Nông nghiệp xanh Hà Nội: Từ minh bạch nguồn gốc đến nâng giá trị nông sản

Hà Nội đang thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp theo hướng xanh, an toàn và gia tăng giá trị, từ thí điểm truy xuất nguồn gốc điện tử tại các vùng rau đến phát triển cây sen gắn với chế biến và du lịch sinh thái. Để các mô hình phát huy hiệu quả bền vững, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực sản xuất, hoàn thiện chuỗi liên kết và mở rộng đầu ra cho nông sản.

Số hóa sản xuất, minh bạch nguồn gốc để củng cố niềm tin thị trường

Trong bối cảnh người tiêu dùng và hệ thống phân phối ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và xuất xứ hàng hóa, minh bạch nguồn gốc đang trở thành một yêu cầu quan trọng đối với nông sản. Với Hà Nội, nơi sản xuất nông nghiệp chịu áp lực từ đô thị hóa và cần nâng cao giá trị trên diện tích canh tác, việc tổ chức lại sản xuất gắn với quản lý dữ liệu và tiêu chuẩn chất lượng có ý nghĩa thiết thực.

Năm 2026, thành phố triển khai thí điểm truy xuất nguồn gốc điện tử tại vùng rau Văn Đức, xã Bát Tràng và vùng sản xuất rau thuộc xã Mê Linh. Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội, mô hình có tổng cộng 30 hộ tham gia trên diện tích 15.350 m².

Tại vùng rau Văn Đức, 20 hộ sản xuất 13 loại rau trên diện tích 9.390 m² để cung cấp cho hợp tác xã (HTX). Sau thu hoạch, sản phẩm được thu gom, đóng gói và phân phối qua hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi. Trong khi đó, tại Mê Linh, 10 hộ trồng cải củ trên diện tích 5.960 m², bán sản phẩm cho HTX tổ chức cung ứng ra thị trường.

Điểm đáng chú ý của mô hình là thông tin sản xuất được cập nhật trên hệ thống điện tử, thay cho cách quản lý chủ yếu dựa vào ghi chép thủ công. Dữ liệu từ hai vùng rau được đưa lên Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản thực phẩm thành phố Hà Nội do Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý, đồng thời kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Việc số hóa giúp HTX theo dõi nguồn hàng theo từng hộ cung ứng, tạo cơ sở cung cấp thông tin cho đối tác phân phối và xác định nguồn gốc sản phẩm khi cần thiết. Đây cũng là bước quan trọng để các cơ sở sản xuất từng bước đáp ứng yêu cầu của những kênh tiêu thụ có quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc chỉ phát huy giá trị khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và xuyên suốt quá trình sản xuất, thu gom, sơ chế, đóng gói và phân phối. Một mã QR trên bao bì không tự động bảo đảm chất lượng hay chứng minh toàn bộ quy trình sản xuất nếu thông tin phía sau không được quản lý thực chất.

Thực tế triển khai tại các vùng rau cho thấy những khó khăn không chỉ nằm ở công nghệ. Một số hộ nông dân chưa thành thạo thao tác trên thiết bị điện tử, không phải ai cũng có điện thoại thông minh để chủ động nhập nhật ký sản xuất. Các HTX còn thiếu nhân lực chuyên môn công nghệ thông tin và cơ sở vật chất phục vụ quản lý dữ liệu. Chi phí in tem nhãn mã QR cũng tạo thêm áp lực trong khi giá bán chưa chắc tăng tương ứng với chi phí đầu tư.

Những trở ngại này cho thấy chuyển đổi số trong nông nghiệp không thể chỉ dừng ở việc cung cấp phần mềm hoặc triển khai mã truy xuất. Người sản xuất cần được hướng dẫn thường xuyên, còn HTX phải có nhân lực và quy trình đủ khả năng duy trì hệ thống sau giai đoạn hỗ trợ ban đầu.

Về phía cơ quan quản lý, việc xem xét hỗ trợ chi phí tem nhãn trong giai đoạn đầu, bố trí lực lượng hướng dẫn và mở rộng mô hình theo lộ trình phù hợp có thể giúp giảm rào cản cho các cơ sở sản xuất. Việc ưu tiên các đơn vị đang cung ứng rau cho siêu thị, nhà hàng và bếp ăn tập thể cũng là hướng tiếp cận nhằm gắn truy xuất nguồn gốc với nhu cầu thực tế của thị trường.

Quan trọng hơn, minh bạch nguồn gốc cần được xem là một phần của tổ chức chuỗi cung ứng, chứ không phải một yêu cầu kỹ thuật riêng lẻ. Khi thông tin đáng tin cậy đi cùng chất lượng ổn định và khả năng cung ứng đều đặn, nông sản mới có cơ hội củng cố uy tín, duy trì quan hệ với đối tác và mở rộng đầu ra.

Từ cây sen đến nông nghiệp đa giá trị: Cần hoàn thiện chuỗi liên kết

Nếu truy xuất nguồn gốc giúp nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường, thì phát triển nông nghiệp đa giá trị là hướng đi để gia tăng hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích canh tác. Mô hình cây sen tại Hà Nội cho thấy tiềm năng kết hợp sản xuất với chế biến, xây dựng thương hiệu và du lịch sinh thái, thay vì chỉ tiêu thụ sản phẩm tươi.

