Philippines – thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam – vừa thông báo tạm ngừng nhập khẩu gạo trong vòng 60 ngày kể từ 1/9/2025, áp dụng đối với các loại gạo xay xát thường và kỹ, ngoại trừ những giống gạo đặc sản không được nông dân nước này trồng phổ biến.
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp Philippines, động thái này nhằm bảo vệ người trồng lúa trong nước trong mùa thu hoạch khi giá lúa giảm. Cùng với đó, chính phủ Philippines kỳ vọng kiểm soát giá gạo nội địa và hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm.
Thông báo khiến thị trường gạo Việt Nam biến động mạnh. Trước ngày lệnh có hiệu lực, nhiều nhà xuất khẩu đã “chạy đua” đưa hàng lên tàu để kịp tiến độ. Những lô gạo có giấy phép nhập khẩu SPSIC phải rời cảng xuất xứ trước 30/8 và đến Philippines trước 15/9. Giá gạo Việt Nam nhờ đó bật tăng nhẹ: gạo 5% tấm lên khoảng 391 USD/tấn, cao hơn Thái Lan và Pakistan; gạo thơm đạt 505–510 USD/tấn.
Tuy nhiên, ngay sau đó giá lúa trong nước, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, bắt đầu có dấu hiệu giảm. Nông dân lo ngại nếu giá xuống dưới 5.500 đồng/kg thì khó có lợi nhuận, nhiều nơi đã kiến nghị Nhà nước sớm triển khai mua tạm trữ để giữ giá trên mức 6.000 đồng/kg.
Bộ Công Thương khuyến nghị thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo tích cực mua tạm trữ lúa gạo cho bà con nông dân. (Ảnh minh hoạ)
Trước diễn biến bất lợi, Bộ Công Thương đã ban hành Công văn số 6600/BCT-XNK ngày 1/9/2025 gửi UBND các tỉnh, thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo. Bộ yêu cầu các địa phương thông tin kịp thời đến doanh nghiệp, đồng thời rà soát khó khăn, báo cáo giải pháp để chủ động ứng phó.
VFA được giao trách nhiệm hỗ trợ hội viên điều chỉnh kế hoạch sản xuất – kinh doanh, theo dõi sát diễn biến thị trường và phối hợp chặt chẽ với đối tác Philippines nhằm hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp Việt Nam. Bộ Công Thương cũng khuyến nghị doanh nghiệp không phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống mà cần chủ động tìm kiếm thị trường mới, đa dạng hóa xuất khẩu, đồng thời tăng cường thu mua, tạm trữ lúa gạo trong dân để ổn định giá.
Theo thống kê, năm 2024 Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 9 triệu tấn gạo, thu về 5,7 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế của gạo Việt trên bản đồ thương mại toàn cầu. Trong các cuộc tham vấn quốc tế, nhiều đối tác như Hoa Kỳ, Singapore và Brazil đều đánh giá cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng lúa gạo.
Các chuyên gia nhận định, việc Philippines tạm ngừng nhập khẩu là một “cú sốc ngắn hạn” nhưng cũng mở ra cơ hội để Việt Nam tái cơ cấu thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhu cầu gạo chất lượng cao, an toàn, có truy xuất nguồn gốc đang tăng mạnh, buộc doanh nghiệp và nông dân phải đầu tư nhiều hơn vào quy trình canh tác và chế biến.
Nhật Hạ (t/h)