Mặc dù tỷ lệ nợ xấu vẫn ở mức dưới 1% nhưng đến cuối tháng 9/2026, tổng nợ xấu của Vietcombank đạt hơn 12.817 tỷ đồng, tăng 32% so với cuối năm trước, trong khi nợ nhóm 3 và nhóm 4 tăng mạnh, tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm.
Nợ xấu tăng 32%, nợ nhóm 3, nợ nhóm 4 biến động mạnh
Báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026 của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank – mã chứng khoán: VCB) cho thấy, đến ngày 30/9/2026, dư nợ cho vay khách hàng đạt khoảng 1,816 triệu tỷ đồng, tăng 8,5% so với thời điểm cuối năm 2025. Cùng với quy mô tín dụng mở rộng, tổng nợ xấu của ngân hàng cũng tăng lên 12.818 tỷ đồng, so với 9.714 tỷ đồng cuối năm trước, tương ứng mức tăng khoảng 32%.
Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ theo đó tăng từ khoảng 0,58% lên 0,71%. Mặc dù vẫn ở mức thấp hơn 1%, nhưng diễn biến đáng chú ý nằm ở tốc độ tăng của từng nhóm nợ, đặc biệt là các khoản nợ thuộc nhóm 3 và nhóm 4.
Cụ thể, nợ nhóm 2 – nợ cần chú ý – tăng từ 2.702 tỷ đồng lên gần 4.995 tỷ đồng, tương ứng tăng khoảng 84,8%. Đây là nhóm nợ chưa được tính vào nợ xấu nhưng phải được theo dõi như một chỉ báo sớm về khả năng chuyển biến chất lượng tín dụng.
Trong khi đó, nợ nhóm 3 – nợ dưới tiêu chuẩn – tăng từ 761 tỷ đồng lên 2.571 tỷ đồng, tương đương tăng khoảng 237,8%. Nợ nhóm 4 – nợ nghi ngờ – tăng từ 302 tỷ đồng lên 1.657 tỷ đồng, tăng gần 449%.
Như vậy, hai nhóm nợ 3 và 4 đều ghi nhận mức tăng nhiều lần so với cuối năm 2025. Đây là diễn biến cần được quan tâm bởi các khoản nợ đã chuyển sang nhóm 3, nhóm 4 phản ánh mức độ suy giảm khả năng trả nợ rõ ràng hơn so với nhóm nợ cần chú ý.
Ở chiều ngược lại, nợ nhóm 5 – nợ có khả năng mất vốn – đạt 8.589 tỷ đồng, giảm nhẹ so với mức 8.651 tỷ đồng cuối năm trước. Tuy nhiên, nhóm này vẫn chiếm khoảng 67% tổng nợ xấu của Vietcombank tại cuối quý III.
Cơ cấu trên cho thấy nợ xấu của ngân hàng vẫn tập trung chủ yếu nằm ở nhóm có mức độ rủi ro cao nhất. Trong khi đó, sự gia tăng của nợ nhóm 2, nhóm 3 và nhóm 4 cho thấy cần tiếp tục theo dõi khả năng chuyển nhóm của các khoản vay trong những kỳ tiếp theo.
Bộ đệm dự phòng tăng nhưng tỷ lệ bao phủ giảm
Trước diễn biến nợ xấu tăng, Vietcombank cũng gia tăng quy mô dự phòng rủi ro cho vay khách hàng. Tại ngày 30/9/2026, tổng dự phòng rủi ro cho vay khách hàng đạt khoảng 31.168 tỷ đồng, tăng 24,8% so với mức 24.980 tỷ đồng cuối năm 2025.
Trong đó, dự phòng chung đạt 13.425 tỷ đồng, tăng khoảng 8,1%; dự phòng cụ thể đạt 17.743 tỷ đồng, tăng 41,3%. Đáng chú ý, tốc độ tăng của dự phòng cụ thể cao hơn đáng kể so với dự phòng chung, phản ánh sự gia tăng nguồn lực dự phòng đối với các khoản vay được đánh giá có rủi ro cụ thể.
Tuy nhiên, khi đặt quy mô dự phòng bên cạnh tổng nợ xấu, một chỉ tiêu quan trọng cần lưu ý là tỷ lệ bao phủ nợ xấu. Tính theo tổng dự phòng chung và dự phòng cụ thể cho vay khách hàng chia cho tổng nợ xấu nhóm 3, 4 và 5, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của Vietcombank tại cuối tháng 9/2026 đạt khoảng 243,2%. Mức này thấp hơn tỷ lệ khoảng 257,2% tại cuối năm 2025.
