Chính phủ đề xuất chỉ cho phép chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm đối với những người đủ điều kiện hưởng chính sách, thay vì được bán tự do như hiện nay. Quy định mới được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng đầu cơ, trục lợi từ chính sách nhà ở dành cho người thu nhập thấp.
Tại dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) vừa trình Quốc hội, Chính phủ đề xuất nhiều thay đổi liên quan đến hoạt động mua bán, chuyển nhượng nhà ở xã hội. Trong đó, đáng chú ý là quy định hạn chế đối tượng được mua lại nhà ở xã hội ngay cả khi chủ sở hữu đã hoàn thành nghĩa vụ thanh toán và sử dụng nhà trên 5 năm.
Sau 5 năm vẫn chỉ được bán cho người đủ điều kiện
Theo nội dung dự thảo, sau thời hạn 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu nhà ở xã hội chỉ được chuyển nhượng cho những người thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội theo quy định.
Đề xuất này có sự khác biệt đáng kể so với Luật Nhà ở năm 2023. Theo quy định hiện hành, sau 5 năm kể từ ngày thanh toán đủ tiền mua nhà và đã được cấp Giấy chứng nhận, người mua nhà ở xã hội được phép chuyển nhượng theo cơ chế thị trường mà không bị giới hạn về đối tượng nhận chuyển nhượng.
Trong khi đó, đối với những giao dịch thực hiện trong thời hạn 5 năm, dự thảo vẫn duy trì quy định người mua chỉ được bán lại nhà cho chủ đầu tư hoặc người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội, với mức giá không vượt quá giá bán ghi trong hợp đồng ban đầu.
Đối với nhà ở xã hội theo hình thức thuê mua, dự thảo cũng đề xuất siết chặt điều kiện chuyển nhượng. Theo đó, người thuê mua nếu không còn nhu cầu sử dụng có thể phải chấm dứt hợp đồng và trả lại nhà, thay vì được chuyển nhượng tự do sau 5 năm như hiện nay.
Tại phiên thảo luận về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) ngày 22/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết việc hạn chế đối tượng được mua lại nhà ở xã hội nhằm ngăn ngừa tình trạng trục lợi chính sách, bảo đảm loại hình nhà ở này tiếp tục phục vụ đúng đối tượng có nhu cầu.
Đồng tình với định hướng trên, ông Ngô Trọng Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn Chính sách Đầu tư, cho rằng việc siết chuyển nhượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách nhà ở xã hội.
“Nhà ở xã hội được phát triển nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp có điều kiện an cư, chứ không phải trở thành một kênh đầu tư sinh lời. Việc hạn chế chuyển nhượng tự do sau 5 năm sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng đầu cơ, hưởng chênh lệch giá và tạo thêm cơ hội tiếp cận nhà ở cho những người thực sự có nhu cầu. Tuy nhiên, cũng cần có cơ chế phù hợp để bảo đảm quyền lợi của người mua khi hoàn cảnh sống thay đổi”, ông Nghĩa nhận định.
Điều chỉnh ưu đãi cho doanh nghiệp phát triển nhà ở xã hội
Bên cạnh việc siết chặt hoạt động chuyển nhượng, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng đề xuất điều chỉnh một số chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội.
Theo Luật Nhà ở năm 2023, chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội được dành tối đa 20% tổng diện tích đất ở trong dự án để xây dựng công trình kinh doanh dịch vụ, thương mại hoặc nhà ở thương mại. Tuy nhiên, dự thảo mới không tiếp tục quy định cứng tỷ lệ này mà giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể.
Tương tự, quy định về lợi nhuận định mức tối đa 10% dành cho chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội cũng được đề xuất điều chỉnh. Theo đó, Chính phủ sẽ quy định chi tiết mức lợi nhuận và cơ chế áp dụng thay vì ấn định trực tiếp trong luật.
Ngoài ra, các giao dịch bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội dự kiến phải được cập nhật vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản. Việc quản lý tập trung thông tin giao dịch sẽ giúp cơ quan chức năng kiểm soát tốt hơn đối tượng thụ hưởng, hạn chế các trường hợp mua bán không đúng quy định.
Những thay đổi trong dự thảo cho thấy định hướng tăng cường quản lý hoạt động chuyển nhượng nhà ở xã hội, đồng thời điều chỉnh cơ chế ưu đãi để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển dự án. Tuy nhiên, việc giới hạn đối tượng mua lại sau 5 năm cũng đặt ra yêu cầu cân đối giữa mục tiêu ngăn chặn đầu cơ và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sở hữu nhà ở xã hội.
Thế Anh