Dưỡng sinh Đông y – tinh hoa y học cổ truyền giúp cân bằng và duy trì sức khỏe – đang bị biến tướng tại nhiều spa thành “bí quyết hồi xuân” thần tốc. Chuyên gia cảnh báo: những quảng cáo thổi phồng không chỉ bóp méo giá trị thực của phương pháp này mà còn tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe nếu áp dụng sai cách.
Sự thật đằng sau những lời có cánh
Chỉ cần lướt qua một vòng các nền tảng mạng xã hội hoặc ghé vào vài viện thẩm mỹ, không khó để bắt gặp những lời quảng cáo mỹ miều về các liệu pháp dưỡng sinh Đông y. Những liệu pháp này thường được ca ngợi như “liều thuốc hồi xuân thần tốc” dành cho phụ nữ, với lời hứa hẹn cải thiện nhan sắc, sức khỏe và sinh lý chỉ sau vài buổi trị liệu.
Trên fanpage “NYCP”, liệu pháp dưỡng sinh Đông y được miêu tả gần như một phép màu: “Hồi xuân thần tốc” nhờ vào việc phục hồi thận khí, khí huyết và tỳ vị. Chỉ cần trải nghiệm vài buổi trị liệu, theo quảng cáo, bạn sẽ “trẻ mãi không già”, cải thiện sắc đẹp, sức khỏe và cả đời sống sinh lý. Điều đáng đặt câu hỏi là: Liệu Đông y có thể thực sự mang lại kết quả “thần kỳ” chỉ trong thời gian ngắn như vậy?
Những lời quảng cáo có cánh nhằm thu hút khách hàng.
Fanpage này cũng tung ra loạt bài viết gây tò mò như: “Hồi xuân là phục hồi cội nguồn sinh lực từ bên trong, không chỉ là trẻ hóa làn da”. Họ khẳng định rằng sự suy yếu của thận khí sẽ kéo theo rối loạn nội tiết tố và ảnh hưởng tới sức khỏe sinh lý nữ, nhưng tất cả đều có thể “chữa khỏi” bằng một liệu trình dưỡng sinh Đông y. Liệu trình này bao gồm: xoa bóp huyệt vị, ngâm chân với dược liệu, và chế độ ăn theo Đông y – tất cả được mô tả như giải pháp toàn diện cho mọi vấn đề sức khỏe.
Không dừng lại ở đó, trang này còn giới thiệu những “chuyên gia dưỡng sinh” – những người được gọi là “pháp sư hồi xuân”, tự xưng có khả năng chữa lành cơ thể bằng phương pháp tự nhiên, không phẫu thuật, không hóa chất. Tuy nhiên, phần lớn những người này hoàn toàn không có chứng chỉ, bằng cấp chuyên môn nào mà chỉ dựa vào cái gọi là “cái tâm” và kinh nghiệm truyền miệng.
Một spa khác cũng quảng bá rầm rộ dưỡng sinh Đông y với loạt tác dụng “kỳ diệu” đến mức khó tin: từ chữa cảm cúm, mất ngủ, chống lão hóa, sáng da, chữa mụn... đến hỗ trợ sức khỏe sinh sản. Một phương pháp được thổi phồng có thể “chữa lành mọi thứ”?
Không chỉ fanpage, hiện nay còn xuất hiện rất nhiều hội nhóm về dưỡng sinh Đông y với hàng nghìn đến hàng chục nghìn thành viên. Nội dung trong các nhóm này chủ yếu là các bài quảng cáo về những phương pháp “thần thánh” và các sản phẩm như: phấn cấy meso, ống hơ ngải, tinh dầu gừng – ngải, mặt nạ dưỡng da căng bóng... Những sản phẩm này được chào bán với mức giá cao ngất ngưởng, nhưng hiệu quả thực sự thì vẫn còn là dấu hỏi lớn.
Qua tiết lộ của những nhân viên tại các cơ sở dưỡng sinh Đông y, họ chủ yếu là những nhân viên masage, không hề có kiến thức gì về Đông y.
Một góc khuất ít được nhắc tới là: Dù các cơ sở này luôn tự xưng là trung tâm trị liệu sức khỏe, người thực hiện các liệu pháp lại không phải là bác sĩ Đông y hay người có chuyên môn y học cổ truyền. Trên thực tế, hầu hết họ chỉ là nhân viên massage, được đào tạo qua các khóa học ngắn hạn không hề bao quát đầy đủ nguyên lý Đông y.
Theo tìm hiểu của phóng viên, nhiều nhân viên tại các spa có dịch vụ dưỡng sinh Đông y không có nền tảng kiến thức Đông y. Chị Thu H., nhân viên một spa tại quận Hà Đông, chia sẻ: “Chúng tôi chỉ học một khóa ngắn, chủ yếu là massage và sử dụng thảo dược cơ bản. Còn kiến thức chuyên sâu về Đông y thì gần như không có”.
Tương tự, chị Hoàng Thị M., nhân viên tại một spa ở quận Hai Bà Trưng, cho biết: “Chúng tôi chỉ học được cách sử dụng gừng, ngải cứu… nhưng không nắm được tác dụng cụ thể của chúng hay cơ chế vận hành khí huyết trong Đông y. Chỉ làm theo những gì được hướng dẫn”.
Bác sĩ Đông y Nguyễn Duy Thành (Bệnh viện Đa khoa huyện Thanh Oai) cho biết: “Các nhân viên này đang thực hiện những phương pháp được gọi là ‘hồi xuân’, như xoa bóp huyệt vị, ngâm chân bằng dược liệu, mà không có nền tảng chuyên môn cần thiết. Họ làm theo kịch bản có sẵn, không đủ năng lực để phân tích tác động đến cơ thể người”.