Diễn biến trên cho thấy, dù số dư dự phòng tăng thêm hơn 6.187 tỷ đồng, tốc độ tăng dự phòng vẫn thấp hơn tốc độ tăng của tổng nợ xấu. Vì vậy, tỷ lệ bao phủ nợ xấu bị thu hẹp.
Dù mức bao phủ trên 200% vẫn cho thấy quy mô dự phòng cho vay khách hàng của Vietcombank đang lớn hơn đáng kể tổng nợ xấu được ghi nhận. Đây là một lớp đệm quan trọng để ngân hàng ứng phó với tổn thất tín dụng, nhưng không đồng nghĩa mọi khoản nợ xấu đều có thể được thu hồi hoặc không phát sinh thêm chi phí trong tương lai.
Hơn 83.000 tỷ đồng nợ đã xử lý bằng dự phòng vẫn cần được theo dõi
Một dữ liệu khác đáng chú ý trong thuyết minh báo cáo tài chính là các khoản nợ đã được xử lý bằng dự phòng rủi ro nhưng vẫn đang được Vietcombank theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán.
Tại ngày 30/9/2026, tổng số dư các khoản nợ này đạt khoảng 83.483 tỷ đồng. Trong đó, dư nợ gốc là 37.516 tỷ đồng, lãi phải thu là 45.953 tỷ đồng và các khoản nợ đã xử lý khác khoảng 14 tỷ đồng. So với cuối năm 2025, tổng số dư các khoản nợ đã xử lý bằng dự phòng nhưng vẫn theo dõi gần như không thay đổi, ở mức hơn 83.540 tỷ đồng.
Đây là chỉ tiêu cần được đặt trong một góc nhìn riêng. Các khoản nợ đã được xử lý bằng dự phòng không còn được phản ánh như dư nợ cho vay thông thường trên bảng cân đối kế toán, nhưng ngân hàng vẫn tiếp tục theo dõi để thu hồi. Dù không thể cộng trực tiếp số dư này vào nợ xấu hiện tại để xác định tỷ lệ nợ xấu, nhưng cũng không thể mặc nhiên coi toàn bộ số tiền là khoản nợ mới phát sinh trong năm 2026.
Tuy nhiên, quy mô hơn 83.000 tỷ đồng cho thấy công tác thu hồi các khoản nợ đã xử lý vẫn là một nội dung đáng quan tâm khi đánh giá hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng. Đặc biệt, phần lãi phải thu trong số dư này lớn hơn phần dư nợ gốc, đặt ra câu hỏi về khả năng thu hồi thực tế và thời gian xử lý các khoản nợ tồn đọng.
Về tổng thể, Vietcombank vẫn duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức khoảng 0,71% vào cuối quý III/2026. Đây là mức thấp, đồng thời thấp hơn ngưỡng 1,5% mà ngân hàng đặt ra trong định hướng quản trị năm 2026. Tuy nhiên, chỉ tiêu tỷ lệ nợ xấu cần được nhìn cùng với biến động nợ nhóm 2, tốc độ tăng của từng nhóm nợ xấu và khả năng bao phủ bằng dự phòng.
Điểm đáng chú ý trong 9 tháng đầu năm là nợ xấu tăng nhanh hơn tốc độ tăng dư nợ; nợ nhóm 3 và nhóm 4 biến động mạnh; tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm dù số dư dự phòng tiếp tục tăng. Bên cạnh đó, ngân hàng còn đang theo dõi hơn 83.000 tỷ đồng các khoản nợ đã xử lý bằng dự phòng.
Những dữ liệu này chưa đủ để kết luận chất lượng tín dụng của Vietcombank đang suy giảm trên diện rộng. Tuy nhiên, chúng cho thấy bức tranh rủi ro tín dụng cần được đánh giá toàn diện hơn thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ nợ xấu tại một thời điểm.
Trong kỳ báo cáo tiếp theo, các chỉ tiêu cần tiếp tục theo dõi gồm tốc độ chuyển nhóm của nợ cần chú ý, khả năng thu hồi nợ nhóm 3 và nhóm 4, mức trích lập dự phòng mới, tỷ lệ bao phủ nợ xấu và số tiền thu hồi từ các khoản nợ đã xử lý bằng dự phòng.
Đây cũng là cơ sở để chuyển sang một vấn đề rộng hơn: tài sản bảo đảm của Vietcombank đang tập trung ở đâu, quy mô bất động sản được dùng làm tài sản bảo đảm lớn đến mức nào và ngân hàng xử lý ra sao khi khách hàng không còn khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
Phượng Hòa