Sau những đợt mưa lớn, xe máy, điện thoại và đồ điện tử cũ giá rẻ xuất hiện nhiều hơn trên chợ mạng. Vẻ ngoài sạch đẹp, thiết bị vẫn hoạt động nhưng lịch sử ngập nước, sửa chữa và thay linh kiện thường chỉ người bán biết rõ.
Vỏ ngoài được làm mới, “bệnh” nằm bên trong
Trên các hội nhóm và nền tảng mua bán đồ cũ, nhiều điện thoại, máy tính, tivi, tủ lạnh hoặc xe máy được giới thiệu bằng những cụm từ như “máy nhà dùng”, “ít sử dụng”, “vừa hết bảo hành”, “mọi chức năng bình thường” hay “cần tiền nên bán gấp”.
Giá bán thường thấp hơn đáng kể so với sản phẩm cùng đời tại cửa hàng. Tuy nhiên, khi được hỏi về hóa đơn, lịch sử sửa chữa hoặc nguyên nhân bán, không ít người bán chỉ trả lời chung chung rằng đã mất giấy tờ, sản phẩm là quà tặng hoặc được người thân để lại.
Thực tế tại Cao Bằng sau đợt mưa lũ năm 2025 cho thấy nguy cơ hàng ngập nước quay trở lại thị trường không chỉ là giả thiết. Khi nước rút, nhiều tivi, tủ lạnh, máy giặt và thiết bị điện tử cũ được rao bán thấp hơn hàng mới 30–50%. Một số sản phẩm có vẻ ngoài khá mới nhưng đã bị ngấm nước, sau đó được thu gom, làm sạch và tân trang. Người mua nếu chỉ nhìn bên ngoài hoặc bật thử trong ít phút rất khó biết lịch sử thực sự.
Nguồn hàng có thể hình thành với số lượng lớn sau mỗi trận lũ. Tại Thanh Hóa, gần 100 thành viên Hội Kỹ thuật xe máy Thanh Hóa đã sửa miễn phí khoảng 2.000 xe chỉ trong hai ngày. Xe bị ngâm nước phải thay dầu, lọc gió, xử lý bugi; những dòng đời mới còn phải kiểm tra hệ thống điện.
Một nhóm thợ điện tử, điện lạnh tại địa phương này cũng tiếp nhận hàng nghìn thiết bị gia dụng. Riêng ngày 4/10/2025, chín người thợ đã sửa gần 300 tủ lạnh, máy giặt và máy lọc nước. Có máy chỉ cần vệ sinh, thay phụ tùng là hoạt động trở lại, nhưng cũng có thiết bị hỏng nặng, chi phí sửa chữa cao.
Tại Thái Nguyên, sau đợt ngập tháng 10/2025, thống kê được Hội Kỹ thuật xe máy Thanh Hóa dẫn lại cho thấy khu vực phường Phan Đình Phùng có khoảng 10.000 xe hư hỏng. Đoàn thợ tình nguyện đã sửa hơn 2.200 xe, chủ yếu thay dầu, lọc gió, bugi và kiểm tra các bộ phận bị nước xâm nhập.
Những con số trên cho thấy một lượng lớn xe máy, thiết bị điện tử sau ngập vẫn có thể được phục hồi. Phần lớn được sửa để người dân tiếp tục sử dụng, nhưng không loại trừ khả năng một bộ phận được bán lại qua người thu gom hoặc cửa hàng đồ cũ. Nếu lịch sử ngập nước bị che giấu, người mua gần như không có căn cứ nhận biết.
Điện thoại cũng ở tình trạng tương tự. Sau đợt lũ tại khu vực Phú Yên cũ cuối năm 2025, anh Lê Quang Tín, chủ một cơ sở sửa chữa điện thoại tại xã Tây Hòa, cho biết mỗi ngày tiếp nhận khoảng 30 máy bị nước vào, chủ yếu hỏng màn hình và loạn cảm ứng.
