Chỉ giải ngân được 4% trong hai tháng đầu năm đã đặt áp lực lớn lên các chủ đầu tư của các dự án giao thông trọng điểm thuộc Bộ Xây dựng, buộc họ phải nỗ lực tối đa để đạt mục tiêu giải ngân gần 94.000 tỷ đồng vốn đầu tư công trong năm 2025.
Khởi đầu chệch choạc
Dù đã dự tính trước một số yếu tố bất lợi có thể xảy ra, nhưng tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tại nhiều dự án hạ tầng giao thông do các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư trong hai tháng đầu năm 2025 vẫn gây bất ngờ.
Theo ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng), tính đến hết tháng 2/2025, Bộ mới giải ngân khoảng 3.188 tỷ đồng vốn đầu tư, đạt khoảng 4%.
“Công tác giải ngân trong hai tháng đầu năm diễn ra chậm, thấp hơn mức trung bình của cả nước (7,6%) và thấp hơn so với cùng kỳ năm 2024 cả về tỷ lệ lẫn giá trị tuyệt đối. Cụ thể, cùng kỳ năm 2024, các dự án hạ tầng giao thông sử dụng vốn đầu tư công đã giải ngân khoảng 6.500 tỷ đồng, đạt 9%”, ông Phương cho biết.
Đáng chú ý, dù là nhóm dự án có tỷ lệ giải ngân cao nhất trong Bộ Xây dựng, nhưng 12 dự án thành phần thuộc Dự án Đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025 trong 60 ngày qua cũng chỉ giải ngân được 1.755 tỷ đồng, tương đương 5% kế hoạch vốn cả năm 2025 (34.971 tỷ đồng). Con số này chỉ bằng một nửa so với cùng kỳ năm 2024, khi mức giải ngân đạt 4.300 tỷ đồng, tương đương 10%.
Dự án Quy Nhơn - Chí Thạnh (Ban Quản lý dự án 85) chỉ đạt 2%.
Đáng lo ngại, nhiều dự án thành phần của cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2021 - 2025 được giao vốn lớn nhưng tỷ lệ giải ngân trong hai tháng đầu năm 2025 vẫn thấp hơn mức trung bình của Bộ. Cụ thể: dự án Quy Nhơn - Chí Thạnh (Ban Quản lý dự án 85) đạt 2%; Vân Phong - Nha Trang (Ban Quản lý dự án 7) đạt 2,8%; Hoài Nhơn - Quy Nhơn (Ban Quản lý dự án 85) đạt 3%...
Ngoài ra, tại các dự án cao tốc khác, tổng số vốn đầu tư công được giao là 17.163 tỷ đồng, nhưng đến nay mới giải ngân được 413 tỷ đồng, đạt 2,4%. Đại diện Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, nguyên nhân chủ yếu là do 6/12 dự án có kế hoạch vốn lớn vẫn chưa khởi công, bao gồm: cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, Dầu Giây - Tân Phú, mở rộng cao tốc Bắc - Nam đoạn La Sơn - Hòa Liên, Cao Bồ - Mai Sơn, tuyến nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai với cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ.
Trong số các nhóm dự án có khối lượng giải ngân thấp, đáng quan ngại nhất là các dự án sử dụng vốn vay ODA. Hiện tại, chỉ mới giải ngân được 165 tỷ đồng trên tổng số 9.835 tỷ đồng kế hoạch, đạt 1,7%. Tỷ lệ này chưa bằng 1/4 so với mức giải ngân vốn ODA trong hai tháng đầu năm 2024 (9%).
Tính đến nay, 25/33 dự án vẫn chưa giải ngân. Một số dự án được giao vốn lớn nhưng tiến độ giải ngân rất chậm, như Dự án Kết nối giao thông phía Bắc (Ban Quản lý dự án 2) chưa giải ngân; Dự án Cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh (Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận) giải ngân 0,2%; Dự án Tân Vạn - Nhơn Trạch (Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận) giải ngân 1,1% kế hoạch vốn năm 2025.