Theo thông tin được công bố tại hội nghị tổng kết dự án ngày 9/9/2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai mô hình sản xuất hoa sen gắn với xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu và phát triển du lịch trong giai đoạn 2025-2026. Dự án xây dựng 3 mô hình tại 4 điểm trình diễn, với tổng diện tích 22,5 ha và 18 hộ tham gia tại Hà Nội và Hưng Yên. Trong năm 2026, phạm vi triển khai được điều chỉnh, tiếp tục tập trung tại Hà Nội.

Kết quả theo dõi năm 2025 cho thấy các giống sen được lựa chọn có tỷ lệ sống đạt 90-93%. Hiệu quả kinh tế được ghi nhận khoảng 251,46 triệu đồng/ha tại Hà Nội và 253,45 triệu đồng/ha tại Hưng Yên, cao hơn phương thức sản xuất đại trà tại địa phương từ 35,29-36,36% theo đánh giá của dự án. Đây là số liệu của năm 2025, có thể làm cơ sở tham khảo nhưng không nên mặc nhiên coi là kết quả của toàn bộ mô hình trong năm 2026.

Một giải pháp được áp dụng là lựa chọn giống có thời gian sinh trưởng và thời điểm ra hoa khác nhau để kéo dài mùa thu hoạch. Theo số liệu dự án, giá hoa sen chính vụ khoảng 3.000-4.000 đồng/bông, trong khi giống Quan Âm có thể cho hoa đến tháng 10-11 và đạt mức 6.000-8.000 đồng/bông vào giai đoạn trái vụ. Riêng hoa phục vụ ướp trà có giá khoảng 25.000-30.000 đồng/bông, cho thấy việc lựa chọn phân khúc tiêu thụ và chế biến có thể tạo ra chênh lệch giá trị đáng kể.

Tại Hợp tác xã Trà sen Tân An, xã Hòa Xá, mô hình trồng sen được triển khai trên diện tích 7,5 ha với sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông Hà Nội trong năm 2026. Theo thông tin công bố trong tháng 9 và tháng 10, tổng diện tích trồng sen của HTX khoảng 17,5 ha. Vào thời điểm sen nở rộ, năng suất bình quân đạt khoảng 20.000 bông/ha, lượng cung ứng ra thị trường khoảng 5.000-7.000 bông mỗi ngày.

Giá trị của cây sen không chỉ nằm ở hoa tươi. Các bộ phận như hạt, ngó và lá sen có thể được khai thác để phát triển trà sen, thực phẩm và những sản phẩm chế biến khác. Nếu kết hợp với bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và du lịch trải nghiệm, mô hình có thể tạo thêm nguồn thu, đồng thời mở rộng cơ hội tiêu thụ cho sản phẩm địa phương.

Dù vậy, tiềm năng gia tăng giá trị chưa đồng nghĩa hiệu quả sẽ tự động được bảo đảm. Phương án hạch toán của dự án cho năm 2026 dự kiến mô hình sen Bách Diệp tại Hà Nội đạt doanh thu khoảng 585 triệu đồng/ha, chi phí khoảng 313,5 triệu đồng/ha và lợi nhuận khoảng 270,85 triệu đồng/ha. Đây là số liệu dự kiến theo phương án sản xuất, không phải kết quả quyết toán cuối vụ; hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào năng suất, giá bán, chi phí đầu vào và khả năng tiêu thụ.

Những hạn chế về đầu ra, hạ tầng phục vụ trải nghiệm và liên kết giữa người trồng, HTX, doanh nghiệp phân phối, đơn vị chế biến và lữ hành vẫn cần được giải quyết nếu muốn nhân rộng mô hình. Tương tự, với các vùng rau an toàn, việc mở rộng kênh bán hàng trực tuyến hay livestream chỉ có thể đem lại hiệu quả khi chất lượng, nguồn gốc và năng lực cung ứng được duy trì ổn định.

Định hướng nông nghiệp xanh của Hà Nội cũng không chỉ giới hạn ở cây sen và rau an toàn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện có 406 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và 182 chuỗi chăn nuôi, trồng trọt hoạt động hiệu quả. Định hướng đến năm 2030 là phát triển nông nghiệp hiện đại, đẩy mạnh công nghệ cao và công nghệ thông minh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và kết hợp sản xuất với du lịch sinh thái.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, điều cần thiết là kết nối các khâu từ lựa chọn giống, tổ chức vùng nguyên liệu, áp dụng quy trình canh tác, sơ chế, bảo quản đến phân phối. Công nghệ truy xuất nguồn gốc cần gắn với quản lý chất lượng; sản phẩm đặc trưng cần được đầu tư xây dựng thương hiệu; còn các mô hình sản xuất xanh phải chứng minh hiệu quả thông qua sử dụng hợp lý nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và kiểm soát tác động môi trường.

Từ vùng rau an toàn đến mô hình cây sen, điểm chung trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp Hà Nội là yêu cầu dịch chuyển từ tư duy chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Khi minh bạch thông tin được đặt trong một chuỗi liên kết thị trường hoàn chỉnh, nông nghiệp xanh mới có thể tạo ra lợi ích bền vững cho người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Đinh Toàn