Không phải thiết bị nào vào nước cũng hỏng hoàn toàn. Điện thoại có thể được làm sạch bo mạch, thay màn hình, pin hoặc cụm sạc rồi hoạt động trở lại. Tivi, máy giặt, tủ lạnh cũng có khả năng chạy sau khi được tháo, sấy và thay linh kiện. Xe máy ngập nước được thay dầu, vệ sinh động cơ, lọc gió, bugi và làm lại phần điện cũng có thể lấy lại vẻ ngoài bình thường.
Một lượng lớn xe máy, thiết bị điện tử sau ngập vẫn có thể được phục hồi (Ảnh minh họa)
Theo những người làm nghề sửa chữa điện thoại, lỗi do nước thường không xuất hiện cùng lúc. Máy có thể hoạt động sau khi được vệ sinh hoặc thay linh kiện, nhưng quá trình oxy hóa trên bo mạch vẫn tiếp diễn, gây lỗi nguồn, sạc, sóng, camera, cảm ứng hoặc tự khởi động lại.
Khả năng kháng nước cũng có thể suy giảm khi điện thoại bị tháo sửa. Một chiếc máy được quảng cáo “nguyên bản” nhưng từng mở để xử lý nước vào có thể đã mất lớp keo hoặc gioăng bảo vệ ban đầu. Bật thử máy trong vài phút vì vậy chưa đủ để kết luận thiết bị chưa từng ngập nước.
Đối với đồ điện gia dụng, nguy cơ không dừng ở việc nhanh hỏng. Nước ngập chứa bùn đất, muối khoáng và tạp chất; khi bám trên bảng mạch, mô-tơ, dây dẫn hoặc đầu nối có thể gây rò điện, chập mạch và phát nhiệt.
Theo hướng dẫn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, thiết bị từng bị ngập không nên được cắm điện chạy thử ngay, kể cả khi bề mặt đã khô. Hơi ẩm còn lại có thể gây rò điện, bốc khói, cháy hoặc nổ. Thiết bị cần được kiểm tra khả năng cách điện trước khi sử dụng. Do đó, một chiếc máy giặt hoặc tủ lạnh chạy bình thường tại thời điểm xem hàng chưa đủ để khẳng định an toàn lâu dài.
Với xe máy, nước có thể xâm nhập động cơ, hộp số, hệ thống nhiên liệu, ổ bi, dây điện và giắc kết nối. Theo ông Nguyễn Văn Hải, Hội trưởng Hội Kỹ thuật xe máy Thanh Hóa, xe bị ngâm lâu thường phải thay dầu, lọc gió, xử lý bugi; với dòng xe đời mới, hệ thống điện cũng cần được kiểm tra.
Một chiếc xe sau khi xử lý vẫn có thể nổ máy bình thường, nhưng các giắc nối, dây dẫn, ổ bi và chi tiết kim loại có khả năng tiếp tục bị oxy hóa. Dấu hiệu thường gặp gồm ốc vít, chân chống, gầm xe hoặc chi tiết kim loại trong cốp bị gỉ; đầu giắc đổi màu; dây dẫn cứng, giòn; bùn đất bám trong khe; đèn, còi hoặc bộ đề hoạt động không ổn định. Nếu xe đã được tháo rửa và thay phụ tùng, người không có kinh nghiệm rất khó phát hiện.
Giá rẻ chưa chắc bù được chi phí sửa chữa
Một chiếc điện thoại cũ rẻ hơn thị trường vài triệu đồng có thể hấp dẫn, nhưng khoản tiết kiệm nhanh chóng biến mất nếu phải thay màn hình, pin hoặc sửa bo mạch. Với tivi, tủ lạnh, máy giặt và xe máy, chi phí vận chuyển, tháo lắp và sửa chữa có thể khiến tổng số tiền vượt giá của một sản phẩm cũ có nguồn gốc rõ ràng.
