Phải chuyển xanh để duy trì lợi thế cạnh tranh

Các quy định về môi trường xuyên biên giới mới như thuế carbon của EU đang khiến một số quốc gia có thế mạnh xuất khẩu không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bắt kịp hoặc có nguy cơ đánh mất thị phần trong thương mại toàn cầu.

Các nền kinh tế châu Á có thể nắm bắt cơ hội thông qua trí tuệ nhân tạo, đầu tư vào năng lượng sạch và hợp tác nhiều hơn giữa các ngành để duy trì lợi thế cạnh tranh.

Trước áp lực chính sách môi trường của phương Tây

Khi bối cảnh toàn cầu chuyển sang một tương lai xanh hơn và công bằng hơn, các hoạt động bền vững ngày càng được chú ý bởi các nền kinh tế lớn.

Một số quốc gia phương Tây phát triển đã nhanh chóng chuyển hướng và kết hợp những giá trị quan trọng về tính bền vững vào khuôn khổ kinh tế và xã hội khiến cho các một số nền kinh tế châu Á vốn có lợi thế xuất khẩu gặp nhiều khó khăn. Giờ đây, nhiều nền kinh tế đang phát triển ở châu Á phải cố gắng để bắt kịp hoặc có nguy cơ bị tụt lại phía sau trong thương mại toàn cầu.

Nhiều quốc gia châu Á có các quy định về phát thải carbon tương đối nhẹ nhàng hơn so với các tiêu chuẩn khắt khe hơn ở các quốc gia phương Tây, khiến châu Á nhìn chung trở nên hấp dẫn hơn đối với các ngành sản xuất vốn đang tìm kiếm chi phí vận hành thấp hơn, bao gồm cả những ngành liên quan đến tuân thủ môi trường.

Trong khi đó, thế giới phát triển đang ưu tiên các hiệp định khí hậu quốc tế và các chính sách môi trường nghiêm ngặt hơn, chẳng hạn như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, một giải pháp để ngăn chặn hoạt động sản xuất sử dụng nhiều carbon.

Các nước châu Á không thể tuân thủ các quy định đó có thể gặp khó khăn khi tham gia chuỗi cung ứng thương mại quốc tế. Tệ nhất, điều này có thể cản trở tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội và quỹ đạo của nền kinh tế.

Các quốc gia như Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam và Bangladesh đã tăng cường đáng kể hoạt động sản xuất trong những năm qua, đặc biệt là trong các lĩnh vực như dệt may, điện tử, ô tô và các ngành công nghiệp nặng như thép và xi măng, những ngành sử dụng nhiều lao động và năng lượng.

Bangladesh là ví dụ điển hình về một quốc gia châu Á phải giải quyết những khoảng trống về tính bền vững để duy trì là đối tác thương mại hấp dẫn, đặc biệt là với EU, một thị trường quan trọng đối với Bangladesh. Năm ngoái, khối lượng nhập khẩu quần áo của EU từ Bangladesh đã vượt quá khối lượng nhập khẩu từ Trung Quốc. Bangladesh lần đầu tiên trở thành nước xuất khẩu hàng dệt kim hàng đầu ở EU.

Xuất khẩu hàng dệt may của Bangladesh có thể chịu áp lực do CBAM, bao gồm thuế đánh vào hàng nhập khẩu tạo ra khí nhà kính trong quá trình sản xuất. Biện pháp này sẽ làm tăng chi phí bán hàng dệt may tại thị trường EU đối với các nhà xuất khẩu như Bangladesh vốn sẽ phải trả thuế liên quan đến lượng khí thải carbon.

Bắt đầu từ tháng 10 năm ngoái, và CBAM sẽ được triển khai dần dần trong vài năm tới. Giai đoạn chuyển tiếp hiện áp dụng cho một số lĩnh vực nhất định bao gồm sắt, thép, xi măng, nhôm và điện. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng đối với hàng hóa chịu thuế biên giới có thể sẽ được mở rộng dần dần sau khi được xem xét.

Mục tiêu cuối cùng của CBAM là bảo vệ các ngành công nghiệp EU khỏi sự cạnh tranh của các thực thể nước ngoài có mức độ ô nhiễm cao hơn và đảm bảo môi trường cạnh tranh cho các doanh nghiệp châu Âu. Các nhà xuất khẩu châu Á, giống như những nhà xuất khẩu từ Bangladesh hay Việt Nam, sẽ phải đối mặt với một thị trường khó khăn hơn trong bối cảnh nhu cầu đối với hàng hóa ở EU có thể thấp hơn, đặc biệt có thể phải tăng giá để bù đắp thuế đối với lượng khí thải carbon liên quan.

