Thanh tra Chính phủ vừa công bố Thông báo kết luận thanh tra số 338/TB-TTCP ngày 23/10/2026 về công tác quản lý, cấp phép khoáng sản tại Bộ NN&MT cùng hoạt động khai thác khoáng sản tại tỉnh Nghệ An. Thông báo được ban hành trên cơ sở Kết luận thanh tra số 708/KL-TTCP ngày 2/10/2026.
Hàng loạt hồ sơ cấp phép khoáng sản vi phạm quy định
Theo kết luận, từ năm 2020 đến ngày 30/11/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), đã tổ chức đấu giá thành công 10 khu vực khoáng sản, cấp 85 giấy phép thăm dò và 226 giấy phép, quyết định khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền.
Tuy nhiên, quá trình thanh tra phát hiện nhiều vi phạm trong hoạt động đấu giá, thẩm định và cấp phép. Trong 10 hồ sơ đấu giá quyền khai thác khoáng sản được kiểm tra, có 2 hồ sơ vi phạm các quy định về quy hoạch, nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và thủ tục đấu giá.
Cơ quan thanh tra xác định có tình trạng phê duyệt bước giá, tiền đặt trước không đúng thẩm quyền và tổ chức đấu giá không bảo đảm nguyên tắc công khai; Ban hành kế hoạch đấu giá, tổ chức đấu giá chưa phù hợp với kỳ quy hoạch khoáng sản (mỏ Hòn Giồ quy hoạch 30ha nhưng đấu giá hơn 41ha).
Đối với hoạt động cấp phép thăm dò khoáng sản, có tới 16/17 hồ sơ được kiểm tra phát hiện vi phạm. Trong đó, 9 hồ sơ không được công khai đầy đủ thông tin theo quy định; 3 giấy phép thăm dò được cấp không phù hợp với quy hoạch khoáng sản đã phê duyệt và 14 giấy phép bị chậm giải quyết thủ tục hành chính.
Thanh tra Chính phủ phát hiện hàng loạt vi phạm trong công tác quản lý, cấp phép thăm dò và khai thác khoáng sản. (Ảnh minh họa)
Việc thẩm định điều kiện tài chính của doanh nghiệp cũng bộc lộ sai phạm. Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cấp giấy phép thăm dò khoáng sản cho Công ty TNHH Yang Phước Sơn trong khi vốn chủ sở hữu đang âm. Cùng với đó, CTCP Vôi công nghiệp Việt Nam 219 được cấp giấy phép thăm dò dù hồ sơ không có văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu theo quy định.
Ở khâu cấp phép khai thác, Thanh tra Chính phủ xác định 30/42 hồ sơ có vi phạm liên quan đến nguyên tắc, điều kiện cấp phép, tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính cũng như việc tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản.
Trong số này, 6 giấy phép được tính tiền cấp quyền khai thác không đúng quy định, với các sai sót liên quan đến giá tính tiền, hệ số nở rời, sản lượng khoáng sản và việc điều chỉnh nghĩa vụ tài chính. Ngoài ra, có 2 giấy phép được cấp tại khu vực đang có tổ chức khai thác khoáng sản hợp pháp; 2 giấy phép được cấp khi chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định và 2 giấy phép được cấp cho tổ chức không bảo đảm điều kiện về vốn chủ sở hữu.
Cơ quan thanh tra còn phát hiện 16/42 giấy phép khai thác được cấp, gia hạn hoặc điều chỉnh chậm thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Một số hồ sơ được cấp phép mà không kiểm tra tọa độ, diện tích hoặc không kiểm tra thực địa trong quá trình thẩm định.
Doanh nghiệp khai thác vượt công suất, sử dụng đất trái quy định
Không dừng lại ở những sai phạm trong công tác cấp phép, hoạt động khai thác khoáng sản tại Nghệ An có nhiều vi phạm. Theo kết luận, Bộ NN&MT đã cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho 11 tổ chức tại 13 khu vực trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Trong đó, 7 tổ chức đang hoạt động khai thác theo 9 giấy phép được cấp.