Tái cấu trúc nhân sự để đẩy nhanh tiến độ giải ngân
Bên cạnh việc một số nhà thầu chưa bắt nhịp thi công kịp thời sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Ất Tỵ 2025, có hai nguyên nhân quan trọng khác khiến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của Bộ Xây dựng trong năm 2025 chậm hơn so với thường lệ: điều kiện thời tiết bất thường và tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng chưa được giải quyết triệt để.
Cụ thể, tại khu vực miền Trung – nơi đang triển khai khoảng 10 dự án đường cao tốc – mùa mưa thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, nhưng năm nay lại kéo dài đến cuối tháng 2, làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công.
Ngoài ra, để đạt mục tiêu hoàn thành 3.000 km đường bộ cao tốc trong năm 2025 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, khu vực Tây Nam Bộ cần hoàn thành 207 km, trong khi khu vực Đông Nam Bộ phải hoàn thành 187 km. Tổng nhu cầu vật liệu đá phục vụ các dự án tại hai khu vực này ước tính khoảng 8 triệu m³.
Tuy nhiên, tính đến đầu tháng 3/2025, các nhà thầu mới vận chuyển về công trường khoảng 2,4 triệu m³. Khối lượng cần huy động còn lại khoảng 12 triệu m³, trong đó 3 triệu m³ đã xác định được nguồn cung cấp, nhưng vẫn thiếu gần 9 triệu m³ chưa tìm được nguồn.
“Nếu không có đủ đá để thi công cấp phối base, subbase và bê tông nhựa theo kế hoạch, tiến độ hoàn thành các tuyến cao tốc trong năm 2025 chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng,” một nhà thầu cảnh báo.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư siết chặt đội ngũ, nghiêm túc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Chính phủ và Bộ Xây dựng về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công.
Tại cuộc họp giao ban tháng 2 vừa qua, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh một lần nữa khẳng định không lùi tiến độ khởi công và hoàn thành bất kỳ dự án giao thông nào.
“Việc giải ngân chậm trong hai tháng đầu năm là một vấn đề nghiêm trọng, cần được nhìn nhận và rút kinh nghiệm nghiêm túc. Đây là trách nhiệm chung của tất cả cơ quan, đơn vị, đặc biệt là các chủ đầu tư và ban quản lý dự án,” Bộ trưởng nhấn mạnh.
Trong năm 2025, Bộ Xây dựng được giao và kéo dài kế hoạch vốn đầu tư công lên 82.073 tỷ đồng, trong đó vốn của Bộ Giao thông - Vận tải trước khi hợp nhất là 81.813 tỷ đồng, còn Bộ Xây dựng là 260 tỷ đồng. Sắp tới, Thủ tướng Chính phủ sẽ cho phép Bộ Xây dựng kéo dài 5.790 tỷ đồng vốn từ năm 2024 sang năm 2025, đồng thời phân bổ thêm 6.062 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2022, 2023 và bổ sung từ nguồn vượt thu năm 2024 cùng nguồn trái phiếu chính phủ để triển khai các dự án trọng điểm.
Như vậy, tổng vốn của Bộ Xây dựng có thể lên đến hơn 100.000 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay. Theo yêu cầu của Thủ tướng, tỷ lệ giải ngân tối thiểu phải đạt 95%. Điều này đồng nghĩa với việc trong 10 tháng còn lại, trung bình mỗi tháng các chủ đầu tư cần giải ngân ít nhất 9.000 tỷ đồng – gấp gần ba lần mức giải ngân trong hai tháng đầu năm 2025.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư siết chặt đội ngũ, nghiêm túc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Chính phủ và Bộ Xây dựng về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công.
“Người đứng đầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng về tiến độ giải ngân. Tỷ lệ giải ngân cuối năm sẽ là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của lãnh đạo các đơn vị,” Bộ trưởng nhấn mạnh.
Thanh Cao