Từ ngày 12/8/2026, Quy định mới của Liên minh châu Âu về bao bì và chất thải bao bì chính thức bước vào giai đoạn áp dụng. Không phải một loại thuế mới, nhưng những yêu cầu ngày càng chặt về hóa chất, khả năng tái chế, thiết kế, vật liệu và lượng bao bì sử dụng có thể trở thành “hàng rào xanh” mới đối với hàng hóa Việt Nam tại thị trường EU.
Từ hộp thực phẩm đến thùng hàng đều phải tính lại chuyện bao bì
Ngày 12/8/2026 đánh dấu một thay đổi đáng chú ý đối với các doanh nghiệp đang xuất khẩu hàng hóa vào EU.
Theo Ủy ban châu Âu, Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì, thường được gọi là PPWR, đã có hiệu lực từ ngày 11/2/2025 và bắt đầu được áp dụng chung từ ngày 12/8/2026. Quy định bao phủ tất cả các loại bao bì, bất kể được làm bằng vật liệu gì và có nguồn gốc từ đâu.
Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam không chỉ phải quan tâm sản phẩm bên trong có đáp ứng tiêu chuẩn EU hay không, mà bao bì đi cùng sản phẩm cũng trở thành một phần của bài toán tuân thủ.
Tác động có thể trải rộng từ thực phẩm, thủy sản, cà phê, hạt điều đến mỹ phẩm, đồ gỗ, dệt may, giày dép, điện tử và hàng tiêu dùng. Một sản phẩm có thể đạt tiêu chuẩn về chất lượng nhưng nếu bao bì không đáp ứng những yêu cầu tương ứng của EU, việc đưa hàng vào thị trường vẫn có thể gặp trở ngại.
Đáng chú ý nhất ngay từ ngày 12/8 là quy định liên quan đến PFAS trong bao bì tiếp xúc với thực phẩm.
PPWR quy định từ ngày này, bao bì tiếp xúc thực phẩm không được đưa ra thị trường EU nếu hàm lượng PFAS bằng hoặc vượt các giới hạn quy định. Trong đó có ngưỡng 25 ppb đối với từng PFAS được đo bằng phân tích mục tiêu; 250 ppb đối với tổng một số PFAS; và 50 ppm đối với PFAS, bao gồm cả PFAS dạng polymer, theo các điều kiện cụ thể của quy định.
Với quy định này rất có thể sẽ ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam và thị trường EU
Đây là vấn đề đáng lưu ý đối với doanh nghiệp thực phẩm và thủy sản Việt Nam bởi sản phẩm xuất khẩu thường sử dụng nhiều lớp vật liệu tiếp xúc trực tiếp với hàng hóa như túi, màng bọc, khay, hộp, giấy chống thấm, bao bì đông lạnh hay vật liệu phủ bề mặt.
Ủy ban châu Âu cũng hướng dẫn rằng đối với bao bì thực phẩm chứa PFAS được sản xuất trước ngày 12/8/2026 nhưng chưa được đưa ra thị trường EU, không có một khoảng thời gian chuyển tiếp riêng để “xả hàng tồn”. Bao bì thực phẩm được đưa ra thị trường sau ngày này phải đáp ứng giới hạn PFAS theo quy định.
Trong khi đó, yêu cầu tổng quát của PPWR là bao bì đưa ra thị trường phải có khả năng tái chế. Tuy nhiên, các tiêu chí kỹ thuật chi tiết để phân hạng khả năng tái chế sẽ được triển khai theo lộ trình. Từ năm 2030, bao bì sẽ phải đạt các mức khả năng tái chế A, B hoặc C theo hệ thống được EU xây dựng; những loại dưới ngưỡng quy định sẽ bị coi là không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về tái chế.
Tương tự, quy định về tỷ lệ vật liệu tái chế trong bao bì nhựa cũng chủ yếu áp dụng theo lộ trình tới năm 2030. Theo PPWR, tùy loại bao bì, tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu có thể ở mức 10%, 30% hoặc 35%, sau đó tiếp tục được nâng lên trong những giai đoạn tiếp theo.
Như vậy, sẽ không chính xác nếu hiểu rằng từ ngày 12/8 toàn bộ bao bì hàng Việt phải lập tức thay đổi để đáp ứng tất cả mục tiêu năm 2030. Tuy nhiên, ngày 12/8 là thời điểm doanh nghiệp phải bắt đầu vận hành trong một khuôn khổ quản lý mới và chuẩn bị cho hàng loạt nghĩa vụ ngày càng chặt trong vài năm tới.
Thêm tiêu chuẩn xanh, doanh nghiệp Việt có thể phải tăng chi phí
Sức ép từ PPWR xuất hiện đúng thời điểm xuất khẩu của Việt Nam sang EU đang tăng khá mạnh.
Theo Bộ Công Thương dẫn số liệu Hải quan, năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt trên 56 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang khu vực này đã đạt 25,78 tỷ USD, tăng 13,3%, giúp Việt Nam đạt thặng dư thương mại 17,87 tỷ USD với EU.