Điều đáng lo ngại là, các cơ sở này không hề đưa ra cảnh báo nào về việc người thực hiện không phải là chuyên gia Đông y. Những lời hứa “hồi xuân”, “trẻ mãi không già” được lặp đi lặp lại trong các quảng cáo hấp dẫn, nhưng lại bỏ qua một thực tế rằng, nếu không được thực hiện đúng cách, những liệu pháp này có thể tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
Mất giá trị thực của Đông y
Thực tế cho thấy, không ít khách hàng sau khi trải nghiệm các liệu trình dưỡng sinh Đông y đã bày tỏ sự nghi ngại. Dù cảm thấy thư giãn, thoải mái sau mỗi buổi trị liệu, nhưng hiệu quả thực sự đối với sức khỏe, sắc đẹp hay sinh lý vẫn là dấu hỏi lớn.
Chị Lê Thu Hòa (phường Yên Nghĩa, Hà Đông, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi từng thấy nhiều nơi quảng cáo dịch vụ dưỡng sinh Đông y nên cũng thử. Sau mỗi buổi trị liệu thấy cơ thể dễ chịu hơn, nhưng tôi vẫn băn khoăn liệu phương pháp này có mang lại hiệu quả lâu dài hay không.”
Tương tự, chị N.P.L (45 tuổi, phường Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) cũng từng kỳ vọng vào hiệu quả cải thiện sinh lý mà nhiều cơ sở quảng cáo. Cuối năm 2024, chị tìm đến một cơ sở dưỡng sinh tại quận Thanh Xuân sau khi được giới thiệu rằng các liệu trình massage, bấm huyệt kết hợp uống thuốc “gia truyền” sẽ giúp khơi dậy sinh lực như tuổi đôi mươi. Tuy nhiên, sau 4 liệu trình, chị không cảm nhận được bất kỳ cải thiện nào về sinh lý. “Tôi chỉ thấy thoải mái như đi massage thông thường, còn hiệu quả như quảng cáo thì hoàn toàn không có,” chị nói.
Không những vậy, một số spa núp bóng dưỡng sinh Đông y còn có dấu hiệu vi phạm thuần phong mỹ tục, làm dấy lên nghi vấn về đạo đức và tính chuyên môn của dịch vụ này. Những “pháp sư dưỡng sinh” không được đào tạo bài bản, sử dụng chiêu trò thổi phồng công dụng, đang khiến niềm tin của người tiêu dùng ngày càng lung lay. Liệu có thể trông chờ vào “liều thuốc hồi xuân thần tốc” khi người thực hiện không phải chuyên gia Đông y thực thụ?
Việc quảng cáo sai lệch công dụng hoặc hành nghề không phép lại đang trở thành vấn nạn.
Đại tá, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Hà Thanh Tuấn – Chủ nhiệm bộ môn Y học cổ truyền, Bệnh viện Quân y 103 – khẳng định: “Các spa hiện nay không hoàn toàn làm đúng theo nguyên lý dưỡng sinh trong Y học cổ truyền. Họ kết hợp một số loại thảo dược, hoạt chất và hướng dẫn thở hay động tác cơ bản, nhưng thực chất đó là massage, bấm huyệt. Dưỡng sinh đúng nghĩa là phương pháp để chính bản thân điều chỉnh, phục hồi cơ thể chứ không phụ thuộc hoàn toàn vào sự can thiệp từ bên ngoài.”
Theo bác sĩ Tuấn, việc luyện tập dưỡng sinh một cách đều đặn và đúng phương pháp sẽ giúp khí huyết lưu thông, giảm căng thẳng, cải thiện hệ tim mạch và hô hấp – từ đó hỗ trợ tái tạo năng lượng, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Thế nhưng, việc quảng cáo sai lệch công dụng hoặc hành nghề không phép lại đang trở thành vấn nạn.
Theo Điều 52, Nghị định 38/2021/NĐ-CP, tổ chức quảng cáo thực phẩm chức năng gây hiểu nhầm như thuốc chữa bệnh có thể bị phạt tới 60 triệu đồng, bị tước quyền quảng cáo trong 24 tháng. Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 197, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), với mức phạt tối đa 100 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm, và bị cấm hành nghề tới 5 năm.
Ngoài ra, cá nhân, tổ chức hành nghề y tế không có chứng chỉ hoặc không đủ điều kiện chuyên môn cũng sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Điều 39, Nghị định 117/2020/NĐ-CP quy định mức phạt hành chính đến 40 triệu đồng. Trường hợp gây thiệt hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng, người vi phạm có thể bị truy tố theo Điều 282, Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù từ 1 đến 5 năm hoặc phạt tiền lên tới 200 triệu đồng.
Đặc biệt, nếu việc hành nghề trái phép gây tổn hại cho người sử dụng, cơ sở vi phạm còn phải bồi thường toàn bộ thiệt hại theo Điều 584, Bộ luật Dân sự 2015. Nếu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng bệnh nhân, có thể bị xử lý theo Điều 315 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tù lên đến 5 năm.
Dưỡng sinh Đông y không phải là “phép màu” mang lại hiệu quả tức thì, mà là quá trình điều chỉnh và chăm sóc sức khỏe một cách khoa học, phù hợp với thể trạng từng người. Giá trị thực sự của dưỡng sinh nằm ở việc phòng bệnh chủ động, cân bằng âm dương và duy trì sức khỏe bền vững lâu dài.
Để bảo vệ người tiêu dùng và danh tiếng của y học cổ truyền, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan chức năng, các đơn vị chuyên môn và, trên hết, là sự tỉnh táo, lựa chọn đúng đắn từ mỗi người dân trong “ma trận” quảng cáo hiện nay.
Quang Anh