Lỗi do ngập nước lại khó xác định thời điểm phát sinh. Khi sản phẩm hỏng sau vài ngày hoặc vài tuần, người bán có thể cho rằng người mua sử dụng sai hoặc tự làm thiết bị vào nước. Nếu giao dịch chỉ thỏa thuận miệng, không có hóa đơn và không ghi nhận tình trạng sản phẩm, người mua khó chứng minh khuyết tật đã có từ trước.
Vì vậy, những cam kết như “bao kiểm tra”, “lỗi đổi máy” hay “bảo hành trách nhiệm” cần được thể hiện bằng văn bản hoặc tin nhắn. Nội dung phải nêu rõ thời hạn bảo hành, trường hợp được đổi trả và trách nhiệm của người bán nếu phát hiện sản phẩm từng ngập nước, thay bo mạch hoặc sửa chữa khác với quảng cáo.
Đối với điện thoại và máy tính, người mua cần đối chiếu số IMEI hoặc số sê-ri, yêu cầu hóa đơn, kiểm tra lịch sử bảo hành và mang máy tới cơ sở kỹ thuật độc lập. Kiểm tra bên trong là cách cần thiết để phát hiện dấu hiệu oxy hóa, mất tem, thiếu ốc, thay linh kiện hoặc can thiệp bo mạch.
Người mua xe máy cũ cần kiểm tra đăng ký, số khung, số máy, lịch sử bảo dưỡng và đề nghị đưa xe tới cơ sở sửa chữa do mình lựa chọn. Ngoài động cơ, cần kiểm tra dầu máy, dầu hộp số, lọc gió, hệ thống điện, giắc nối và những vị trí khó làm sạch. Nếu người bán thúc giục đặt cọc hoặc từ chối kiểm tra độc lập, người mua nên dừng giao dịch.
Với đồ gia dụng, bật thử vài phút không phản ánh đầy đủ tình trạng. Máy giặt cần chạy đủ chu trình; tủ lạnh cần thời gian kiểm tra khả năng làm lạnh; tivi phải thử màn hình, loa, cổng kết nối và khả năng hoạt động liên tục. Thiết bị công suất lớn có dấu hiệu từng ngập sâu không nên mua nếu chưa được kiểm tra an toàn điện.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa và bảo đảm chất lượng, công dụng theo nội dung quảng cáo, giới thiệu hoặc cam kết. Luật cũng cấm che giấu thông tin về khả năng gây mất an toàn đối với tính mạng, sức khỏe và tài sản của người tiêu dùng.
Quy định này áp dụng cả với kinh doanh trên không gian mạng. Người bán chuyên nghiệp không thể lấy lý do “hàng cũ không bảo hành” để che giấu việc sản phẩm từng ngập nước hoặc đã thay bộ phận quan trọng. Nếu hàng hóa không đúng mô tả, người tiêu dùng có quyền yêu cầu thương lượng, đổi trả, bồi thường và cung cấp chứng cứ cho nền tảng hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Với giao dịch đơn lẻ giữa hai cá nhân, việc bảo vệ quyền lợi phức tạp hơn. Người mua cần lưu bài đăng, hình ảnh, tin nhắn, thông tin chuyển khoản và nội dung cam kết; đồng thời quay video khi nhận, kiểm tra hàng và không chuyển toàn bộ tiền trước khi xác minh nguồn gốc.
Không phải mọi sản phẩm từng vào nước đều phải loại bỏ. Nhiều thiết bị vẫn có thể sử dụng nếu được xử lý đúng kỹ thuật, kiểm tra an toàn và bán với thông tin minh bạch. Điều đáng ngại không nằm ở hai chữ “hàng cũ”, mà ở việc người mua không được biết sản phẩm đã trải qua điều gì.
Một món đồ có giá thấp bất thường, vừa hết bảo hành, mất hóa đơn và được bán gấp sau mùa ngập cần được xem là giao dịch rủi ro cao. Đằng sau lớp vỏ đã lau sạch có thể là quá trình oxy hóa chưa dừng lại, còn khoản giảm giá trước mắt đôi khi chỉ là phần nhỏ so với hóa đơn sửa chữa về sau.
Anh Đào