhiên, lợi thế huy động vốn giá rẻ không hoàn toàn miễn nhiễm với áp lực chi phí vốn. Theo số liệu tổng hợp từ 28 ngân hàng, tiền gửi khách hàng đến cuối tháng 9/2026 đạt hơn 14,38 triệu tỷ đồng, tăng 10,56% so với đầu năm. Trong khi đó, dư nợ cho vay tăng khoảng 12,54%. Tốc độ tăng tín dụng cao hơn huy động khiến các ngân hàng phải tăng cường phát hành giấy tờ có giá để bổ sung nguồn vốn.
Áp lực cạnh tranh huy động cũng thể hiện qua diễn biến NIM. Theo báo cáo phân tích ngành ngân hàng quý III/2026 của Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), NIM toàn ngành trong 9 tháng ở mức khoảng 3%. Biên lãi ròng chịu sức ép khi chi phí huy động tăng, trong khi các ngân hàng vẫn phải cân đối yêu cầu duy trì mặt bằng lãi suất cho vay hợp lý để hỗ trợ khách hàng.
Điều này cho thấy, ngân hàng kiếm được nhiều tiền từ lãi chưa chắc là ngân hàng có khả năng tối ưu hóa đồng vốn tốt nhất và đặt trong mối tương quan với chi phí vốn, cơ cấu tài sản sinh lãi và chất lượng tín dụng của từng nhà băng.
Một yếu tố khác không thể bỏ qua là chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Trong quý III/2026, tổng lợi nhuận trước thuế của 28 ngân hàng đạt khoảng 106.704 tỷ đồng, tăng 21,3% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, chi phí dự phòng toàn ngành cũng tăng mạnh, phản chiếu một phần thành quả từ hoạt động kinh doanh đang phải dành cho việc xử lý rủi ro tín dụng.
Đáng chú ý, tỷ lệ nợ xấu của nhóm ngân hàng được theo dõi tăng từ 1,87% cuối năm 2025 lên 2,12% vào cuối tháng 9/2026. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ khoảng 83% xuống 74%. Đây là những tín hiệu cho thấy chất lượng tài sản và khả năng chống chịu rủi ro cần được quan tâm song song với tăng trưởng lợi nhuận. Như trường hợp của Sacombank là minh chứng cho việc lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng đáng kể bởi chi phí dự phòng, dù hoạt động kinh doanh trước dự phòng có cải thiện.
Về tổng thể, cuộc đua kiếm tiền từ hoạt động ngân hàng trong 9 tháng năm 2026 đang cho thấy lợi thế rõ rệt của nhóm nhà băng quy mô lớn. VietinBank dẫn đầu về thu nhập lãi thuần, Vietcombank và VPBank bám sát, trong khi BIDV và MB tiếp tục duy trì vị thế đáng kể. Techcombank nổi bật hơn ở khả năng đa dạng hóa nguồn thu.
Tuy nhiên, trong môi trường chi phí huy động tăng và rủi ro tín dụng chưa hạ nhiệt, danh hiệu ngân hàng kinh doanh tiền giỏi không thể chỉ được quyết định bằng số tiền lãi thu về. Khả năng duy trì NIM, tối ưu chi phí vốn, kiểm soát nợ xấu và bảo đảm chất lượng tài sản mới là những yếu tố quyết định một mô hình kinh doanh vốn có thực sự hiệu quả và bền vững hay không.
Phượng Hòa