Điều đó cho thấy EU không phải thị trường có thể xem nhẹ. EVFTA đang giúp nhiều mặt hàng Việt Nam có lợi thế về thuế quan, nhưng song song với việc giảm thuế, châu Âu liên tục nâng các tiêu chuẩn liên quan môi trường, phát thải, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Bộ Công Thương cũng nhận định những yêu cầu xanh này đang ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để hàng hóa duy trì chỗ đứng tại EU.
Với doanh nghiệp Việt, bài toán đầu tiên là chi phí, muốn đáp ứng PPWR, doanh nghiệp có thể phải rà soát lại nhà cung cấp bao bì, vật liệu, keo, mực in, chất phủ bề mặt; tiến hành kiểm nghiệm một số chỉ tiêu; xây dựng tài liệu kỹ thuật và phối hợp chặt hơn với nhà nhập khẩu EU.
Những doanh nghiệp thực phẩm sử dụng bao bì tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm có thể phải kiểm tra thêm nguy cơ PFAS. Những doanh nghiệp xuất khẩu hàng tiêu dùng lại phải chuẩn bị cho yêu cầu thiết kế bao bì theo hướng dễ thu gom, phân loại và tái chế.
Bao bì “to hơn sản phẩm” cũng dần mất đất sống. PPWR đặt mục tiêu tới năm 2030, đối với bao bì nhóm, bao bì vận chuyển và bao bì thương mại điện tử, tỷ lệ khoảng trống tối đa về nguyên tắc không vượt quá 50%, theo phương pháp tính mà Ủy ban châu Âu sẽ ban hành. Đối với bao bì bán lẻ, yêu cầu giảm khoảng trống tới mức tối thiểu cần thiết cũng được triển khai theo lộ trình.
Ngành chế biến thủy, hải sản có thể chịu tác động sớm do đặc thù sử dụng lượng lớn bao bì trong quá trình bảo quản và vận chuyển.
Đến năm 2030, nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu cũng phải bảo đảm trọng lượng và thể tích bao bì được giảm xuống mức tối thiểu cần thiết để vẫn duy trì chức năng bảo vệ sản phẩm. Những thiết kế như đáy giả, thành kép hoặc nhiều lớp không cần thiết chỉ nhằm làm sản phẩm trông lớn hơn cũng nằm trong phạm vi bị siết.
Yêu cầu về nhãn bao bì cũng chưa áp dụng đồng loạt ngay ngày 12/8/2026. Theo lộ trình của PPWR, từ năm 2028 hoặc theo thời hạn gắn với các văn bản thực thi của EU, bao bì sẽ sử dụng hệ thống nhãn hài hòa cung cấp thông tin về thành phần vật liệu để hỗ trợ người tiêu dùng phân loại rác.
Nhìn rộng hơn, PPWR cho thấy một xu hướng ngày càng rõ: hàng hóa muốn vào EU không chỉ được đánh giá bằng sản phẩm mà bằng cả vòng đời của sản phẩm.
Một hộp cà phê, túi hạt điều, khay thủy sản đông lạnh hay chiếc áo xuất khẩu sang châu Âu sẽ không chỉ được nhìn ở giá bán và chất lượng. Loại vật liệu dùng để đóng gói, khả năng tái chế, lượng vật liệu sử dụng và hóa chất tồn tại trong bao bì ngày càng trở thành một phần của điều kiện tiếp cận thị trường.
Đức, một trong những thị trường quan trọng của hàng Việt tại EU đã thông qua luật sửa đổi về bao bì nhằm triển khai PPWR. Bộ Công Thương đã lưu ý doanh nghiệp Việt về việc các quy định mới hướng tới giảm chất thải bao bì, tăng khả năng tái chế và mở rộng trách nhiệm của những chủ thể đưa bao bì ra thị trường.
Với các doanh nghiệp lớn, chi phí đổi mới bao bì có thể được phân bổ trên số lượng đơn hàng lớn. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc thay vật liệu, thử nghiệm, chứng minh sự phù hợp hay đặt các lô bao bì riêng cho EU có thể làm tăng đáng kể chi phí trên từng sản phẩm.
Đó mới là sức ép đáng quan tâm, bởi khi thuế quan dần được cắt giảm nhờ EVFTA, lợi thế giá của hàng Việt có thể không còn chỉ phụ thuộc vào thuế nhập khẩu. Khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh với chi phí thấp sẽ trở thành một lợi thế cạnh tranh mới.
Ngày 12/8 vì thế không phải một “cánh cửa đóng lại” với hàng Việt, mà là lời nhắc rằng cuộc chơi tại EU đang thay đổi. Doanh nghiệp chuẩn bị sớm có thể biến tiêu chuẩn xanh thành lợi thế; doanh nghiệp chậm thích ứng có nguy cơ phải trả giá bằng chi phí cao hơn, đơn hàng bị trì hoãn, thậm chí mất dần thị phần ở một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam.
Quốc Toản