Việc Ấn Độ chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi Việt Nam mở thêm dư địa cho ngành hàng tiếp cận thị trường hơn 1,4 tỷ dân. Tuy nhiên, cơ hội này đi cùng không ít thách thức khi sầu riêng Việt Nam phải cạnh tranh về giá, thuế nhập khẩu và thói quen tiêu dùng tại một thị trường còn khá mới.
Mở cửa thị trường tỷ dân
Theo thông báo của Bộ Nông nghiệp và Phúc lợi Nông dân Ấn Độ được đăng trên Công báo Ấn Độ ngày 13/7/2026 và có hiệu lực kể từ ngày công bố, Việt Nam được bổ sung vào danh sách các quốc gia được phép xuất khẩu quả sầu riêng tươi (Durio zibethinus) vào thị trường Ấn Độ để tiêu dùng.
Đáng chú ý, Ấn Độ không yêu cầu khai báo kiểm dịch thực vật bổ sung trên Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, đồng thời không quy định điều kiện nhập khẩu đặc biệt đối với mặt hàng sầu riêng tươi của Việt Nam.
Đây là dấu mốc mới trong hoạt động xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam, tạo thêm lựa chọn về thị trường và đối tác cho doanh nghiệp. Với quy mô dân số hơn 1,4 tỷ người, Ấn Độ mở ra dư địa tiếp cận một thị trường tiêu dùng lớn đối với nông sản Việt Nam.
Việc mở cửa thị trường cũng là kết quả của quá trình đàm phán kéo dài nhiều năm giữa các cơ quan chức năng hai nước. Trong quá trình này, Thương vụ - Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ thường xuyên phối hợp, hỗ trợ trao đổi kỹ thuật về kiểm dịch thực vật, các biện pháp xử lý dịch hại, quy trình đóng gói, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Thương vụ cũng hỗ trợ kết nối, thúc đẩy quá trình xem xét hồ sơ kỹ thuật, cập nhật thông tin và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình đàm phán.
Theo quy định mới, sầu riêng tươi xuất khẩu từ Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch thực vật; được sản xuất tại các vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; đồng thời tuân thủ các quy trình kiểm tra, giám sát trước khi xuất khẩu.
Việc mở cửa thị trường diễn ra trong bối cảnh Việt Nam và Ấn Độ đang triển khai các nội dung hợp tác được thống nhất trong Tuyên bố chung nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 5/2026.
Sức ép cạnh tranh không nhỏ
Dù thị trường đã chính thức mở cửa, khả năng gia tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu sầu riêng sang Ấn Độ vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong đó, cạnh tranh về giá và khả năng tiếp cận người tiêu dùng là những vấn đề đáng chú ý.
Trao đổi với Báo Tuổi Trẻ, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đánh giá việc Ấn Độ cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi Việt Nam là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, theo ông, để đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường hơn 1,4 tỷ dân này sẽ không dễ dàng do còn một số rào cản.
Theo ông Nguyên, Thái Lan từng xuất khẩu sầu riêng sang Ấn Độ nhưng chủ yếu là sản phẩm sấy khô, đông lạnh và một lượng nhỏ sầu riêng tươi vận chuyển bằng đường hàng không. Thị trường tiêu thụ tập trung tại các siêu thị, cửa hàng cao cấp ở những đô thị có thu nhập cao như Mumbai và New Delhi.
Một trong những yếu tố ảnh hưởng đến sức cạnh tranh là thuế nhập khẩu. Theo thông tin được cung cấp, nhiều mặt hàng rau quả của Việt Nam xuất khẩu sang Ấn Độ phải chịu thuế từ 60-70%, riêng sầu riêng khoảng 43%. Mức thuế này khiến giá bán sản phẩm khó cạnh tranh.
Ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng nếu sầu riêng Việt Nam được hưởng thuế suất nhập khẩu 0% theo Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Ấn Độ (AIFTA), sản phẩm sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn tại thị trường này.
Bên cạnh thuế, thói quen tiêu dùng cũng là một rào cản đáng lưu ý. Theo ông Nguyên, thị trường Ấn Độ khác với Trung Quốc. Trước khi Việt Nam được phép xuất khẩu chính ngạch, người tiêu dùng Trung Quốc đã có nhiều năm làm quen với sầu riêng thông qua quá trình quảng bá và mở cửa thị trường của Thái Lan, Malaysia.
Trong khi đó, sầu riêng vẫn còn khá xa lạ với phần lớn người tiêu dùng Ấn Độ. Người dân nước này chưa quen với hương vị và mùi đặc trưng của loại trái cây này. Vì vậy, việc mở cửa thị trường chưa đồng nghĩa với khả năng tiêu thụ sẽ tăng nhanh.
Theo ông Nguyên, với những rào cản hiện nay, xuất khẩu sầu riêng sang Ấn Độ trong những năm đầu khó có thể bùng nổ như thị trường Trung Quốc. Kim ngạch xuất khẩu trong một vài năm đầu có thể đạt khoảng 50-100 triệu USD.
Từng bước tìm chỗ đứng tại Ấn Độ
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, một trong những thuận lợi đối với sầu riêng Việt Nam là Ấn Độ không yêu cầu khai báo kiểm dịch thực vật bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, đồng thời không quy định điều kiện nhập khẩu đặc biệt đối với mặt hàng này. Bên cạnh đó, Ấn Độ là thị trường có quy mô dân số lớn, tầng lớp trung lưu và nhu cầu đối với các sản phẩm nông sản, thực phẩm nhập khẩu có chất lượng ngày càng tăng.
Tuy nhiên, đây vẫn là thị trường mới đối với sầu riêng Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, khả năng tiêu thụ dự kiến tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn, hệ thống bán lẻ cao cấp, cửa hàng trái cây nhập khẩu, nhà hàng, khách sạn và các kênh thương mại điện tử. Do đó, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ thị hiếu, sức mua, quy cách sản phẩm, phương thức vận chuyển và hệ thống phân phối để xây dựng kế hoạch tiếp cận thị trường phù hợp.
Ông Đặng Phúc Nguyên cũng khuyến nghị doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với đối tác nhập khẩu tại Ấn Độ để tìm hiểu rõ các quy định về thuế quan trước khi xuất khẩu. Theo ông Nguyên, trong bối cảnh người tiêu dùng Ấn Độ chưa ưa chuộng sầu riêng tươi, bước đầu doanh nghiệp có thể xuất khẩu các sản phẩm chế biến như sầu riêng sấy khô hoặc cấp đông lạnh để tiếp cận người tiêu dùng và mở rộng thị trường.
Việc Ấn Độ mở cửa cho sầu riêng tươi Việt Nam trước hết tạo thêm một hướng đi mới cho ngành hàng và mở rộng không gian thị trường. Tuy nhiên, để biến tiềm năng của thị trường tỷ dân thành kim ngạch xuất khẩu thực tế, sầu riêng Việt Nam sẽ phải từng bước giải quyết bài toán về thuế, giá bán, thị hiếu và hệ thống phân phối. Trong giai đoạn đầu, thay vì kỳ vọng tăng trưởng đột biến, việc từng bước xây dựng thị trường, tìm kiếm đối tác và thích ứng với nhu cầu tiêu dùng sẽ là yếu tố quan trọng để sầu riêng Việt Nam tạo dựng vị trí tại Ấn Độ.
Trung Anh