Qua thanh tra, cơ quan chức năng xác định 6/7 tổ chức có tổng cộng 33 hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản, đất đai, thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường. Ngoài ra, 2 tổ chức có 2 hành vi vi phạm pháp luật về đo đạc và bản đồ.
Một trong những trường hợp được nêu cụ thể là CTCP Phương Huy Stone. Doanh nghiệp này bị xác định có hành vi khai thác khoáng sản ra ngoài ranh giới khu vực được cấp phép theo Giấy phép số 281/GP-BTNMT ngày 3/11/2022, với khối lượng đá hoa đã thu hồi khoảng 29.472 m3 ở trạng thái tự nhiên, chưa qua nổ mìn. Năm 2024, Phương Huy Stone còn khai thác đá hoa làm bột carbonat canxi vượt 16,4% công suất được cấp phép, tương ứng sản lượng vượt 49.956 tấn.
Đối với CTCP Xi măng Tân Thắng, Thanh tra Chính phủ phát hiện doanh nghiệp có hành vi chiếm đất do cơ quan, tổ chức Nhà nước quản lý trong giai đoạn từ ngày 20/3/2020 đến ngày 9/6/2021. Diện tích vi phạm lên tới 41.089 m2, được sử dụng vào mục đích khai thác khoáng sản.
Ngày 10/6/2021, các cơ quan chức năng địa phương đã bàn giao đất tại hiện trường cho doanh nghiệp nhưng không xử lý hành vi chiếm đất theo quy định. Đến thời điểm thanh tra, hành vi này đã hết thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính.
Ngoài trường hợp trên, Xi măng Tân Thắng còn bị xác định có 3 hành vi sử dụng đất phục vụ hoạt động khoáng sản trước khi được cơ quan có thẩm quyền cho thuê và bàn giao đất trên thực địa. Nhóm vi phạm liên quan đến sử dụng đất trước khi được cho thuê, bàn giao còn xảy ra tại CTCP Xi măng Sông Lam 2 và CTCP Tập đoàn HC Sơn Nam.
Đáng lưu ý, kết luận thanh tra cũng chỉ ra các sai phạm liên quan đến nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp khai thác khoáng sản. Trong đó, CTCP Tập đoàn HC Sơn Nam có hành vi kê khai sai sản lượng, hồ sơ tính phí bảo vệ môi trường. Trong quá trình thanh tra, doanh nghiệp đã kê khai và nộp bổ sung 1,61 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.
Tại Công ty Khai thác đá vôi Yabashi Việt Nam, cơ quan thanh tra phát hiện hành vi khai sai giá tính thuế tài nguyên. Doanh nghiệp đã kê khai và nộp bổ sung 1,74 tỷ đồng tiền thuế tài nguyên của năm 2023 và 2024 vào ngân sách.
Đối với hoạt động khai thác mỏ, Thanh tra Chính phủ xác định Công ty Xi măng Nghi Sơn có hành vi khai thác khoáng sản mà không có thiết kế mỏ theo quy định.
Bên cạnh đó, 5 hành vi khai thác không đúng quy trình, kỹ thuật thiết kế mỏ được phát hiện tại Xi măng Tân Thắng, Phương Huy Stone và Xi măng Sông Lam 2. Các hành vi bao gồm khai thác vượt thông số chiều cao tầng, không đúng trình tự khai thác hoặc đổ thải không đúng vị trí được xác định trong thiết kế mỏ khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Tình trạng thiếu các điều kiện phục vụ giám sát sản lượng khai thác cũng được ghi nhận. Có 3 hành vi không lắp đặt trạm cân tại nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ, xảy ra tại Xi măng Tân Thắng và Tập đoàn HC Sơn Nam.
An Vũ