Điều đó không những ảnh hưởng tới năng lực và khả năng sinh lời của các công hàng tới châu Âu, mà còn có thể khiến công nhân sản xuất ở các quốc gia xuất khẩu này có thể mất việc làm. Các nhà xuất khẩu hàng dệt may từ các nước đang phát triển ở châu Á cũng lo ngại EU có thể sử dụng thuế biên giới như một biện pháp bảo vệ, thách thức thêm khả năng cạnh tranh của họ với các công ty châu Âu ngay cả khi họ tiếp tục thực hiện các sáng kiến ​​giảm phát thải.

Gia tăng giải pháp chuyển đổi xanh tại châu Á

Để tránh chi phí đáng kể liên quan đến CBAM, các nước châu Á phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch vì việc sử dụng năng lượng góp phần đáng kể vào lượng khí thải trong sản xuất.

Với Bangladesh, quốc gia này đang hướng tới mục tiêu xanh hơn khi đặt mục tiêu sản xuất ít nhất 40% điện năng từ năng lượng tái tạo vào năm 2040. Do những hạn chế về đất đai và lưới điện, Bangladesh đang tập trung vào năng lượng mặt trời và năng lượng gió trên mái nhà, bên cạnh các giải pháp đo lường mạng và năng lượng tái tạo phi tập trung. Với sự hỗ trợ từ nguồn nước dồi dào, năng lượng mặt trời nổi là một lựa chọn khác cho Bangladesh, mặc dù nước này vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu.

Ngoài ra, việc giảm lượng khí thải từ hoạt động vận tải cũng sẽ hỗ trợ sản xuất có trách nhiệm hơn. Chẳng hạn, Bangladesh đang rút ngắn chuỗi cung ứng bằng cách sản xuất sợi trong nước để hợp lý hóa quy trình sản xuất.

Tăng cường hợp tác cũng rất cần thiết để mở rộng sử dụng công nghệ, giảm tiêu thụ và tăng cường quản lý chất thải. Các nhà sản xuất hàng may mặc tại Bangladesh, Campuchia đang thực hiện các sáng kiến ​​như Đối tác Thời trang Tuần hoàn thúc đẩy hợp tác giữa các nhà sản xuất trong nước, nhằm tăng cường tái chế và tái sử dụng chất thải vào các sản phẩm thời trang.

Theo bà Sonja Cheung, Giám đốc biên tập tại Hội đồng Doanh nghiệp châu Á của SCMP, cho rằng các nhà sản xuất châu Á mong muốn trở nên bền vững hơn cũng nên áp dụng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo. Ví dụ: sử dụng AI và các thuật toán nâng cao để phân tích dữ liệu khách hàng cũng như xu hướng thời trang của họ, điều này có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm tỷ lệ hoàn trả và giảm thiểu lượng khí thải vận chuyển.

“Một số quốc gia châu Á mới nổi có thể không có nguồn tài chính hoặc bí quyết kỹ thuật để triển khai và thúc đẩy việc sử dụng AI trong các ngành công nghiệp. Trong những trường hợp như vậy, các quốc gia cần cung cấp đào tạo nghề và khuyến khích giáo dục đại học để đảm bảo người lao động của họ có thể sử dụng công nghệ tiên tiến đó, nếu không sẽ phải đối mặt với việc bị bỏ lại phía sau trong một thế giới tiên tiến hơn”, bà Cheung chia sẻ.

Hiện tại, các công ty quần áo H&M và Zara là những ví dụ điển hình về các nhà bán lẻ sử dụng AI để giúp hoạt động hiệu quả hơn, bắt kịp xu hướng trong tương lai, theo dõi mức tồn kho và nghiên cứu dữ liệu người tiêu dùng.

Thách thức của việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu chặt chẽ hơn mang đến cho các thị trường châu Á mới nổi cơ hội đổi mới và thích ứng, thúc giục các quốc gia này tăng tốc chuyển đổi năng lượng sạch, hợp lý hóa chuỗi cung ứng và tận dụng công nghệ để sản xuất hiệu quả hơn.

Bằng cách áp dụng các hoạt động bền vững, tăng cường cơ sở hạ tầng công nghệ và kỹ thuật số cũng như thúc đẩy sự hợp tác trong toàn ngành, châu Á sẽ không chỉ tuân thủ nhu cầu quốc tế mà còn đảm bảo lợi thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Minh Đức